روزنامه شهروند
1398/02/05
توریستها که آمدند رونق هم آمد
لیلا مهداد| بادگیرها و منارهها از دور خودنمایی میکنند و خانههای خشتی و کوچههای مسقف که میتوان از گرما به آنها پناه برد و خود را به خنکای آنها سپرد، یا ساعتی روی سکوهای خشتیشان لم داد هم در کنارشان قرار گرفتهاند. اینجا یزد است، یزد یعنی پاک و مقدس؛ شهری که تاریخ، ساخت اولین بناهای این شهر را به دوران سلیمان پیامبر، ضحاک، اسکندر مقدونی و ابراهیم پیامبر نسبت میدهد و آمارها از 2هزار و 270هکتار بافت تاریخی و 6هزار و 500اثر تاریخی در این استان میگویند که تنها یکهزار و 850 اثرش به ثبتملی رسیده و بعد از ونیز ایتالیا دومین شهر تاریخی جهان به شمار میرود. کمیته میراث جهانی یونسکو 18تیر 1396 در چهلویکمین نشست خود در کراکوف لهستان با اجماع، شهر تاریخی یزد را در فهرست میراث جهانی ثبت کرد. با اینکه در سالهای گذشته، یزد یکی از مقاصد مهم گردشگران داخلی و خارجی بود و در تمام فصلها، کوچههای باریک و خانههای خشتیاش نظارهگر گردشگران بود، اما تعطیلات نوروزی 98، یزد در کنارگردشگران خارجی، مقصد مهمی برای بسیاری از مسافران داخلی نوروز شد، تا جایی که در همان روزهای نخستین تعطیلات، مسئولان هشدار دادند تا اطلاع ثانوی، مسافری به سمت یزد نیاید؛ ظرفیت اقامت در یزد، در سومین روز فروردینماه تکمیل شده بود. رکورد مسافران نوروزی یزد شکسته شدمجید فرهمند، مدیر پایگاه میراث فرهنگی و مدیر پروژه ثبتجهانی بافت تاریخی یزد درباره تأثیر ثبتجهانیشدن یزد بر افزایش میزان گردشگر به «شهروند» میگوید: «یزد پس از ثبتجهانی توانست در مجامع بینالمللی و ملی بیشتر خود و ارزشهای شهر را معرفی کند و همانطور که انتظار داشتیم، با ثبتجهانی شاهد افزایش گردشگر در شهر بودیم. قطعا تمام اسناد توسعه شهری این استان بر مبنای گردشگری درنظر گرفته شده است، بهطوری که توسعه زیرساختهای گردشگری یکی از اصلیترین برنامههای استان به شمار میرود.»
چند هفته مانده به آغاز تعطیلات نوروز، یزد در حالت آمادهباش قرار گرفت. پیشبینی ورود مسافران به این شهر وجود داشت، اما نه با این شدت. محمدعلی طالبی، استاندار یزد پیش از این گفته بود که ستاد نوروزی از چندماه مانده به عید تشکیل شده بود: «ستاد نوروزی تمهیدات لازم را درباره سرشماری از میزان اتاقهای هتلها و مکانهای رسمی پذیرش مسافر انجام داده بود. همچنین ما در فراخوانی از متقاضیانی که علاقهمند به کرایهدادن منازل شخصی خالی یا اقامتگاههایشان به مسافران نوروزی بودند، این اماکن را هم شناسنامهدار کردیم. خوشبختانه امسال میزان استقبال مسافران نوروزی از شهر ما تا همین حالا سهبرابر سال قبل بوده و رکورد شکسته است.» فرهمند از رشد چشمگیر توریستها در دوسال گذشته میگوید و ادامه میدهد: «یزد پس از ثبتجهانی توانسته رشد چشمگیری در جذب گردشگر داخلی و خارجی داشته باشد. بهگونهای که در عرصه توریستهای خارجی یزد رشد 15درصدی را شاهد بوده؛ رشدی که در میان گردشگران داخلی به 40درصد رسیده است.»
