روزنامه فرهیختگان
1398/04/03
رشتههای تخصصی پزشکی دانشگاه آزاد را زیاد میکنیم
دو سال پس از وقوع انقلاب فرهنگی در کشور و با هدف گسترش آموزش عالی در استانهای مختلف، دانشگاه آزاد اسلامی در اردیبهشت ۱۳۶۱ تاسیس شد. اولین آزمون ورودی دانشگاه در اسفند ۶۱ با شرکت ۳۲ هزار داوطلب در امامشهر (شاهرود)، اهواز، تبریز، تهران، رشت، زاهدان، کرمان، مشهد و یزد برگزار شد و حدود سههزار نفر در رشتههای راه و ساختمان، برق، مکانیک، فیزیک، ریاضی، شیمی، صنایع فلزی، نساجی و حسابداری پذیرفته شدند. حدود سه سال بعد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد پزشکی تهران را در ۲۷ خردادماه ۱۳۶۴ تاسیس کرد. این واحد فعالیت خود را با راهاندازی چهار رشته تحصیلی، پزشکی در مقطع دکتری حرفهای، پرستاری و مامایی و علوم آزمایشگاهی در مقطع کارشناسی با جذب ۳۷۶ دانشجو آغاز کرد. در سال ۱۳۶۵ تعداد دانشکدههای پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی به هشت دانشکده رسید. از سال ۱۳۸۶ با تشکیل حوزه معاونت علوم پزشکی در دانشگاه آزاد اسلامی، دانشکدههای علوم پزشکی سازماندهی نوینی یافته و رشد چشمگیری را در طول چند سال تجربه کردند. تا آنجا که امروز حدود 40درصد دانشجویان گروه علوم پزشکی در دانشگاه آزاد اسلامی مشغول تحصیل هستند. دانشگاه آزاد اسلامی بهعنوان یکی از بزرگترین دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه آموزش عالی، بزرگترین دانشگاه حضوری جهان و بعد از دانشگاه ایندرا گاندی هندوستان و دانشگاه علامه اقبال در پاکستان، سومین دانشگاه برتر جهان از نظر تعداد دانشجو است. این مجموعه عظیم دانشگاهی عهدهدار حدود ۶۰درصد آموزش عالی کشور در حوزههای مختلف علوم و بیش از ۴۰درصد آموزش در عرصه پزشکی است. این دانشگاه در حوزه علوم پزشکی دارای ۹۶ واحد دانشگاهی، ۱۵۲۰ عضو هیاتعلمی، حدود ۷۲هزار دانشجو در مقاطع مختلف تحصیلی، ۲۸۷ رشتهمحل در مقاطع مختلف و حدود ۱۵۰۰ تخت بیمارستانی در ۱۰ بیمارستان در سطح کشور است.محسن نفر، معاون علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی در گفتوگویی تفصیلی با «فرهیختگان» از سیاستهای جدید این حوزه نکات تازهای میگوید. چند هفته گذشته در یک گفتوگویی عنوان کرده بودید «مراکز پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی برای تولید ملزومات پزشکی باید ماموریتگرا بشوند.» سوال این است که چه لزومی برای این ملزومات پزشکی توسط مراکز پژوهشی هست؟ از آنجا که ماموریتگرایی جزء برنامههای دانشگاه آزاد اسلامی است، اصلا در سیستمهای پژوهشی ما هم بر سر همین موضوع بحث وجود دارد. پژوهشهای ما پژوهشهای پایه است و ربطی به نتیجه حاصل از آن ندارد. گاهی این پژوهشهای صرفا تحقیقاتی صورت میگیرد؛ مثلا در سیستم پزشکی ممکن است برخی روی تغییرات ژنی کار کنند و به این نتیجه هم برسند که این تغییرات وجود دارد یا نه، اما یک زمانی شما تحقیقاتی پایه براساس آن ماموریتی که به شما محول شده است، انجام میدهید. مثلا فشار خون در برخی گروهها بیشتر است، شما بررسی میکنید که آیا ژنی وجود دارد که این فشار خون در برخی افراد بالا برود و آیا ژنی تحت تاثیر است که این فرآیند اتفاق میافتد و آن ژن چیست؟ آنوقت تحقیقات شما روی مساله کنترل فشار خون صورت میگیرد و نتیجه آنطور حاصل میشود که اگر این افراد چنین ژنی داشته باشند، فشار خونشان بالا میرود و اگر نداشته باشند فشار خون متعادلی دارند و تازه در مرحله بعد نحوه درمان در آنها مورد بررسی قرار خواهد گرفت که ممکن است برخی افراد درمانشان با داروهایی باشد که حجم خون را کم میکنند. این دسته از تحقیقات دارای ماموریت میشوند و نتیجهای را به دنبال خواهند داشت. ما سعی کردهایم در دانشگاه آزاد اسلامی بیشتر به این سمت حرکت کنیم و حتی مطالعات علوم پایه را هم که در رابطه با درمان و بیماریها رخ میدهد، در این زمینه متمرکز کردهایم. یکی از پروسههای بسیار مهم ما بحث درمان است، چراکه پزشک تربیت میکنیم و سیستم بهداشت و درمان داریم. پس برخی کارها روی بحثهای درمانی باید اینگونه باشد که درمان ارزانتر و با کیفیت بهتر را رقم بزند.
