روزنامه فرهیختگان
1398/02/10
اجماع بیسابقه در ایران علیه مذاکره
مدافعان مذاکره با آمریکا هرچند امروز در میان فعالان سیاسی و رسانهای کشور تعدادشان معدود شده یا حداقل امکان ابراز نظر ندارند، اما هنوز هم رگههایی از اظهارنظرهایشان دیده میشود؛ همانهایی که هنوز هم با وجود وقایع دو سه سال اخیر میان ایران و آمریکا، تندیهای ترامپ، خروج از برجام، اعمال تحریمهای گسترده و ایجاد فشار منسجم علیه ایران، ایده گفتوگو و طرف شدن با ایالات متحده در میز مذاکره را مطرح میکنند، حداقل به دو گروه تقسیم میشوند؛ اول کسانی که میگویند آمریکا هرچه باشد و هرچه که هست، باید طرف مذاکره قرار بگیرد. استدلال این گروه برای مذاکره اگر استدلالهایمیرزا ملکم خانی نباشد، حداقل مانند حسین موسویان در نقطهای ایستادهاند که میگویند دونالد ترامپ و دوستانش در کاخ سفید آماده افزایش بیحد و حصر فشارها بر ایران هستند و آمادگی حرکت تا رسیدن به درگیری را دارند و از اینرو برای جلوگیری از افزایش فشار باید هرچه زودتر به میز مذاکره با آمریکا پیوست. این دست افراد البته موضوع دیگری را نیز چاشنی بحثهایشان میکنند که به نظر میرسد بیشتر از اینکه مبتنیبر فکتهای واقعی و میدانی باشد، صرفا دادهسازی با هدف اقناع افکار عمومی برای تن دادن به مذاکره است و کارکرد دیگری ندارد. جداکردن ترامپ از مشاورانش یعنی جان بولتون و پمپئو و همچنین افرادی چون نتانیاهو و بنسلمان و طرح این مساله که ترامپ قصد جنگ ندارد و باید قبل از اثرگذاری گروه بی، با او طرف مذاکره شویم و با خودمان همراهش کنیم، نمونه همین موضوع است.
گروه دوم اما همانهایی هستند که همچنان معتقدند میان دموکراتها و جمهوریخواهان تفاوت عمده وجود دارد، از اینرو باید همزمان که از درگیر شدن با جمهوریخواهان فاصله میگیریم، با دموکراتها روابط خود را حفظ کنیم تا در زمان مناسب که احتمالا پس از انتخابات 2020 است بتوانیم برجام را احیا کنیم و سپس احتمالا وارد حلوفصل باقی مسائل با دموکراتها شویم. ابراز اشتیاق از کمپینهای انتخاباتی دموکراتها در ایالات متحده و استقبال از کاندیداتوری افرادی چون جو بایدن و برنی سندرز در انتخابات آتی آمریکا، نمونه این ماجراست که این روزها در میان برخی رسانههای داخلی به خوبی قابل مشاهده است، هرچند شاید برای هر مخاطبی عجیب باشد که امروز در ماههای ابتدایی 2019، آن هم از ایران، عدهای دنبالکننده انتخابات آمریکا و تحت تاثیر وقایع آن هستند.
دلایل اینکه این دو گروه هر دو در اشتباه راهبردی به سر میبرند، واضح است؛ اول اینکه به قول محمدجواد ظریف ایالات متحده امتحان خود را پس داده و نشان داده که به سادگی با تغییر و تحولی زیر میز میزند و از تعهداتی که پایش را امضا کرده، خارج میشود، کمترین استدلال مخالفان مذاکره با آمریکاست. دوم استناد به اینکه «امضای کری» هیچگاه «تضمین» نبود و حتی از روز اجرای برجام آمریکا خصومت خود را نشان داد و در همان روز دوباره ایران را تحریم کرد، در مراتب بعدی استدلال قرار میگیرد.
سوم این موارد ذکرشده البته سوای این موضوع است که دونالد ترامپ امروز راه افتاده و بدون توجه به تمامی قوانین و عرف بینالمللی زیر هر معاهده و توافقنامهای میزند و قلدرمآبانه هرچه میخواهد با تعهدات بینالمللی میکند.
چهارم باید این را هم گفت که با حضور دونالد ترامپ و همکارانی چون پمپئو و بولتون که پیششرطهای عجیب و غریبی برای مذاکره با ایران مطرح کردهاند و لیست دوازدهگانه معروف که عملا بندهایی برای فروریختن انقلاب در ایران است، مذاکره هیچ معنایی ندارد.