صنعت گردشگری و توسعه آن یکی از دغدغههای جوامع امروزی است تا به واسطه آن به مزایای صنعت پاک گردشگری برسند؛ صنعتی که برای توسعه آن جوامع نیازمند مهیاکردن زیرساختهایی همچون اقامتگاهها، خدمات رفاهی و ارایه اطلاعات دقیقی از محل مورد نظر و... هستند و شاید به همین منظور بود که یزد بعد از ثبتجهانی و داشتن چشماندازی از گسترش آماری گردشگران تسهیلات کمبهرهای برای توسعه بومگردی درنظر گرفت تا به واسطه آن شاهد افزایش تعداد اقامتگاههای بومگردی در سطح استان در راستای رفاه حال گردشگران باشد. مدیر پایگاه میراث فرهنگی تأمین اقامتگاههای گردشگری را یکی از دغدغههای سالهای گذشته یزد میداند و میگوید: «در برههای نگران مسأله اقامتگاه بودیم، با توجه به رشد چشمگیر گردشگران اما در شرایط فعلی درخواست مجوز اقامتگاهها بالاست و سازمان با درنظرگرفتن جوانب آن و تحتالشعاع قرارنگرفتن زندگی شهری درحال بررسی درخواستهاست. در واقع تلاش بر این است زندگی شهروندان در بافتهای تاریخی دچار مشکل نشود و رویه طبیعیاش را طی کند، البته در این راستا شهرداری هتلهای چهارستاره و به بالا را از عوارض تغییر کاربری معاف کرده که بهخودی خود سبب شده تقاضاها افزایش داشته باشد.»
گردشگری مساوی است با اشتغالزایی
یکی از مزایای گردشگری که انگیزه توسعه این صنعت را دوچندان میکند، اشتغالزایی است؛ انگیزهای که بعد از ثبتجهانیشدن یزد قوت گرفت تا نرخ بیکاری 13.2درصدی این استان کاهش را تجربه کند و به واسطه ایجاد رونق در صنعت گردشگری استان با صرف هزینهای پایین تحولی در اقتصاد محلی منطقه و سطح اشتغال یزد رقم زد. مدیر پروژه ثبتجهانی بافت تاریخی یزد اشتغالزایی و عواید اقتصاد شهری را از مزایای صنعت گردشگری میداند و میگوید: «اگر گردشگری را بهعنوان صنعت پاک و پایدار درنظر بگیریم، نقش جدیای میتواند در اشتغالزایی و توسعه بهعهده بگیرد؛ چراکه یکی از دغدغهها ایجاد اشتغال است. یزد با وجود صنعتیبودن نیازمند اشتغالزایی است؛ نیازی که توسعه گردشگری در رفع آن میتواند تأثیر بالایی داشته باشد. در گردشگری میتوان با سرمایهگذاری کمتر نسبت به صنایع دیگر به اشتغالزایی رسید. درعین حال درکنار آن میتوان به عواید گردشگری و تأثیر مثبتی که بر اقتصاد شهر دارد، دست یافت.»
در کنار ظرفیتها نیازمند همکاری و هماهنگی
همه ارگانها هستیم
صنعت پاک گردشگری یکی از اهداف جوامع است تا جایی که بسیاری از کشورهایی که از جاذبههای گردشگری قابل توجهی برخوردار نیستند، سعی میکنند با ایجاد جاذبههایی سهمی در این صنعت داشته باشند و از مزایای از این صنعت برخوردار شوند و این درحالی است که ایران اماکن باستانی بسیاری را در خود جای داده و این ظرفیت را در اختیار دارد که با برنامهریزی دقیق از صنعت نفت پیشی بگیرد. مهران طوسیزاده، راهنمای گردشگری استان یزد در گفتوگو با «شهروند» با اشاره به حجم بالای مسافران نوروزی یزد میگوید: «قبل از ثبتجهانی یزد، ایران 22بار قبل هم چنین تجربهای را داشته و تنها ثبتجهانیشدن قرار نیست تاثیری بر گردشگری ما بگذارد. اگر در تعطیلات نورزی 98 ما با حجم بالای گردشگران روبهرو شدیم، به دلایلی جدا از ثبتجهانیشدن یزد مرتبط بود، البته ثبتجهانیشدن یزد باعث تبلیغ بیشتر این شهر در جهان شده، بعد از این بیشک این استان مقصد گردشگران بیشتری خواهد بود.»
