روزنامه فرهیختگان
1398/02/10
ریشه بحران بازار کاغذ کجاست؟
این روزها در حالی نمایشگاه کتاب تهران بهعنوان مهمترین رویداد فرهنگی کشور در مصلای تهران برگزار میشود که افزایش قیمت کاغذ همه ناشران را نگران کرده است، بهطوری که تنها در یک روز یعنی از دوشنبه، 9 اردیبهشت تا سهشنبه، 10 اردیبهشت قیمت کاغذ بین 22 تا 25 درصد افزایش یافته است. علاوهبر ناشران حوزه کتاب، مطبوعات نیز از دیگر قربانیان افزایش بیحساب و کتاب قیمت کاغذ در کشور هستند. اما مسالهای که نگرانیها را دوچندان میکند، افزایش قیمتی است که در یکسال اخیر اتفاق افتاده است، بهطوری که بررسیها نشان میدهد طی یکسال اخیر قیمت کاغذ (کاغذ تحریر 70×100) افزایش 340 درصدی را تجربه کرده است. در این بین سوالی که مطرح میشود این است که در موضوع افزایش قیمت کاغذ جایگاه و نقش متولی اصلی حوزه نشر یعنی وزارت ارشاد دقیقا کجاست؟ برای پاسخ به این سوال لازم است یکسال به عقب برگردیم. نیمه دوم فروردین سال 97 بود که دولت نرخ ارز را تثبیت و 4200 تومان اعلام کرد. اگرچه در ابتدا واردات همه کالاها با ارز 4200 تومانی صورت میگرفت اما با محدودیت ارزی بهجز 25 کالای اساسی، مقرر شد سایر کالاها با ارز نیمایی و آزاد وارد شوند. در این بین کاغذ نیز جزء آن 25 کالای اساسی بود که ارز 4200 تومانی به آن تعلق میگرفت؛ لذا طبیعی است که قیمت کاغذ که با ارز 4200 تومانی وارد میشود، تغییرات چندانی نباید داشته باشد. در همین راستا وزارت ارشاد نیز برای کنترل قیمت کاغذ در تصمیمی مقرر کرد واردات کاغذ فقط با تاییدیه این وزارتخانه و از طریق 17 شخص حقیقی و حقوقی صورت گرفت. هر دوی این تصمیمات حمایتی حکایت از عدم افزایش قیمت کاغذ را میداد اما بررسیها نشان میدهد طی دوره یکساله اردیبهشت 97 تا روزهای اخیر قیمت هر بند کاغذ تحریر 70×100 با گرماژ 70 از حدود 115 هزار تومان در نیمه اول اردیبهشت 97 به 505 هزار تومان در روز سهشنبه، 10 اردیبهشت رسیده است که از افزایش 340 درصدی کاغذ در این مدت حکایت میکند. همچنین بررسیها نشان میدهد بیشترین افزایش قیمت کاغذ دقیقا بعد از تصمیم وزارت ارشاد برای ایجاد انحصار در واردات این کالا (از مرداد 97) شروع شده است.افزایش 340 درصدی قیمت کاغذ در یکسال! در گزارش حاضر برای بررسی دقیق میزان افزایش قیمت کاغذ در طول یکسال سال اخیر، قیمت کاغذ تحریر با مشخصات «برند اندونزی، گرماژ 70 و انداز 70×100» بررسی شده است. براساس آمارهای رسمی تا قبل از شروع التهابات ارزی سال 96 (یعنی اوایل مهر سال 96 ) قیمت کاغذ تحریر مذکور بندی حدود 80 هزار تومان بوده که این میزان در پایان سال 96 به 102 هزار تومان رسیده است. در سال 97 قیمت کاغذ در فروردینماه و قبل از اعلام نرخ ارز دولتی حدود 110 هزار تومان بوده که تا 28/3/97 به 126هزار تومان رسیده است. با افزایش قیمتها، سرانجام وزارت ارشاد در 14 مرداد 97 واردات و توزیع کاغذ را انحصاری کرد که در ابتدا قیمت کاغذ تا حدودی کاهش یافت، بهطوری که قیمت کاغذ تحریر 70×100 در 2/6/97 به 112 هزار رسید؛ اما طولی نکشید که بازهم قیمتها سر به فلک کشید، بهطوری که قیمت کاغذ مذکور (70×100) از 112 هزار تومان در دوم شهریور به 260 هزار تومان در 21 آبان 97 رسید و تا پایان سال این میزان به 400 هزار تومان افزایش یافت. بررسیها نشان میدهد در سال 98 تا دوم اردیبهشت قیمت کاغذ تحریر (70×100) به 430 هزار تومان رسیده که این میزان تا 9 اردیبهشت به 450 هزار تومان و طی یک روز یعنی از 9 اردیبهشت تا سهشنبه دهم اردیبهشت به 505 هزار تومان رسیده است. بهعبارت دیگر، طی یک روز هر بند کاغذ تحریر 70×100 برند اندونزی 55 هزار تومان افزایش قیمت داشته است. بررسیها نشان میدهد طی دوره یکساله اردیبهشت 97 تا روزهای اخیر قیمت هر بند کاغذ تحریر 70×100 با گرماژ 70 از حدود 115 هزار تومان در نیمه اول اردیبهشت 97 به 505 هزار تومان در روز سهشنبه، 10 اردیبهشت رسیده است که از افزایش 340 درصدی کاغذ در این مدت حکایت میکند.
