«ابتکار» جریان نامتعارف بازار ارز در خیابان ها را بررسی کرد زیر پوست بازار ارز

سجاد خلیلیان
گفتند که بازار ارز را کنترل می‌کنیم. نرخ دلار 4200 تومان است. والسلام، نامه تمام!
اما این نامه از آن نامه هایی نبود که با حکم قطعی تمام شود. کار و کاسبی صرافان کساد شده‌است. هیچ تابلویی، اعلام نرخ لحظه ای ارز نمی‌کند. اما بازار غیرمتشکلی در جریان این بحبوحه ارزی ایجاد شده‌است که علاوه بر عدم ارادت به دلار 4200 تومانی، بدون ناظر و رگلاتور، کار خود را پیش می‌برد.
از میدان فردوسی که به سمت جنوب خیابان فردوسی حرکت کنیم، تا چهار راه استانبول در هر گوشه خیابان کلونی‌های مردمی مشاهده می‌شود که به دور دلالان ارز ایستاده‌اند و می‌خواهند ارز بخرند. یا قبلا خریده اند و می خواهند بفروشند.

وارد این تجمعات کوچک که می‌شویم، این دیالوگ ها تکرار می‌شود:
5400 می فروشیم. 5200 می خریم.
کجا تحویل می‌دهید؟
بانک به شما معرفی می‌کنیم که پول را واریز کنید. همانجا فیزیکی ارز می‌دهیم. بیش از هزار تا 2 هزار دلار هم نداریم.
در تجمع دیگر و شلوغ‌تری که در کوچه های پشت خیابان منوچهری ایجاد شده‌است، دلال می‌گوید: حواله‌ها را از صرافی بدون اسم و به حساب شخصی می‌زنیم. بیش از 2 هزار دلار و هزار یورو هم نداریم. از تمام دلالان منطقه هم 100 تومان ارزان تر می‌دهم. 100 تومان گران‌تر می‌خرم.
با وجود این تجمعات، ماموران انتظامی هرچند متر یک بار ایستاده اند و پاس می‌دهند. اما وجود آنها تقریبا هیچ تاثیری در جمع آوری این بازار مکاره که هر کس قیمت خودش را برای دلار می‌دهد، ندارد.
شرایط را می‌توانیم به بازار سیاهی تشبیه کنیم که متقاضیان آن افرادی هستند که می خواهند به مسافرت بروند و نیاز به بیش از 500 یورو ارز دارند و یا فروشگاه کوچکی دارند که پیش از این به راحتی مایحتاج خود را وارد می‌کردند، اما اکنون برای تامین ارز مورد نیاز خود از طرق سیستم بانکی و صرافی دچار مشکل شده‌اند. دانشجویانی که در کشورهای دیگر درس می خوانند و باید هزینه زندگی خود را ببرند نیز دیگر افراد حاضر در این بازار سیاه خود ساخته هستند. در واقع این بازار، پر از آدم های عادی است، چه از طرف عرضه و چه تقاضا!
اگر این دلالان را چند خیابان آن طرف‌تر ببینیم، متوجه نخواهیم شد که دلال ارز هستند. اگر خریداران این ارزها را چند خیابان آن طرف‌تر ببینیم، متوجه نخواهیم شد که خریدار ارز از مجرای قاچاق بوده‌اند.
موفقیت تک نرخی کردن ارز نیاز به تامین نیاز همه مردم دارد
سیدفرید موسوی، نایب رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در گفت‌و‌گو با «ابتکار» گفت: اقدامات دولت در راستای تک نرخی کردن ارز، هرچند این اقدام دیر هنگام بود اما اقدام درستی بود. بسیاری از نابسامانی های اقتصادی ما منتج از وجود بازار غیر مجاز ارز بوده‌است. در این شبکه پولشویی رواج پیدا کرده بود و فساد اداری هم از همین بازارها سرچشمه می گرفت، در واقع منابع مالی مورد نیاز آن‌ها از این شبکه تامین می شد و در جایی ثبت نمی‌شد. اقدام جدی دولت در این حوزه مشکلات را به درستی مرتفع می‌کند، البته نیاز به جامعیت دارد که هنوز ایجاد نشده‌است. رمز موفقیت این طرح، همراه کردن آحاد مردم و بسیج اجتماعی است.
او افزود: این بازار صرفا به صورت دستوری و با بخشنامه به نتیجه نمی‌رسد. اگر ابعاد این موضوع به درستی تبیین شود، همکاری صورت می‌گیرد. البته بخشی از آحاد جامعه مانند دانشجویان خارج از کشور به درستی دیده نشده اند. اگر ابعاد را درست ببینیم، می توانیم با موفقیت از این طرح بیرون بیاییم، اما اگرنیاز های ارزی و ابعاد گسترده بازار ارز به درستی پوشش داده نشود، به سرنوشت طرح های قبلی اصلاح نظام ارزی مبتلا می شود.. نقدینگی هر روز به بخش های غیر تولیدی می رود و اگر این بخش غیرمولد رشد کند، به کالای ایرانی و تولید لطمه می‌زند. در پس این اتفاقات شاخص اشتغال و رشد اقتصادی با مشکل جدی مواجه شده و قدرت خرید و رفاه مردم سیر نزولی در پیش می‌گیرد.
بازار زیرزمینی ارز شوک تورمی به دنبال دارد
سید کمیل طیبی، عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان در گفت‌و‌گو با «ابتکار» گفت: هنگامی که دولت سیاست یکسان سازی نرخ ارز و اعمال ارز تک نرخی را اعلام کرد، طبعا باید ابزارهای لازم را داشته باشیم که با استفاده از آن، تهیج بازار ارز کنترل شود. مهم ترین ابزار در این حوزه، تزریق منابع به بازار است که بتواند به تقاضای منطقی پاسخ بگوید و از جهت یابی نادرست مسیر عرضه و تقاضا جلوگیری کند.
