روزنامه فرهیختگان

به بهانه اتمام آخرین فصل از سریال بازی تاج‌وتخت

برای آنهایی که دغدغه شناخت عمیق تمدن غرب و مدرنیته دارند، پیگیری ادبیات فانتزی-حماسی این دیار، چه در قالب کتاب و چه در قالب سینمایی آن، لازم و واجب است. ادبیاتی که در قالب سرگرمی و داستان‌‌‌سرایی، وجه تمدنی و گفتمانی بسیار قوی دارد و شالوده داستانی خود را از اساطیر و افسانه‌‌‌های یونانی و رومی وام می‌‌‌گیرد. آنچه که با ایلیاد و ادیسه هومر آغاز شده بود، در روزگار ما با ارباب حلقه‌‌‌ها رونقی دوباره پیدا کرد و با الگو‌‌‌برداری قوی جورج آر. آر. مارتین از آثار تالکین، فکر و ذکر افراد زیادی را در سراسر جهان درگیر بازی تاج‌و‌تخت شبکه «اچ‌‌‌بی‌‌‌او» کرد. گذشته از نوآوری‌‌‌های سینمایی و هنری، بازی تاج‌‌‌وتخت، هشت سال تمام، پیچ و تاب‌‌‌های جنگ قدرت و مساله حکمرانی را برای مخاطبان خود روایت کرد. روایتی که مسائل کلان اندیشه سیاسی و مبانی حقوق عمومی را با زبانی سینمایی در قالب دیالوگ‌‌‌هایی ماندگار مطرح می‌‌‌کرد. زبانی که مخاطبانی میلیونی داشت و به همان ابعاد می‌‌‌توانست در روح و فکر آدم‌‌‌های دنیای ما جا باز کند. بازی تاج‌وتخت از آنجایی راه خود را از نمونه‌‌‌های پیشین خود جدا می‌‌‌ساخت که در روایت فانتزی حماسی خود، بیشتر از پرداختن به راز و رمز دنیای خیالی مخلوق خود، به مساله قدرت و پیچیدگی‌‌‌های آن می‌‌‌پرداخت. مارتین درباره اینکه کتاب «نغمه آتش و یخ» (کتابی که سریال بازی تاج‌وتخت از آن ساخته شده) چقدر از «ارباب حلقه‌‌‌ها» تاثیر گرفته، می‌‌‌گوید: «فرمانروایی دشوار است. فکر می‌‌‌کنم این پاسخ من به تالکین است. همانقدر که او را تحسین می‌‌‌کنم، مخالفش هم هستم. ارباب حلقه‌‌‌ها نوعی فلسفه‌‌‌ قرون وسطایی دارد؛ یعنی اگر پادشاه آدم خوبی باشد، ملک در آسایش و آرامش است، ولی وقتی به تاریخ نگاه می‌‌‌کنیم، می‌‌‌بینیم که این‌‌‌طور نیست.» همین باعث می‌‌‌شود مارتین در بستری قرون وسطایی و به سبک و سیاق داستان‌گویی تالکین به چالش با فلسفه قرون وسطایی او برود. این توجه بی‌‌‌سابقه یک فانتزی‌‌‌نویس به پیچ‌وخم‌‌‌های قدرت، گرچه در بستری روایت می‌‌‌شود که به قرون تاریک معروف است، اما به‌ دلیل آنکه ققنوس مدرنیته از دل خاکسترهای همین دوران سر برآورده است، می‌‌‌تواند محمل خوبی برای خیال‌پردازی‌های بازی خونین تاج‌وتخت باشد. باید گفت مارتین به‌خوبی زمین بازی خود را انتخاب کرده است، او روایت امروزین خود از معادلات قدرت را در زمینه اصلی شکل‌‌‌گیری آن، یعنی دوره قرون وسطی طرح می‌‌‌کند. دنیایی که به نویسنده اجازه می‌‌‌دهد اندیشه سیاسی مدرن را در گذشته پیشامدرنش جست‌‌‌وجو، حلاجی و حتی درباره آن، طرح مساله‌‌‌هایی جدید کند. محملی که به‌خوبی مجال طرح رابطه دین و سیاست را در قاموسی قرون وسطایی می‌‌‌دهد و به مخاطب خود گوشزد می‌‌‌کند، اندیشه سیاسی مدرن از چه گریزان است. محملی که نه‌‌‌تنها دین را در روایتی کلیسایی بازتعریف می‌‌‌کند، بلکه اسلام را نیز با روایتی داعشی به چالش فرا می‌‌‌خواند.  