حرکتی که اصلاح شد در فضای امروز که ایالات متحده از هیچ فشاری علیه ایران فروگذار نیست و از دشمنی کم نگذاشته است، سخن گفتن وزیر امور خارجه از آمادگی ایران برای آغاز رایزنی با آمریکا بهمنظور تبادل زندانیان دو کشور با واکنشهای متفاوتی روبهرو شد. با آنکه برخی آن را ابتکار در دیپلماسی خواندند، اما کارشناسان سیاسی و بینالمللی معتقد بودند حتی سخن گفتن از این موضوع ارسال پالس مذاکره با ایالات متحده آمریکاست لذا نباید در چنین شرایطی بستری فراهم شود که آمریکاییها یا افکار عمومی جهان تصور کنند ایران تحت فشارهای آمریکا، هرچند در موضوعی فرعی، به میز مذاکره برگشته است. چنانکه این کارشناسان معتقدند ایجاد شائبه اینکه ایران فشارپذیر است و با تهدید و تحریم آماده مذاکره و امتیازدهی میشود، مانند سم مهلکی روابط خارجی ایران را به هم میریزد و در داخل نیز افکار عمومی را متلاطم و متزلزل میکند. با قوت گرفتن این تفسیر و تحلیلها، سخنگوی وزارت امور خارجه با موضعگیری دقیق خود ابراز کرد که هیچ بحثی درخصوص مذاکره مطرح نیست و ایران اساسا حتی با طرح موضوع زندانیان، به دنبال مذاکره با ایالات متحده نبوده و نیست.
پس از این موضع سخنگوی وزارت امور خارجه، محمدجواد ظریف نیز اظهارات قبلی خود در آمریکا را تکمیل و به نوعی اصلاح کرد و حتی ابراز کرد که ایران گزینههایی چون خروج از NPT را نیز روی میز خود دارد.
البته درباره چرایی این اصلاح نظرها باید به اتفاق دیگری نیز اشاره کرد؛ اتفاقی که نشان میداد کارشناسان داخلی نظر دقیقتری داشتهاند. موضوع مربوط به اظهارنظر جان بولتون پس از مصاحبه ظریف با فاکسنیوز است. مشاور امنیت ملی کاخ سفید پس از سخنان ظریف، با همان مجری فاکسنیوز که با وزیر امور خارجه ایران مصاحبه کرده بود، به گفتوگو نشست و اظهارات وقیحانهای را علیه ایران مطرح کرد.
جان بولتون سخنان ظریف را «کاملا مضحک» خواند و گفت: «این حرفها تبلیغات از پیش نوشتهشده ایرانیها با هدف دروغپراکنی است. آن مصاحبه یک تبلیغات به تمام معنی بود. سیاست فشار حداکثری به ایران برای تغییر رفتار آن بسیار قبل از پیوستن من به دولت پرزیدنت ترامپ پایهگذاری شده بود. آنچه مقامهای ایرانی را نگران کرده این است که این سیاست به خوبی جواب میدهد.» و همچنین اظهار داشت که ایران باید درخصوص مسائل موشکی خود با آمریکا به مذاکره بنشیند.
آن روی سکه ایران روزنامه دولت چهارشنبه گذشته و همزمان با حضور ظریف در آمریکا، یادداشتی را به قلم حسین موسویان منتشر و رسما پیشنهاد مذاکره با آمریکا را مطرح کرد. محمدجواد ظریف و سخنگوی وزارت امور خارجه اما طی دو روز گذشته ترجیح دادند واضحتر از گذشته مواضع خود را در قبال ایالات متحده بیان کرده و پیشنهاد رسانه رسمی دولت یعنی روزنامه ایران را منتفی اعلام کنند. این اما همه مواضع موثر در این میدان نبود، چراکه دو اظهارنظر مهم روز گذشته نشان داد ایران به چه میزان محکم ایستاده و نظر خود را تغییر نمیدهد. علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی که دستی هم بر مسائل بینالمللی دارد و خارجیها او را در سیاست ایران موثر میدانند، با اشاره به اقدامات دونالد ترامپ و مایک پمپئو گفت: «برخی سهلاندیشی میکنند و میگویند مذاکره کنید. مذاکره با این فرد اصلا معنا ندارد، او ۱۲ موضوع را گفته که اولین آن پاک کردن صورتمساله است؛ یعنی غنیسازی و موضوع هستهای را رها کنیم. هر چیزی زمان دارد و موضوع مذاکره زمان فعلی نیست. این اشتباه راهبردی است که کسی فکر کند در زمان فعلی با این موجود خطرناک که تصمیمگیریهایی را در منطقه اندیشیده است باید مذاکره شود. آنها باید بفهمند که با حریفی سخت طرف هستند و بعد سرشان به سنگ بخورد، چون تا این اتفاق نیفتد، ولکن نیستند.»
