تسریع در اجرای سند تحول بنیادین

مهدی نوید ادهم
دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش
اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به یکی از مطالبات مهم مقام معظم رهبری در دیدارهای ایشان با فرهنگیان در سال‌های اخیر تبدیل شده است. این سند که براساس یک فرآیند علمی و کارشناسی و در جهت عدالت آموزشی تدوین شده است زمینه ارتقای کیفیت آموزش و پرورش را متناسب با شرایط زمان و در پاسخ به نیاز‌های کنونی فراهم می‌کند.
آموزش و پرورش امروز به عنوان یک نهاد وارداتی علی‌رغم زحمات و تلاش‌های قابل تقدیر معلمان و مدیران با کاستی‌ها و کمبود‌های جدی رو به رو است که عدم پرداخت و مدیریت این کاستی‌ها می‌تواند آسیب‌های این سیستم روز را افزون کند. یکی از این کاستی‌ها و آسیب ها- که در مجموع این نظام مبتنی بر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی ومتناسب با اقتضائات فرهنگ و تمدن ایرانی طراحی نشده، - سیستم وارداتی است که فرهنگ زادگاه خود را به همراه دارد. هرچند در طول چند دهه گذشته صاحبنظران و دست‌اندرکاران تعلیم و تربیت، تلاش فراوانی کردند که این سیستم را بومی کنند اما چون بنمایه‌های معرفتی و فلسفی آن، از آبشخور فکری اندیشه‌های غربی نشأت گرفته بود، لذا ظرفیت تربیت انسان در تراز آرمان‌های جمهوری اسلامی را نداشت و ندارد. ویژگی دیگر آموزش و پرورش ما عدم همپایی با تحولات محیطی است. یافته‌های علمی و پژوهشی اقتضائاتی دارند و آموزش و پرورش نوین و دیگری را طلب می‌کنند که این تحولات و تغییرات کمتر در آموزش و پرورش ساری و جاری شده است. به عنوان مثال آموزش و پرورش نوین برخلاف گذشته، تأکید افراطی بر حافظه گرایی، انتقال دانش و محفوضات ندارد، بلکه بر پرسشگری، خلاقیت و نوع‌آوری تأکید می‌کند. متأسفانه سیستم آموزش و پرورش امروز فاقد این ویژگی‌ها است.مانند پایین بودن بهره وری، آماده نکردن دانش‌آموزان برای خوب زیستن و نظایر آن از دیگر آسیب‌های این سیستم است. این دلایل و دلایل مشابه مبتنی بر ناکارآمدی نظام آموزش و پرورش فعلی باعث شد تا ضرورت بحث تحول بنیادی از سوی مقام معظم رهبری، صاحبنظران و دست‌اندرکاران مطرح شود.خوشبختانه در پاسخ به این مطالبه، تحول بنیادین با مشارکت بیش 550 نفر از صاحبنظران و متخصصان تدوین شده و به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش و شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده است. در سال 1390 برای اجرا از این سند تحول آفرین رونمایی شد. نظام آموزش و پرورش، از آن سال تا کنون، اجرای آن را در دستور کار خود قرار داده است. همچنان که دیروزهم در گزارش وزیر آموزش و پرورش مطرح شد. البته ناگفته نماند که زیرنظام‌های شش‌گانه این سند با مشارکت مدیران، معلمان، کارشناسان و صاحبنظران تدوین و به تصویب شورای عالی آموزش رسید. بعد از تصویب برای اجرا به واحد‌ها و دستگاه‌های اجرایی در ستاد و استان‌ها ابلاع شد. همچنین مقام معظم رهبری در سخنرانی دیروز تأکید فرمودند که ابلاغ این مجموعه برنامه‌ها به تنهایی کفایت نمی‌کند و برای اجرای سریع و همه‌جانبه آن، باید تدابیر لازم اتخاذ شود. همچنین ایشان دستور دادند عملیات اجرای سند با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند. حتی معظم له به صراحت اعلام کردند که برنامه‌های پیش‌بینی شده برای بازنگری، اصلاح کتاب‌های درسی و محتوای آموزشی در طول 12 سال قابل قبول نیست. باید با بررسی‌های کارشناسی این مدت را تقلیل داد تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن دانش‌آموزان از آموزش‌ها و محتواهای مبتنی بر سند تحول برخوردار شوند و نشاط و شادابی در مدارس بوجود آید.


همچنین ایشان به نکات  دیگری از جمله تربیت معلم واجد شرایط، گسترش و تعمیق فعالیت‌های پرورشی، همراهی دستگاه‌ها با آموزش و پرورش، تقویب مدارس استعداد‌های درخشان و چاره‌اندیشی برای حل مشکل کنکور اشاره فرمودند که باید در دستور کار سیاستگذاران و برنامه‌ریزان آموزشی کشور قرار گیرد. از نکات بسیار مهم سخنرانی امسال تأکید هوشمندانه ایشان برای جلوگیری از تضعیف جایگاه و نقش آموزش و پرورش در کشور است. هرچند آموزش و پرورش امروز با کاستی‌ها و چالش‌هایی رو به رو است اما در طول چهاردهه گذشته خدمات قابل تقدیر و سرآمدی به کشور ارائه داده است که در تجزیه و تحلیل عملکرد آموزش و پرورش نباید این نقش نادیده گرفته شود. به عنوان مثال اندیشمندان افتخارآمیز امروز کشور که اکثراًٌ جوان هستند، بخشی از عمر پربرکت خود را در مدارس سپری کردند و استعداد آنها توسط مدیران و معلمان سختکوش، مسئولیت پذیر و مجرب شناسایی و شکوفا شده است یا دانش‌آموزان شهیدی که در زمان دفاع مقدس برای کشور افتخار آفریدند. آن عزیزان دانش‌آموزی بودند که در فضای فرهنگی و معنوی مدارس رشد کردند وهمپای معلمان شهید خود به صحنه جبهه و دفاع مقدس رفتند و افتخارات بزرگ آفریدند. اگر چهره‌های علمی افتخارآفرین المپیادی موفق شدند که در صحنه‌های علمی جهانی و در رقابت‌های بسیار سنگین و فشرده با جوانان سایر کشور‌ها ده‌ها مدال رنگارنگ کسب کنند، بخشی از توان آنها معلول تلاش قابل تقدیر مدیران و معلمان در مدارس و کلاس‌های درس بوده است. اگر قهرمانان ورزشی یا افتخارآفرین فرهنگی و هنری در عرصه‌ها و حوزه‌های مختلف برای کشور افتخار آفریدند بی‌شک آموزش و پرورش و مدیران و معلمان آن در شناسایی استعداد‌ها و تقویب و شکوفا کردن و پرورش این استعدادها، نقش مؤثر داشتند. در نتیجه نباید در تجزیه و تحلیل‌ها، این نقش نادیده گرفته شود و تنها کاستی‌ها و ضعف‌های آموزش و پرورش به رخ کشیده شود.