گذشته از تفسیرهای مفهومی بهره‌‌‌گیری داستان از دوران قرون وسطی، باید اعتراف کرد پرداخت داستان گرچه در بطن روزگار رکود و انحطاط اسلاف و گذشتگان مخاطب غربی روایت می‌‌‌شود و حتی در بعضی موارد از نشان‌دادن این انحطاط ابایی ندارد، چندان موجب سرافکندگی این دسته از مخاطبان نمی‌‌‌شود‌، زیرا بلافاصله با پرداخت هنری و سینمایی به سنت‌‌‌های شوالیه‌گری و شرافت دوران فئودالی باعث می‌‌‌شود در بسیاری مواقع‌، مخاطب درکنار شخصیت‌‌‌های سریال بایستد و احساس غرور و افتخار کند. این دقیقا هنر رسانه است که در عین نشان‌دادن بخشی از حقیقت، می‌‌‌تواند روایت خود را آن‌‌‌گونه که می‌‌‌پسندد، جانشین آن سازد و ذهن مخاطب را متوجه آن بخشی از حقیقت کند که مطلوب او است. به عبارت دیگر بهره‌‌‌گیری از عنصر حماسه وجه مثبت بستر قرون وسطایی روایت است که کمک می‌‌‌کند وجوه منفی این دوران کمتر به چشم مخاطب بیاید. وجه حماسی در عین حال، همان نقطه قوتی است که باعث می‌‌‌شود ارباب حلقه‌‌‌ها و بازی تاج‌وتخت از نمونه‌‌‌های فانتزی-تخیلی دیگر با درون‌مایه‌‌‌های فرهنگ باستانی مانند هری پاتر که بیشتر در بین نوجوانان و جوانان طرفدار داشت، میان طیف‌‌‌های بیشتری مورد اقبال قرار گیرد. (این نکته را حتی میان فیلم‌‌‌های کره‌‌‌ای پرطرفدار در ایران هم می‌‌‌توان مشاهده کرد که سریالی مثل افسانه جومونگ، به دلیل داشتن همین وجه حماسی، علاقه‌‌‌مندان بیشتری را به خود جذب کرد...). باید گفت آمیختن تخیل و حماسه درکنار وجود اسطوره‌‌‌ها و افسانه‌‌‌های ریشه‌دار در فرهنگ مردمان، ترکیبی جادویی را فراهم آورده که توانایی بالایی در انتقال مفاهیم به شکلی اثر‌‌‌گذار دارد. پرداخت سینمایی و هنری بی‌‌‌نظیر به این ترکیب اثر‌‌‌گذار، باعث می‌‌‌شود نتوان از کنار بازی تاج‌وتخت به‌‌‌عنوان سریالی صرفا سرگرم کننده به آسانی گذشت. معتقدم به دلیل وجود بنیان‌‌‌های تمدنی در داستان و افزون‌بر آن، به دلیل ارائه فهم و درکی خاص از مفاهیمی چون قدرت، دین، اخلاق، شرافت، جنگ، صلح، عشق، وظیفه و‌... در روند حوادث آن، دیدن چنین سریالی برای پژوهشگران جدی و دغدغه‌‌‌مند علوم انسانی لازم است. غفلت از این روایت عامه‌پسند که مخاطبانی فراوان در سراسر دنیا دارد، مطمئنا باعث می‌‌‌شود در درک صحیح از فهم سیاسی اجتماعی مردمی که مخاطب پرو‌پاقرص این سریال هستند، عاجز باشیم. باید یادآور شوم، پیچیدگی‌‌‌های سیاست‌ورزی که گاهی اساتید برجسته علوم سیاسی نیز از فهماندن آن به مخاطبان دانشگاهی‌شان عاجز‌‌‌ند، گاهی با یک اپیزود از سریال مختارنامه، به‌راحتی و با بردی بسیار گسترده‌‌‌تر میان عامه مردم فهمیده می‌‌‌شد. شاید به همین دلیل بتوانیم از فراوانی صحنه‌‌‌های غیراخلاقی و خشونت در فصل‌‌‌های ابتدایی سریال گذر کرده و به این نکته توجه کنیم که بخشی از رسالت اندیشمندان علوم انسانی این است که پدیده‌‌‌های موثر در فکر و اندیشه جوامع انسانی را مورد مطالعه قرار دهند و شکی نیست که در روزگار کنونی ما، مدیوم سینما و تلویزیون، تولیدکننده اثر‌گذارترین پدیده‌‌‌ها در حوزه علوم انسانی هستند.
لینک منبع خبر
پربازدیدترین‌های روزنامه ها
جنگ همسایگان (اعتماد) آتش جنگ مرزی پاکستان و افغانستان دوباره شعله‌ور شد (جوان) اخبار ویژه (کيهان)
سایر اخبار این روزنامه
آثار شکست معامله قرن و رژیم صهیونیستی مشهود است مردم علیه کاسبان ترس بنی‌صدر می‌خواست مردم را مقابل امام قرار دهد الگوی مصرف‌آب؛ یارانه به نفع ثروتمندان جنایت و مکافات در سیاست قدردان کمک‌های مردم، منتظر اقدام دولت به بهانه اتمام آخرین فصل از سریال بازی تاج‌وتخت هیــــولا موش زایید! جزئیات عملیات ضد ایرانی استنفورد