نرخ ارز در ایران پایه تمامی خدمات گردشگری حتی در سفرهای داخلی است و نوسان آن تاثیر زیادی بر ارایه خدمات به گردشگران دارد. نوساناتی که نرخ ارز در بازار تجربه کرد باعث شد بسیاری از سفرها به بعضی از کشورها که به مقاصد اصلی گردشگران ایرانی بدل شده بود، کاهش را به خود ببیند و شهرها و استانها جایگزین آنها شود، اگرچه به گفته صاحبنظران این نوسانات میتواند بر سفرهای داخلی تاثیر منفی خود را بگذارد. یکی دیگر از موارد قابل تامل در این زمینه شرایط سیاسی و موضعگیریهای رئیسجمهوری آمریکا و سران بعضی کشورهای اروپایی است که تاثیرش را بر میزان گردشگران خارجی گذاشته است و در مقابل میطلبد با سیاستهای درست در صنعت گردشگری، مقابله درستی با این تبلیغات سوء صورت گیرد. اگرچه ولی تیموری، معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی دراینباره گفته بود: «خبر خوبی که برای حوزه گردشگری داریم این است که ما با توجه به شرایط تقریبا بحرانی گردشگری که مربوط به تهدیدها و خروج یکجانبه و غیرقانونی آمریکا از برجام میشود، این مشکلات را با موفقیت پشت سر گذاشتیم.»
حالا راهنمای گردشگری استان یزد میگوید: «یکی از مسائلی که در وهله نخست میتوان به آن اشاره کرد، بالا رفتن نرخ ارز است که قدرت سفر به کشورهایی مثل ترکیه، چین، تایلند، ارمنستان، تاجیکستان، گرجستان و ... را که در سالهای گذشته مقاصد اصلی گردشگری ایرانی بوده، به شکل چشمگیری پایین آورده و در مقابل گردشگران را به مقاصد داخلی متمایل کرده است. اتفاقی که با مهیا شدن زیرساختها و برنامهریزی دقیق میتواند به تحول صنعت گردشگری منجر شود.»
تعصیلات نوروز 98 مصادف با بارندگیها شد و بسیاری از مسافران شهرهای استانی به سمت جنوب و استانهای مرکزی تغییر مسیر دادند، به همین دلیل یزد برای بسیاری از آنها محلی برای گذر شد، تا به واسطه شرایط آبوهوایی، بناها و بافتهای تاریخیاش چند روزی را در آن اقامت کنند، اگرچه بعضی از مسافران نوروزی، یزد را بهعنوان مقصد نهایی سفر خود انتخاب کردند، تا فرصت بیشتری برای لذت بردن از بافتهای خشتی و کویر چشمنواز این استان داشته باشند. طوسیزاده، توسعه صنعت گردشگری را وابسته به فعالیت یک نهاد یا سازمان نمیداند و ادامه میدهد: «داشتن ظرفیتهای گردشگری به تنهایی نمیتواند به تحول این صنعت کمک کند. ما نیازمند همکاری و هماهنگی تمامی نهادها، مسئولان ذیربط و مدیریت هستیم. یکی از دغدغههای مقاصد گردشگری اقامتگاههاست، مسألهای که در استان یزد با استقبال تعداد زیادی روبهرو است که سعی دارند مجوز بومگردی بگیرند، البته این مسأله را میتوان از دو بعد مورد بازنگری قرار داد؛ یکی اینکه موجب درآمدزایی در شهر میشود و دوم اینکه این بومگردیها به چه میزان چارچوبهای کیفیتی را رعایت میکنند و به نحوه خدماتدهی به توریستها آگاهی دارند، تا درنهایت آنها سفیرهای خوبی برای تبلیغ یزد یا هر مقصد گردشگری در کشور خودشان باشند. بهعنوان نمونه راهنماهای گردشگری سهم بالایی در جذب گردشگر داشتهاند، چون با برنامهریزیهای دقیق در این عرصه و همکاری خوب راهنمایان به نتیجه دلخواه دست یافتهایم و این ظرفیت وجود دارد که بهتر هم شود.»