او افزود: اما اکنون هنوز بازار التهاب دارد. تا زمانی که این التهاب وجود دارد، تک نرخی شدن عملیاتی نمی‌شود زیرا بدبینی در سطح بازار به وجود آمده و مردم نمی توانند برای تامین نیازهای ارزی خود از کانال‌های متعارف اقدام کنند. در شرایط فعلی، بانک مرکزی باید بتواند بانک‌ها را ملزم به همکاری در زمینه تامین نیاز تقاضای بازار کند. همچنین یک نظام ارزی شناور نیز وجود داشته باشد که هر روز بر اساس نقطه تعادلی عرضه و تقاضا، قیمت دلار را تعیین کند. این کارشناس اقتصادی خاطرنشان کرد: تا زمانی که دولت نتواند ابزارهای لازم برای ساماندهی بازار ارز کشور را فراهم کند، التهابات از این بازار کم نمی‌شوند. در شرایط فعلی، راه کار کوتاه مدت این است که ارز 4200 تومانی عرضه شود تا متقاضیان بتوانند نیاز خود را در قیمت اعلام شده تامین کنند. در غیر این صورت رکودی که این بازار را درگیر کرده است، به سایر بازارها سرایت می‌کند و بخش مولد اقتصاد کشور دچار مشکلاتی افزون بر مشکلات فعلی می‌شود. همچنین چند نرخی بودن فعلی ارز، آثار تورمی نیز در پی دارد که می تواند به شوک تورمی منجر شود.
گردشگری، سیبل بعدی اصلاحات نادرست ارزی
غلامعلی جعفرزاده ایمن‌آبادی، نماینده مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به بازار ملتهب ارز و تاثیر آن در صنعت گردشگری، گفت: کشور مایل به جذب گردشگر بیشتر است اما امروزه با توجه به محدودیت‌های ارزی برای تبادلات ارزی دلار- ریال این گردشگران فکری نشده‌است.
نماینده مردم رشت در مجلس شورای اسلامی افزود: گردشگر با خود دلار به همراه می‌آورد و برای تبادلات ارزی به صرافی‌ها مراجعه می‌کند، صرافی‌ها از تبدیل دلار به ریال خودداری می‌کنند و آنها را به بانک‌ها ارجاع می‌دهند، بانک‌ها نیز بدون تبادل دلار، آنها را به صرافی می‌فرستند.
وی بیان کرد: با توجه به اینکه این گردشگر به پول رایج کشور برای کرایه، رفتن به رستوران و سایر هزینه‌ها نیاز دارد در صورتی که نتواند نیاز خود را برآورده کند خاطره بدی را برای او رقم زده‌ایم و ممکن است این گردشگر از تجربه نامناسب سفر به ایران از یک سو با دوستان خود و از سوی دیگر از طریق شبکه‌های اجتماعی با جهانیان صحبت کند.
عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی خاطرنشان کرد: گردشگری که نتواند از پول همراه خود استفاده کند در صفحه‌های اجتماعی مطالبی درج می‌کند و به سایر گردشگران توصیه می‌کند به ایران نیایید چراکه علی‌رغم داشتن پول نمی‌توان برای خوردن غذا به رستوران رفت و این موضوع برای کشور بسیار بد است.
جعفرزاده ایمن‌آبادی تاکید کرد: ما قبلا به دولت هشدارهای لازم در این خصوص را دادیم؛ تثبیت نرخ ارز 4 هزار و 200 تومانی در مقطع زمانی کوتاه مدت مناسب است اما در بلند مدت نمی‌تواند در سیستم ارزی کشور اثرگذار باشد.
عضو فراکسیون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مجلس شورای اسلامی در پایان افزود: دولت باید سریعا آیین‌نامه‌ها و دستورهای لازم در این زمینه را تدوین کند.
سیف: مسافران -برای خرید ارز مدتی صبر کنند
رئیس کل بانک مرکزی در خصوص تامین ارز مورد نیاز مسافران گفت: فعلا مبنای تامین ارز مسافران خارجی همان بخشنامه های بانک مرکزی است و مردم مدتی سفر خود را به تاخیر بیندازند.
ولی الله سیف در حاشیه رونمایی از سامانه جامع نیما در جمع خبرنگاران در پاسخ به سئوالی مبنی بر اینکه مردم تنها 5 هزار یورو اجازه خروج ارز از کشور را دارند و در کنار آن قادر به تامین هزار یورو بیشتر برای سفرهای خارجی خود نیستند، گفت: مردم می توانند سفر خود را اندکی به تاخیر اندازند و البته باید با شرایط جدید نیز خود را وفق دهند و صبر داشته باشند.
رئیس کل بانک مرکزی در پاسخ به این سوال که آیا سقف ارز مسافری افزایش خواهد یافت گفت: بانک مرکزی تعهدی در این رابطه ندارد که سهمیه را زیاد کند اما به هر حال یکی از ویژگی های سامانه نیما آن است که می تواند انعطاف پذیر بوده و متناسب با شرایط در آن تصمیم گیری شود اما به هر حال مدیریت منابع و مصارف باید صورت گیرد.
وی التهابات غیراقتصادی را عامل نوسانات اخیر ارزی دانست و خاطرنشان کرد: با سامانه نیما، بازار را رصد کرده و نوسانات غیر اقتصادی را مهار می کنیم.