خانه‌نشینی هم مردم را کتابخوان نکرد

سرویس فرهنگ و هنر جوان آنلاین: ناشران و کتابفروش‌ها می‌گویند وضع بد اقتصاد کتاب با بروز کرونا بدتر هم شده و افت فروش کتابفروشی‌ها بیش از گذشته باعث ضرر و زیان به این صنف فرهنگی شده است. کاهش و تعطیلی بسیاری از فعالیت‌های فرهنگی و هنری تاثیر مستقیمی بر فعالیت حوزه نشر و کتاب داشته است.
کرونا به صورت مستقیم بر سلامتی و به صورت غیرمستقیم در حال ضربه زدن به فرهنگ جامعه است. اگرچه کمبود و گرانی کاغذ و نهایتاً پایین آمدن شمارگان کتاب و بالا رفتن قیمت آن در ماه‌های گذشته به صنعت نشر، آسیب جدی وارد کرده بود، اما با کنترل داد و ستد کاغذ، بازار کتاب به ثبات نسبی رسیده بود و کم‌کم رنگ و روی نشر کشور از بی‌جانی خارج می‌شد که کرونا همین پیکر نیمه‌جان را هم تحت تاثیر قرار داد و تعطیلی نمایشگاه به واقع تیر خلاص بود.
برخی از فعالان حوزه نشر، معتقدند شیوع کرونا باعث شده حتی همان معدود مشتری‌های کتابفروشی‌ها هم دیگر سراغ خرید کتاب نیایند.
مهدی حسین‌زادگان، مدیر فروشگاه نشر ققنوس درباره وضعیت کتابفروشی‌ها در شرایط شیوع ویروس کرونا، می‌گوید: نمی‌توان از بازار کتاب صحبت کرد، چیزی از این بازار باقی نمانده است. تمایل مردم و همچنین مخاطبان کتاب به خرید آنلاین بعد از شیوع ویروس کرونا و البته تخفیف‌های بالای ناشران موجب شده تا همان اندک مشتری کتابفروشی‌ها هم از بین برود.
وی می‌افزاید: تخفیف‌های جشنواره‌ای بالای ۲۵ درصد ناشران در شرایط فعلی و البته با تأکید بر ارسال رایگان به در منازل یا محل کار به کتابفروشی‌ها ضربه وارد کرده است.
حسین‌زادگان حمایت از کتابفروشی‌ها در شب عید را ضروری دانست و گفت: همه تسهیلات و خدمات رایگان و همچنین تخفیف‌های قابل توجه باید از سوی کتابفروشی‌ها اعمال شود نه ناشران. مدیر فروشگاه نشر ققنوس بیان کرد: در شرایط موجود، ورود ناشران به عرصه فروش کتاب به روش‌های مختلف از جمله فروش اینترنتی به معنای مسدود شدن همه مسیر‌ها برای ادامه فعالیت کتابفروشان است. کتابفروش با کاهش بخشی از سود، می‌تواند ارسال رایگان و تخفیف را برای مشتری در نظر بگیرد.
«کرونا» دشمن صنعت نشر
کرونا باعث شد تا برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران به تعویق بیفتد. نمایشگاه کتاب تهران بزر‌گ‌ترین رخداد فرهنگی کشور و بهترین زمان فروش کتاب برای ناشران بود. با تعویق زمان برگزاری نمایشگاه عملاً چرخه مالی ناشران با مشکل روبه‌رو می‌شود.
منوچهر حسن‌زاده، مدیر نشر مروارید وضعیت بازار نشر را وخیم عنوان کرده و می‌گوید: ناشران کاغذ و دیگر مایحتاج را نقد خریده‌اند، پول چاپخانه، صحاف و... را هم نقد داده‌اند و کتاب‌ها را به خاطر بازار عید و نمایشگاه کتاب در انبارشان گذاشته‌اند، اما حالا روی دست‌شان مانده است. تقریباً همه دریافتی‌هایی هم که منتظر بودند بگیرند به درخواست کتابفروشی‌ها سه ماه عقب افتاده است.