سرمایهگذاران برای ساخت هتل و مجموعه اقامتی درخواست دادهاند
مصطفی فاطمی، مدیرکل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان یزد در گفتوگو با «شهروند» از تاثیر بالای استقبال گردشگران از استان یزد و آثار مثبتش در این استان میگوید. فاطمی در پاسخ به ظرفیت اقامتگاههای بومگردی در یزد میگوید: «در حال حاضر 300اقامتگاه بومگردی در یزد وجود دارد که یا درحال فعالیتند یا مجوز کسب کردهاند و درحال آمادهشدن برای ارایه خدماتند. درواقع در کنار این اقامتگاهها، هتلهای متعدد سنتی و مدرن نیز وجود دارند و در مجموع میتوان گفت آمار تختهایی که در شرایط اضطرار هم میتوان از آنها بهره برد، به 11هزار تخت میرسد، البته در برهههایی مثل نوروز از سایر ظرفیتهای اقامتی مانند خانههای مسافر دایم و موقت -سالنهای ورزشی، کلاسهای درسی مجهزشده، کمپهای شهرداریها و ورزشگاهها- استفاده میشود.»
ایرانیان برای سفر برنامهریزی نمیکنند
مدیرکل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان یزد انتقادی به شرایط سفر ایرانیان میکند، او میگوید که اغلب ایرانیان عادت به برنامهریزی برای سفر ندارند: «این یکی از معضلات ما است. بهعنوان مثال زمانی که وارد مسیر سفر میشویم، برنامهای نداریم و وقتی وارد شهری میشویم، تازه به فکر تهیه محل اقامت میافتیم. یکی از موارد تفاوت سفر ما با سایر کشورها این است که در یک برههای همچون تعطیلات نوروزی یا سایر تعطیلات همه اقشار به فکر سفر میافتند، البته بعضا بدون برنامهریزی. متاسفانه فرهنگ سفرمان به این صورت شکل گرفته و مشکلاتی را برای برنامهریزان سفر بهوجود آورده است.»
فاطمی میزان مسافران امروزی استان یزد را بیش از پیشبینیها میداند و میگوید: «برای تعطیلات نوروز رشد دوبرابری مسافران را پیشبینی کرده بودیم، درحالیکه بعضی روزها افزایش سهبرابری مسافران را در برخی شهرها داشتیم؛ عددی که خارج از برنامهریزی ما بود. هرچند به کمک مردم، نهادهای عمومی و «انجیاو»ها توانستیم تقریبا همه مسافران را راضی نگه داریم. مردم خیلی کمک کردند، تا جایی که بعضی مسافران را به خانههایشان بردند.»
مدیرکل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان یزد با اشاره به خبری مبنی بر اینکه در تعطیلات نوروزی به یزد سفر نکنید، توضیح میدهد: «روز سوم نوروز بود که از ستاد خدمات سفر کشور درخواست کردم از ظرفیت اضطراری شهرهایی مانند اردستان، نائین و ... که در مسیر استان یزد هستند، بهره ببرند و مسافران در این شهرها اسکان یابند که از طرف ستاد انعکاس پیدا کرد، ولی برداشت خبرنگار اشتباه بود و درنهایت خبر به این شکل که به یزد سفر نکنید، انعکاس پیدا کرد.»
فاطمی این خبر را در کنار عوامل دیگر، در کاهش مسافران در نیمه دوم نوروز تاثیرگذار دانسته و میگوید: «همین مسأله سبب شد در نیمه دوم نوروز با کاهش مسافر روبهرو شویم، اگرچه مباحث بارندگیها و توصیههایی که به مردم میشد مبنی بر اینکه سفر نکنند، در این مسأله تاثیر داشت. البته در توصیههای ایمنی که داده میشد، میتوانستیم نظم بهتری داشته باشیم، درواقع نباید اعلام میشد به هیچ کجا سفر نکنید، چون در همان برهه شهرهایی بودند که هنوز امکان سفر به آنها وجود داشت.»