لاریجانی خاطرنشان کرد: «بنده آدم بیسوادی در مسائل سیاسی نیستم. با پیگیری مجموعه گفتمانها معتقدم گفتمان آمریکا تسلیم و تحقیر است. نمونه آن وضعیت عربستان سعودی است که تسلیم شد و پول هم داد، اما ببینید چطور با این کشور صحبت میشود. یک روز میگوید اگر دست از پشت آنها برداشته شود، به زمین میخورد و روز دیگر میگوید این کشور فقط پول دارد.»
علاوهبر علی لاریجانی، روز گذشته بازوی مقتدر ایران در عرصه نظامی نیز لب به سخن گشود و درباره مذاکره با آمریکا سخن گفت. سرلشکر قاسم سلیمانی، فرمانده نیروهای قدس سپاه پاسداران در سخنانی که بازتاب گسترده بینالمللی هم داشت، گفت: «آمریکا و همدستانش به جریانهای القایی، انحرافی و ... متوسل شدهاند و باید بدانند امروز ایران اسلامی، کشوری قدرتمند است و از نظر نظامی و امنیتی به بلوغ بالایی رسیده است. دشمن میخواهد با فشارهای اقتصادی ما را به میز مذاکره بکشاند که این مذاکره مصداق تسلیم است، اما مردم ما هوشیار و هوشمندند و معتقدند مذاکره با دشمن در شرایط کنونی، تسلیم شدن محض است و قطعا تن به این ذلت نمیدهیم.» عضو ارشد مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری در گفتوگو با «فرهیختگان»: مذاکره با آمریکا فراتر از یک اشتباه استراتژیک است و میتواند منجر به یک فاجعه تمامعیار شود دیاکو حسینی، عضو ارشد مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری، با رد احتمال مذاکره با آمریکا به «فرهیختگان» گفت: «مذاکره با هر کشوری از نظر ایران اشکالی ندارد و همیشه امکان مذاکره وجود دارد منتها به این شرط که طرفین اراده برای مذاکره داشته باشند و مقدمات و ملزومات وارد شدن بر اتاق مذاکره را رعایت کنند.»
این کارشناس مسائل بینالملل خاطرنشان کرد: «ضمن اراده کافی برای رسیدن به نتیجه در مذاکره، آن ملزومات در درجه اول رعایت احترام متقابل و پرهیز از رفتارهایی است که نشاندهنده انگیزههای قلدرمآبانه و گرفتن امتیازهای یکجانبه است و باید این الزامات رعایت شود. در این شرایط ایران آماده مذاکره است.»
حسینی افزود: «بر این اساس مذاکره با آمریکا و هیچ کشور دیگری را ما هیچ زمانی رد نکردیم. اگر امروز حاضر به مذاکره با دولت ترامپ و آمریکا نیستیم، به این دلیل است که الزامات لازم را رعایت نمیکنند و اساسا ارادهای برای رسیدن به توافق واقعی، درست و منصفانه نشان نمیدهند.»
وی با یادآوری بدعهدیها و اقدامات خصمانه آمریکا گفت: «همانطور که بارها گفته شده، اگر ایالات متحده آماده باشد که بهعنوان بازیگر مسئولیتپذیر در برابر توافقات خودش را نشان دهد، در آن صورت تمایل داریم درخصوص اختلافات مختلفی که باهم داریم صحبت کنیم و هیچ منعی در این رابطه وجود ندارد.»
این کارشناس مسائل بینالملل تاکید کرد: «آنچه بدیهی است این که الان در راین رابطه صحبت میکنیم، به نظر میرسد آمریکا آماده مذاکره نیست. این اراده را نشان نمیدهد و به مقدمات مذاکره پایبند نیست.»
تحلیلگر ارشد مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری در ادامه تصریح کرد: «تا زمانی که ایالات متحده این رفتار را دارد و همچنان هیچ نشانهای ندارد که به دنبال توافق واقعی است و مقدمات و احترامات لازم یک مذاکره واقعی را برای طرف مقابل درنظر نمیگیرد، به نظر من مذاکره در چنین شرایطی منطقا قابلقبول نیست.»