حسن‌زاده با اشاره به اینکه نشر مروارید فروش اینترنتی و غیراینترنتی دارد، ادامه می‌دهد: فروش اینترنتی و غیراینترنتی، همه چیز به هم ریخته است. یک ماه پیش کار در حال جان گرفتن بود، پرسنل جدید استخدام کرده بودیم و در حال توسعه کار بودیم، اما یک دفعه همه کار فرو ریخت و پیامدهایش بدتر هم خواهد بود، چون اهل قلم حق‌التألیف‌شان را می‌خواهند، آن‌ها هم چشم امیدشان به همین بوده است.
سعید مکرمی مدیر نشر «اسم» آسیب بازار نشر را باعث آسیب فرهنگی دانسته و بیان می‌کند: اگر کتابفروش آسیب ببیند، پخش هم متضرر می‌شود. در این صورت نشر آسیب جدی می‌بیند، البته وقتی راجع به نشر صحبت می‌کنیم، نمی‌توانیم بگوییم تنها برای کتابفروش این اتفاق افتاده است، چراکه باید کل این صنف را در نظر گرفت. در این صورت با پدیده‌ای مواجهیم که باید جزء به جزء آن را بررسی کرد.
مکرمی می‌افزاید: از ماه آبان تا امروز هر ماه درگیر یک مسئله بوده‌ایم. در واقع هر سال ما بر این باوریم که نیمه دوم سال برای ناشران و کتابفروشان (صنف نشر) نیمه طلایی‌تر است چراکه ما تصور می‌کنیم چک‌های خود را پاس خواهیم کرد و بدهی‌ها کمتر می‌شود، حتی مؤونه هم برای بهار سال آتی کنار می‌گذاشتیم چراکه هر سال بر اساس یک نظم طبیعی که نمایشگاه در اردیبهشت برگزار می‌شد، مسیر را می‌پیمودیم.
در حالی که وزارت ارشاد تمرکز خود را روی وضعیت سینما و جبران خسارت سینماداران متمرکز کرده است، بخش بزرگی از فعالان حوزه فرهنگ که اتفاقاً از نظر مالی بسیار ضعیف‌تر و آسیب‌پذیر‌تر از فعالان سینما هستند، به خاطر مشکلات ناشی از بروز کرونا، با چالش‌های جدی اقتصادی روبه‌رو شده‌اند.
جابه‌جایی زمان برگزاری نمایشگاه کتاب تهران و کاهش فروش کتابفروشی‌ها، باید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را به فکر بسته‌های حمایتی از صنعت نشر بیندازد تا حداقل کتابفروشی‌های باقی مانده به جای تغییر کسب و پیشه همچنان در مسیر نشر فرهنگ باقی بمانند.
کورسوی امید کتابفروشی اینترنتی
به رغم کاهش چشمگیر فروش کتاب‌های فیزیکی در کتابفروشی‌ها، برخی از دارندگان سامانه‌های فروش کتاب‌های الکترونیک و فروش اینترنتی کتاب، می‌گویند در روز‌های اخیر کسب و کارشان بهتر از گذشته شده است.
محمد صدوقی مدیر سایت «طاقچه»، می‌گوید: توزیع نسخه جدید نرم‌افزار «طاقچه» با شیوع کرونا در ایران همزمان شد. در این مدت میزان مراجعه به طاقچه ۳۰درصد افزایش پیدا کرده است، اما به علت این همزمانی ما نمی‌توانیم متوجه شویم که، چون مردم در خانه نشسته‌اند و مصرف اینترنت‌شان بالا رفته، ما شاهد این رشد هستیم یا به دلیل امکانات تازه نسخه جدید نرم‌افزار.
او همچنین با اشاره به افزایش ۴۰درصدی مصرف مردم از اینترنت در دوران شیوع ویروس کرونا بیان می‌کند: کسب و کار‌های اینترنتی چند دسته هستند؛ یک دسته مثل ما مبتنی بر محتوا هستند و، چون نیاز به ارسال فیزیکی ندارند برای همین زمانی که مردم اینترنت بیشتری مصرف می‌کنند یا زمان بیشتری برای صرف کردن در اینترنت دارند، فروش و مراجعه‌شان افزایش پیدا می‌کند.