با توجه به همین ویژگی ماموریتگرایی در دانشگاه آزاد اسلامی، مراکز پژوهشی چگونه میتوانند با رشتههای پزشکی و غیرپزشکی ارتباط بگیرند و با توجه به نیازهای آنان پژوهش و تحقیقات خود را انجام دهند؟ ببینید، وقتی دانشگاه آزاد اسلامی بهعنوان دانشگاه حلمساله خودش را به جامعه معرفی کرده است، یعنی ما آمدهایم مسائلی را که در جامعه مطرح بوده است بشناسیم و حالا برای حل آن مسالهها ماموریتهای ویژهای را مشخص کردهایم، پس راههای ارتباطی هم با همین پروسه مشخص میشود. اگر بخواهیم بهطور سادهتر مطرح کنیم، باید بگوییم تعیین چالشها، مشکلات و راهکارهای حل چالشها؛ راههای پژوهشی و مطالعاتی که منجر به حل آن چالشها بشوند را مشخص میکنند.
چرا بیشتر رشتههای دانشگاه آزاد اسلامی در حوزه علوم پزشکی در گرایشهای عمومی هستند و آیا قصد تخصصی کردن این حوزه را دارید یا خیر؟ رشتههای دکتری تخصصی نیازمند سازوکار متفاوتی هستند. در دورههای گذشته در رشتههای پزشکی مانند تمام رشتههای دیگر در دانشگاه آزاد اسلامی سیاست افزایش تعداد دانشجو مهم بوده و اصلا کاری به بالا یا پایین آمدن میزان تولد در کشور نداشتهاند؛ یعنی تعداد برای آنها اهمیت داشته است، اما در حال حاضر آیا ما در سیستم پزشکی تعداد برایمان مهم است یا آیتمهای دیگر؟ چون بالاخره تعداد در سیستم پزشکی در جایی متوقف خواهد شد و محدودیتی شامل سیستم میشود. در رشتههای غیرپزشکی دانشجو کم داریم، در حالیکه در رشتههای پزشکی دانشجو زیاد داریم. در سیستمهای پزشکی ظرفیتها را وزارت بهداشت مشخص میکند و بیشتر از آن تعداد هم مجوز پذیرش دانشجو نخواهد داد، برای همین دانشگاه در آن سالها فقط به فکر افزایش تعداد پذیرش دانشجو بوده است. در حال حاضر سیاست دانشگاه افزایش کیفیت است؛ یعنی کیفیت آموزشی- درمانی باید افزایش پیدا کند تا بتوانیم مجوز راهاندازی دورههای تخصصی را نیز برای دانشجویان در مقاطع مختلف تخصصهای پزشکی دریافت کنیم. در سیستم پزشکی این کیفیت با افزایش ظرفیت دانشجو به وجود نخواهد آمد. ما باید بیمارستانهای بیشتری راهاندازی کرده، بیمارهای بیشتری را پذیرش و استاد و هیاتعلمی بیشتری جذب کنیم، برنامههای درسی ایدهآلی داشته باشیم. از طرفی یک اصل دیگری که در سیستم پزشکی باید برای راهاندازی دورههای تخصص به کار برده شود، استفاده از دورههای آموزشی مقاطع بالاتر به مقاطع پایین است؛ یعنی باید رشتههای مختلف بتوانند در بین خودشان آموزشهای درمانی اجرا کنند، مثلا سال اول از سال دوم آموزش بگیرد، ولی ما چون فقط یک مقطع آموزشی داریم و مقطع بالاتری نداریم، نمیتوانیم این اصل را رعایت کنیم، پس باید همان جا کیفیت را متوقف کنیم. شما دانشگاهی را در نظر بگیرید که فقط فوقدیپلم تربیت میکند. این دانشگاه تا کجا توان پیشرفت دارد؟ اما وقتی کارشناسی، کارشناسیارشد و دکتری نیز داشته باشد، به پیشرفت خوبی خواهد رسید و همین رویه در سیستم پزشکی نیز جاری است. به جای اینکه ما تعداد دانشکدههای پزشکی را افزایش دهیم، تعداد رشتههای تخصصی آن را افزایش خواهیم داد و این یک شعار اساسی برای سیستم علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی است.
