روزنامه فرهیختگان
1398/02/02
نوبت توانبخشی اجتماعی به مردم سیل زده است
سیل بهعنوان یک پدیده طبیعی، تبعات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بسیاری دارد و اگر بهدرستی مدیریت نشود میتواند تبعات سیاسی گستردهای هم داشته باشد. نتیجه مشاهدات ما از کمپها و روستاها این است که بیشتر مطالبات مردم اقتصادی است؛ نگرانی از زمینها، منازل، دامها و اشتغال ازجمله این نگرانیهاست؛ اما در پس این دغدغههای اقتصادی، دغدغههای اجتماعی نهفتهای هم وجود دارد. قول و وعدههای مختلفی از سوی مسئولان استانی و کشوری میبینیم و میشنویم که درخور تقدیر است. احساس همدلی و همبستگی ایجادشده بین مردم و مسئولان امری مهم و پسندیده است اما اگر انتظاراتی که ایجاد میکنیم واقعبینانه نباشد و پاسخ درستی به آنها داده نشود درنهایت به شکاف دولت- مردم تبدیل خواهد شد. این شکاف بین دولت و مردم درصورت بیتوجهی میتواند به شکلگیری شیطنتهای منطقهای تبدیل شود. البته نباید فراموش کرد همین اتفاق میتواند منجر به بازسازی سرمایه اجتماعی برای حاکمیت، دولت و مردم شود که همه زمینههای مورد اشاره را از بین ببرد. از طرف دیگر و برخلاف تصور عدهای، کار کمکرسانی به مردم سیلزده پس از فروکش کردن آب تازه آغاز میشود؛ مسائل بهداشتی، احتمال بروز بیماریهای مختلف و مسائل روانی ازجمله تهدیدات امروز مناطق سیلزده است. امروزه نیازمند حضور تیمهای مشاوره، روانشناسی و مددکاری در مناطق سیلزده هستیم. گروههای مختلفی که مانند کودکان، نوجوانان، زنان و سالمندان آماج حملات سیل قرار گرفتهاند همه دچار نوعی نگرانی و نیازمند مشاورههای تخصصی روانشناختی هستند. گروههای مختلف هرچه در توان داشتند تا به امروز انجام دادهاند، درواقع اگر تا الان بچههای جهادی در حال ساخت سیلبند بودند و مایحتاج غذایی مردم را تهیه میکردند الان میطلبد که گروههای مشاوره و مددکاری بهصورت جهادگونه ورود پیدا کنند. تیمهای مددکاری در محل بسیار کم است و انتظار داریم انجمن مددکاران اجتماعی تیمهایی از استانهای مختلف را بهصورت هدفمند به مناطق سیلزده اعزام کند تا خلأ نیروهای متخصص در این زمینه مرتفع شود. در مباحث مادی با همت و کمک نهادها و مسئولان امکان برطرف کردن و حل مشکلات وجود دارد اما مباحث فکری و روانی اگر بهدرستی مدیریت نشود، میتواند تبعات ویرانگری داشته باشد. مددکاران اجتماعی که به منطقه اعزام میشوند میتوانند در توانبخشی اجتماعی سهم بسزایی داشته باشند. در این بین ظرفیت شبکههای اجتماعی محلی با توجه به اعتماد مردمی به آنها میتواند کمک شایانی در حل مشکلات مناطق سیلزده داشته باشد؛ تقویت این شبکهها در بازسازی سرمایه اجتماعی مردم محلی موثر است. متاسفانه این شبکهها امروز دچار ازهمگسستگی شدهاند، حتی روزی که دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر به این مساله ورود پیدا کرد اولین موردی که دغدغه ما بود، سپردن کار به دست مردم محلی بود. کمکهای مختلف باید از طریق شبکههای محلی ارائه شود که مددکاران اجتماعی در زمینه شناسایی این شبکهها نقش موثری خواهند داشت. مساله دیگر از حیث مددکاری این است که توجه به سیلزدگان نباید موقت و در حد یکهفته و یکماه باشد و نیازمند زمان و کار اساسی است. مددکاران و روانشناسان بهویژه کسانی که آشنایی لازم به موقعیتهای فرهنگی این مناطق را دارند باید در مدارس حضور یابند. عموما نگرانی در موضوع بهداشت روانی است، چراکه گروههای حاضر در مناطق سیلزده دچار فروپاشی ذهنی و یأس نسبت به آینده هستند. این افراد نیاز به کمک دارند و باید تقویت شوند. این موضوع پشتیبانی دولت و در کنار آن نهادهای مدنی و گروههای مردمنهاد را میطلبد. سیل، زلزله و بهطور کلی این قبیل پدیدههای طبیعی که تعدادش در کشور زیاد است، زمینه فرصتهای مطالعاتی خوبی را فراهم میکند. این حوادث فرصتهای کمنظیر مطالعاتی را برای اساتید و دانشجویان فراهم میکند. کاری که ما در دانشگاه بهصورت حداقلی میتوانیم انجام دهیم این است که مباحث نظری را با استفاده از تکنیکهای مختلف علمی به سمت مباحث تجربهها و واقعیتر هدایت کنیم تا خروجی این مطالعات بهعنوان یک سند در اختیار دستگاههای مختلف قرار گرفته و استفاده شود.
پربازدیدترینهای روزنامه ها