حسینی با اشاره به اظهارات علی لاریجانی مبنیبر اینکه مذاکره با آمریکا را سهلاندیشی و اشتباه راهبردی خوانده بود، تاکید کرد: «من فکر میکنم مذاکره با آمریکا فراتر از یک اشتباه استراتژیک است و میتواند منجر به یک فاجعه تمامعیار شود. فاجعه تمامعیار نهفقط میتواند برای ایران بلکه برای نرمها و هنجارهای روابط بین کشورها در جهان باشد و یک سنت بد را پایهریزی میکند. مبنیبر اینکه کشوری که همچنان به زورگویی ادامه میدهد، میتواند این رفتار را تعقیب کند و امیدوار باشد با زورگویی مطلق میتواند به اهداف خود برسد و کشورهای دیگر را به زانو دربیاورد. طبیعی است چنین کاری نباید انجام دهیم، انجام هم نمیدهیم و تا جایی که من اطلاع دارم، به هیچ عنوان مذاکره در برنامه دولت نیست.» عضو هیاتعلمی دانشگاه تهران، با اشتباه و خطرناک خواندن پیشنهاد موسویان: تا پیش از بازگشت آمریکا به برجام هرگونه مذاکره با این کشور معنایی جز ضعف و حقارت ندارد سیدمحمد مرندی، مدیرگروه مطالعات آمریکای دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران با اشاره به پیشنهاد اخیر حسین موسویان مبنیبر مذاکره با ترامپ، به «فرهیختگان» گفت: «بهرغم احترامی که برای دکتر موسویان قائل هستم، حرف ایشان را حرف بسیار اشتباه و خطرناکی میدانم. مذاکره با آمریکا اصلا به صلاح نیست و اشتباه است.»
این کارشناس مسائل بینالملل تاکید کرد: «آمریکاییها تا زمانی که به برجام بازنگردند، چه دولت فعلی آمریکا (ترامپ) بر سر کار باشد و چه هر دولت دیگری، نمیتوان با آنها مذاکره کرد. ما سالها وقت گذاشتیم، انعطاف نشان دادیم، حتی امتیاز دادیم تا به توافق هستهای و برجام رسیدیم. خیلیها در داخل کشور مخالف برجام بودند و میگفتند زیادهروی کردیم، ولی بههرحال به توافق رسیدیم. اینکه آمریکا این توافق را پاره و نقض کند و زیر پا بگذارد و با اینحال بار دیگر ما به سمت مذاکره با این کشور برویم، معنایی جز ضعف و حقارت ندارد.»
مرندی تصریح کرد: «از طرف دیگر مذاکره مجدد در هر زمینهای با آمریکا این پیام را به آنها مخابره میکند که شما بار دیگر نیز میتوانید توافقات را نقض کنید. به عبارت دیگر، به این معنا خواهد بود که توافق کنید و زیر پا بگذارید. در واقع اتفاقی را رقم میزنیم که پایانی ندارد.»
عضو هیاتعلمی دانشگاه تهران با تاکید بر اینکه اصل مذاکره در چنین شرایطی سیگنال ضعف است، گفت: «به این معنا که فشارها و عهدشکنیهای آنها جواب داده و دروازه را برای عهدشکنیهای بعدی آمریکا باز میکنیم. از این رو هر بار با اینها توافق میکنیم، عهدها را میشکنند و دوباره چیز دیگری از ما میخواهند. این رویه بسیار خطرناک است.»
وی افزود: «از این رو تا آمریکا به برجام بازنگردد و برجام را کامل اجرا نکند، نباید در هیچ موضوعی با این کشور مذاکره کرد. گفتن و مطرح کردن مذاکره با آمریکا به هیچ عنوان به صلاح نیست، چون آمریکاییها جسورتر میشوند و فکر میکنند خللی ایجاد شده است که بار دیگر با وجود اقدامات خصمانه و عهدشکنی آنها به سمت مذاکره رفتهایم. در این شرایط نباید حتی به این مساله فکر کرد. اگرچه دکتر موسویان قطعا از روی حسن نیت چنین نظری را بیان کردهاند، ولی برخی رسانهها
از جمله بیبیسی که ابزار دشمن هستند، با نیت ناپاک چنین مسائلی را مطرح میکنند.»
این کارشناس مسائل بینالملل در ادامه با اشاره به ایده ظریف مبنیبر مبادله زندانیان با آمریکا نیز تاکید کرد: «تبادل زندانیان یک کار انساندوستانه است و به هیچ عنوان به مذاکره ارتباطی ندارد و معنای مذاکره را مخابره نمیکند. این ایده خوبی بود. اگر ترامپ و مقامات آمریکا آن را بپذیرند نوعی شکست و عقبنشینی برای آمریکا محسوب میشود و اگر نپذیرند -که تا امروز نیز در مقابل این ایده خصمانه برخورد کردهاند- به ضرر وجهه بینالمللی خودشان است و بیمنطقی آمریکا را بیش از پیش عیان میسازد.»
پربازدیدترینهای روزنامه ها