نقش معاونت علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی در پیشبرد طرحهای معطوف به اقتصاد دانشبنیان چیست؟ به هرحال همه رشتهها به همین پروسه اقتصاد دانشبنیان خواهند رسید، اما پزشکی مقداری جلوتر است؛ یعنی وارد عرصه درمانی و فیلد کاری شده است. ما در رشتههای دیگر مهندس تربیت میکنیم، اما کارخانه نداریم که آنها را مشغول به کار کنیم، اما وقتی دکتر تربیت میکنیم، بیمارستان داریم و میتوانیم آنها را در فیلد کاری قرار دهیم. برای این پروسه هم طرحهای مختلفی داریم، توسعه سیستمهای درمانی جزء برنامههای ما است. مثلا سیستم ارزیابی سلامت بیماران جزء برنامههای ما است و با توجه به وسعت دانشکدههای پرستاری میتوانیم از این عرصه استفاده اقتصاد دانشبنیان کنیم، مسلما جزء برنامههای اقتصادی نیز هست که بتوانیم از آن درآمد کسب کنیم. در بحث داروها که اهمیت بسیار زیادی دارند و با توجه به اینکه ما دانشکدههای داروسازی متعددی نیز داریم، میتوانیم در بحث داروسازی بهویژه داروهای گیاهی وارد فاز اقتصادی شویم. خود این مساله کمککننده به بحث اقتصاد سلامت و درمان است و از این طریق به اقتصاد دانشبنیان نیز کمک کردهایم.
دانشگاه آزاد اسلامی در بحث پزشکی ورود خوبی داشته، اما اقدامات پزشکی که تاکنون برای شاغلان در این دانشگاه صورت گرفته، چه بوده است؟ کارمندان میتوانند از این سیستم درمانی که دانشگاه آزاد اسلامی راهاندازی کرده و دارای کیفیت مطلوبی نیز هست استفاده کنند. همیشه طبق روال سابق پیش خواهد رفت. بهتر است بگویم دانشگاه باید از این سیستم درمانی استفاده کند؛ یعنی ما دکتر، بیمارستان و مراکز درمانی را در اختیار داریم و اگر کارمندان با بیمه طرف قرارداد با بیمارستانهای دانشگاه همکاری کنند، میتوانند از بیمارستانهای دانشگاه بهصورت رایگان استفاده کنند، ولی اگر دانشگاه قرارداد نداشته باشد، باید با تعرفه قانونی هزینه کنند. به نظر میرسد دانشگاه باید در این سیستم وارد شود؛ یعنی بیمه تکمیلی دانشگاه آزاد اسلامی باید با بیمارستانهای دانشگاه عقد قرارداد کند، در آن صورت مشکلی در ارائه خدمات رایگان نیست.
به نظر میرسد تعرفههای دندانپزشکی در دانشگاه آزاد اسلامی پایینتر است و این برای دانشگاه یک ویژگی است. در اینباره توضیح دهید. خدمات دندانپزشکی در تمام مراکز درمانی کشور دارای تعرفههایی است که ما هم بهعنوان دانشگاه آزاد اسلامی براساس همین تعرفهها از بیماران هزینه دریافت میکنیم. در سیستمهای بیمارستانی و دولتی جایی که تعرفهمند هستند، دندانپزشکی وجود ندارد یا اکثر بیمارستانهای دولتی کمترین خدمات دندانپزشکی را دارند، بنابراین بیماران برای خدمات دندانپزشکی به مطبهای خصوصی مراجعه میکنند، در نتیجه تعرفه خصوصی شامل حال آنها میشود و چون تعرفه خصوصی بیشتر از تعرفه بیمارستانی است و در مراکز دندانپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی تعرفهها از مطبهای خصوصی کمتر است، برای همین استقبال از این مراکز بسیار زیاد است. یکی دیگر از دلایل استقبال مردم از مراکز دندانپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی مسافت است، مثلا دانشکده دندانپزشکی دانشگاه تهران در امیرآباد واقع است و به لحاظ موقعیت، دانشکدههای دندانپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی موقعیت جغرافیایی خوبی دارند که برای مردم هم اهمیت زیادی دارد. البته خدمات و کیفیت مناسبی نیز ارائه میشود که سعی کردهایم قیمتها مناسب باشد تا مردم بتوانند از امکانات استفاده کنند. همچنین با توجه به خرید لوازم و تجهیزات پزشکی، تخفیفهای مناسبی از فروشندگان دریافت میکنیم که درنهایت برای خرید لوازم هزینه کمتری پرداخت میکنیم و در نتیجه قیمت کمتری برای مریض اعمال خواهد شد. ما معتقدیم در رشته پزشکی هرچقدر تعداد بیماران بیشتر باشد، وضعیت آموزشی بهتری خواهیم داشت، برای همین درصدد افزایش بیماران با توجه به کیفیت و قیمت مناسب هستیم.