انحصار کاغذ در دست 2 شرکت تا اوایل مرداد 97 همه موسسات مطبوعاتی و شرکتهای تجاری فعال در زمینه واردات میتوانستند برای ثبت سفارش و واردات کاغذ اقدام کنند؛ اما در 14 مرداد 1397 کارگروه کاغذ کشور با پیشنهاد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ثبت سفارش و تخصیص ارز واردات کاغذ را محدود به موسسات و افراد مورد تایید و معرفیشده از سوی وزارت ارشاد کرد. بر این اساس وزارت ارشاد نام ۱۰ موسسه مطبوعاتی و شرکت (برای ثبت سفارش واردات کاغذ روزنامه)، ۶ موسسه و فرد حقیقی (برای ثبت سفارش واردات کاغذ تحریر و بالکی) و یک شرکت حقوقی (برای ثبت سفارش انواع زینک اُفست) را برای واردات به وزارت صمت ارسال کرد تا از طریق بانک مرکزی، ارز مورد نیاز را دریافت کنند. براساس فهرست مذکور وزارت ارشاد مجوز دریافت 265 میلیون دلار ارز 4200 تومانی را به این 17 متقاضی برای واردات کاغذ چاپ و تحریر و روزنامه ارائه کرده است. بر این اساس شرکت تعاونی ناشران و کتابفروشان قم، اتحادیه شرکتهای تعاونی ناشران کشور (آشنا)، شرکت تعاونی کارآفرینان فرهنگ و هنر، شرکت راهکار برگ بهشت، شرکت تعاونی سازندگان کلیشه و لیتوگراف و اشخاص حقیقی شامل محمدحسین متولی و علیاکبر تورانیان برای واردات 21 هزار تن کاغذ چاپ و تحریر تایید شدند. مضاف بر این موسسه مطبوعاتی همشهری، موسسه خراسان، ارمغانگستر نوید، موسسه صمت، موسسه مطبوعاتی ایران، شرکت کاغذ پیک فراز، شرکت سهامی ایرانچاپ، روزنامه خبر ورزشی و شرکت صدر ارس برای واردات 22 هزار و 258 تن کاغذ روزنامه مورد تایید وزارت فرهنگ و ارشاد قرار گرفتند. نکته قابلتامل اینکه وزارت ارشاد در حالی لیست 17 شخص حقوقی و حقیقی را برای واردات اعلام کرده است که فعالان بازار چاپ و نشر میگویند در حال حاضر تنها دو شرکت «ارمغانگستر نوید» و «نگارگستر هامون» واردکننده و توزیعکننده اصلی و کاغذ با ارز دولتی هستند که در قالب پیمانکار وزارت ارشاد، واردات کل کاغذ کشور را برعهده دارند. در این زمینه بررسیهای «فرهیختگان» از آمارهای بانک مرکزی نشان میدهد دو شرکت ارمغانگستر نوید و نگارگستر هامون در سال 97 مبلغی نزدیک به 34 میلیون دلار ارز 4200 تومانی دریافت کردهاند که سهم ارمغانگستر نوید بیش از 21.8 میلیون دلار و سهم شرکت نگارگستر هامون هم حدود 11.8 میلیون دلار است.
افزایش 52 درصدی واردات حوزه کاغذ در سال 97 بررسیهای آماری نشان میدهد در سال 96 واردات حوزه نشر و کاغذ درمجموع 444 میلیون تن بوده که این میزان با افزایش 39 درصدی در سال 97 به حدود 618 میلیون تن رسیده است. همچنین ارزش واردات این حوزه در سال 96 بیش از 458 میلیون دلار بوده که در سال 97 به 700 میلیون دلار رسیده است. بهعبارت دیگر، طی یکسال گذشته واردات حوزه کاغذ بهلحاظ ارزش با افزایش 52 درصدی مواجه بوده است. در این زمینه آمار ارائهشده از سوی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال 97 نشان میدهد از مجموع 618 میلیون تن واردات حوزه کاغذ، 200 میلیون تن آن به ارزش 60 میلیون دلار به کاغذ اختصاص داشته که با ارز 4200 تومانی وارد کشور شده اما تنها 23 هزار تن از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در 6 ماه دوم سال توزیع شده است. در همین حال فهرستی از اسامی افرادی که در قالب اشخاص حقیقی یا حقوقی ارز دولتی برای واردات کالایی مشخص دریافت کردهاند از سوی بانک مرکزی منتشر شد. در این فهرست دریافتکنندگان ارز دولتی یا کالایی وارد نکرده بودند یا کالایی غیر آنچه مشمول ارز دولتی میشده وارد کردند یا کالای مورد نظر را وارد کرده اما در بازار توزیع نکردند. این اتفاق موجب شد علاوهبر موضوع رانت در بخش کاغذ، موضوع احتکار کاغذ نیز در رسانهها مطرح شود. کارشناسان اقتصادی بر این باورند که عدم نظارت بر روند واردات و ارز تخصیصیافته به کالاهای وارداتی از سوی دولت اصلیترین دلیل ایجاد رانتهای کلان و احتکارهای بیحساب و کتاب و درنهایت گرانی کالاهای اساسی است.
پربازدیدترینهای روزنامه ها