مدیرکل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان یزد حجم بالای مسافران را تا جایی دانست که با وجود کاهش مسافران در نیمه دوم هنوز هتلها و محلهای اقامتی پر از مسافر بودهاند و ادامه میدهد: «خوشبختانه در یکی، دوسال اخیر یزد در سبد سفر خانوادههای ایرانی قرار گرفته، خصوصا در تعطیلاتی مثل نوروز. اگرچه امسال سه عامل باعث شد یزد بیش از سالهای گذشته با استقبال مسافران روبهرو شود؛ کاهش سفرهای خارجی، وضع آبوهوایی و بحث بعدی ثبت جهانیشدن یزد، همگی دستبهدست هم دادند تا یزد بهعنوان مقصد جدید در ایران شناخته شود.»
فاطمی مسائل اقتصادی را در بحث گردشگری غیرقابل انکار میداند و میگوید: «در بحث گردشگری همیشه مسائل اقتصادی مطرح بوده و تاثیر بالایی داشته است. مسألهای که به دو شکل اتفاق میافتد؛ یکی مستقیم و دیگری غیرمستقیم. گردشگر در مقصد برای خرید سوغات و صنایعدستی، حملونقل، محل اقامت و مسائل جانبی هزینههایی میکند که میتوان در زمره تاثیر مستقیم قرار داد، از سوی دیگر هم پویایی اقتصادی مقصد گردشگری را فراهم میآورد. بعد از تعطیلات نوروز، یزد با حجم بالای پیشنهادات برای سرمایهگذاری روبهرو بود؛ بسیاری از بزرگان گردشگری تقاضای ساخت هتل و مجموعههای اقامتی داشتند و در این راستا جلساتی هم برگزار شده است. تابستان سال گذشته استان یزد با کاهش مسافر روبهرو بود، تا جایی که هتلها به تعدیل نیرو رو آورده بودند و ظرفیتهای اقامتی به کمتر از 30درصد رسیده بود، اما سفرهای اخیر نوروز تاثیر مثبت بر این مسأله گذاشته و این را میتوان به فالنیک گرفت.» 20میلیون نفر به سفر رفتند
مسافران نوروز، اما تنها به یزد سفر نکردند، هرچند که بالاترین مقصد گردشگری به این استان ختم میشد، اما در تعطیلات نوروز با وجود بارش شدید باران و جاریشدن سیل در برخی مناطق، بیش از 20میلیون نفر به سفر رفتند؛ آماری که ولی تیموری، معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری بر آن تأکید میکند. او از ثبت بیش از 77میلیون و 120هزار اقامت شب تا 16 فروردین در کل کشور خبر داده بود. البته رشد 16.75درصدی ورود گردشگران خارجی هم با رقههای امید جانگرفتن صنعت گردشگری در ایران را زنده کرد. فریدون محمدی، دبیر ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر هم از افزایش سفرها خبر داده بود: «همزمان با آغاز موج سفرهای نوروزی، استانهای مازندران، خراسانرضوی، فارس، مناطقآزاد (کیش، قشم، اروند، جلفا و چابهار)، اصفهان، خوزستان، خراسانجنوبی، گیلان، یزد و قم ۱۰ استان نخست پر مسافر بودهاند و از آخر این فهرست به ترتیب استانهای البرز، چهارمحالوبختیاری، سیستانوبلوچستان، ایلام و خراسانشمالی کمترین آمار اقامت مسافران نوروزی را در روزهای ابتدایی تعطیلات نوروزی داشتهاند.»
پربازدیدترینهای روزنامه ها
سایر اخبار این روزنامه
توریستها که آمدند رونق هم آمد
ملت ایران هیچگاه به زانو درنمیآید
هم مرد دفاع و هم مرد مذاکرهایم
مشکل پرسپولیس؛ بازیکنی که اسمش را نمیآورم!
من و منصوریان به هم میآییم!
10 کتاب پیشنهادی و توصیههای کاربردی ما برای نمایشگاه کتاب
سابقه انقلابیام را همه میدانند
کپیرایت دقیقا کجایی؟
هلال احمر در سیلهای اخیر با تدبیر عمل کرد
بیتا دیگر دکتر نمیشود کتابهایش را سیل برد
ستاره مربعیها به دنبال راه در رو
همه باهم در «قاب همدلی»
چرا ویپیانها کار نمیکند؟
آلیس در نمایشگاه کتاب