در بحث خرید لوازم پزشکی با توجه به اینکه دانشگاه آزاد اسلامی در رشتههای مربوط به تهیه لوازم نیز دانشجو پذیرش دارد، آیا بهتر نیست این لوازم مصرفی توسط اساتید و دانشجویان دانشگاه تهیه شود تا قیمتها از این چیزی که هست کمتر شوند؟ قطعا همینطور است، اما مگر چقدر دانشکده دندانپزشکی داریم که بخواهیم برای آنها قطعات و لوازم بسازیم. در واقع ما خودمان در این عرصه مصرفکننده به حساب میآییم، ولی اگر یک سیستم اقتصادی دانشبنیان قوی پشت این کار قرار بگیرد و یک بازاریابی مناسب هم اتفاق بیفتد، قطعا هم درآمدزایی را به دنبال خواهد داشت و هم میتوانیم نیاز کمتری به تهیه لوازم پزشکی مصرفی دانشگاه از بیرون داشته باشیم که با این روش هزینه کمتری برای بیمار به دنبال خواهد داشت.
همکاران دانشگاه آزاد اسلامی از کدام بخشهای پزشکی دانشگاه میتوانند استفاده کنند؟ در سیستم بیمارستانی عموما خدمات عمومی مانند داخلی، زنان و جراحی عمومی داریم، چون باید این خدمات ارائه شود تا مردم به بیمارستان مراجعه کنند، اما بحث بیشتر روی خدمات تخصصی شاخص است. اگر دانشگاه آزاد اسلامی میخواهد ویژه باشد، باید درمانهای ویژهای ارائه دهد، به طوری که این درمانها در جاهای دیگر کمتر انجام شود یا درمانهای خاصی داشته باشد؛ مثلا در مورد دندانپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی میتواند ایمپلنت انجام دهد یا آموزش ایمپلنتهای دندانی هر جایی صورت نمیگیرد و اگر دانشگاه آزاد اسلامی روی این مساله درمانهای بیشتری انجام دهد، هم خدمات بیشتری انجام داده و هم آموزش باکیفیتتری برای دانشجویان رقم زده است. ما اولین مرکز خدمات درمانی شکاف کام و لب را در بیمارستان فرهیختگان راهاندازی کردیم، یعنی خدمات تخصصی و ویژهای انجام دادیم و سعی میکنیم این نوع درمانهایی که مردم بیشتر دنبال آن هستند و کمتر انجام میشود، ارائه شود.
در کدام شهرها مراکز درمانی وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی وجود دارند و در چه شهرهایی قصد ساخت بیمارستان یا مرکز درمانی را دارید؟ ما در تهران سه بیمارستان بوعلی، امیر و فرهیختگان داریم و همچنین در شاهرود، مشهد، اردبیل، تبریز و یزد نیز بیمارستانهایی برای دانشگاه آزاد اسلامی وجود دارند. در شهرهای کازرون و بعد از آن تنکابن نیز قصد داریم در برنامههای آینده بیمارستان دایر کنیم.
آیا در بیمارستانهای وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی از دانشجویان نیز برای درمان بیماران استفاده میشود؟ ما در بهکارگیری فارغالتحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی هیچ منعی نداریم و حتی دانشجویانی که در دانشگاه آزاد اسلامی فارغالتحصیل شدهاند در اولویت قرار خواهیم داد، بنابراین این یک فرصت برای دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی است که پس از فارغالتحصیلی بتوانند در مراکز درمانی این دانشگاه به خدمت گرفته شوند.
پربازدیدترینهای روزنامه ها