روزنامه فرهیختگان
1398/04/15
دکتر ولایتی: هر اندازه که اروپا برجام را نقض کند ما هم واکنش نشان خواهیم داد
بیش از یکسال از خروج یکطرفه آمریکا از معاهده برجام میگذرد. جمهوری اسلامی ایران پس از خروج یکطرفه دولت ایالات متحده از این معاهده، فرصتی طولانی به اروپا داد تا اقدامی درجهت انجام تعهداتشان نسبت به برجام انجام دهد. اکنون در پایان مهلت 60 روزه جمهوری اسلامی به اروپا برای جبران تعهدات برجامی آمریکا، پایگاه اطلاعرسانی KHAMENEI. IR در گفتوگویی با دکتر علیاکبر ولایتی، مشاور رهبر انقلاب اسلامی در امور بینالملل، به بررسی اقدامات متقابل جمهوری اسلامی در قبال نقض برجام پرداخته است. مشروح این گفتوگو در ادامه از نظر میگذرد.جمهوری اسلامی ایران پس از خروج آمریکا از برجام فرصتی طولانی به اروپا داد که رئیسجمهوری از آن به صبر استراتژیک تعبیر کرده است؛ برای اینکه ببینیم اروپا چقدر به تعهداتش نسبت به برجام و منافع اقتصادی جمهوری اسلامی پایبندی نشان میدهد. آنچه که شایسته و بایسته و مطابق تعهدات بود، تا اینجا اتفاق نیفتاده است. تحلیل شما درمورد تعهدات برجامی اروپا نسبت به اینستکس چیست و این چه نسبتی دارد با آنچه که واقعا اروپاییها به آن متعهدند و باید انجام بدهند؟ بسم الله الرحمن الرحیم. آنچه تاکنون انجامشده، جمعبندیاش این میشود که جمهوری اسلامی ایران به کلیه تعهداتش طبق برجام عمل کرده ولی طرف مقابل اقدامی نکرده و حتی درست در جهت مخالف آن گام برداشته که قبل از برجام چنین اقداماتی سابقه نداشت و گویی فرصتی پیدا کرده باشند که از برجام سوءاستفاده کنند و موارد اضافهای را هم بر آن افزودهاند. مثلا اینکه اول آمریکا و بعد اروپاییها مدعیاند -و البته اروپاییها کمتر از آمریکاییها- که روی این خواسته غیرقانونی و غیرمشروع تکیه کردهاند که ما برای دفاع از خودمان منتظر باشیم که اروپاییها چه نسخهای صادر میکنند تا ما سیستم دفاعی خودمان را مطابق همان پیش ببریم یا مثلا برای حضور ما در منطقه و همکاری با کشورهای همسایه و منطقه برای ما تکلیف تعیین کنند. آنها معتقدند و در این زمینه تبلیغات بسیاری میکنند که ایران نباید در منطقه حضور جدی داشته باشد. اینها خواستههایی کاملا غیرقانونی، نامشروع و غیرقابل قبول است. بنابر این اگر ما بخواهیم جمعبندی کنیم، از رابطه ما و مجموعه 1+5 البته اگر روسیه و چین را مستثنی کنیم، بقیه نهتنها به تعهد خودشان عمل نکردهاند، بلکه مقدار زیادی هم توقعاتشان را بالا بردهاند. گویی بهزعم آنها این گام اول بوده که ایران برداشته و حالا باید گامهای دیگر را هم بردارد! کاملا یک حالت زورگویانه.
چرا سازوکار مالی که اروپاییها از آن صحبت میکنند، نسبت به تعهدات برجامی آنها ناکافی است؟ اصلا برجام یک تعهد موافقتشده بین جمهوری اسلامی ایران از یکطرف و پنج کشور عضو دائم شورای امنیت و آلمان از طرف دیگر بود تا ما کار هستهای را بهصورت محدود و برای یک مدت مشخصی دنبال کنیم و سقف دستاوردهایمان را از حدی که قبلا بوده، کاهش بدهیم بهحدی که با آنها توافق کردهایم. یعنی میزان ذخیره اورانیوم غنیشده ما از ۳۰۰ کیلو بیشتر نشود و میزان پلوتونیوم آبسنگین اراک هم مثل گذشتهاش بیش از اندازه مورد توافق نباشد و آنهم البته برای مدت محدود. پس تعهد طرف ایرانی محدودکردن موقت فعالیتهای صلحآمیز هستهای است برای یک مدت مشخص و طرف مقابل در ازای این متعهد شده که تسهیلات لازم برای مبادلات تجاری و پولی ما را بهصورت طبیعی فراهم کند و محدودیتهای قبلی را بردارد، چون طبیعتا هر کشور مستقلی در دنیا حق دارد که با دیگر کشورها تجارت کند و بفروشد و بخرد و مبادله پولی هم کند. اینها اما بهصورت نامشروع بهلحاظ قوانین بینالمللی و با تحریک و پیشتازی آمریکا محدودیتهایی را برای ما قائل شدند. معذلک قول دادند و مکتوب تعهد کردند که موانع مبادلات تجاری و فعالیتهای اقتصادی و پولی ما را بردارند که این کار را نکردند و بلکه سختتر از قبل هم شد. بنابراین ما از آنها کاملا طلبکار هستیم بابت اقداماتی که باید میکردند و نکردند، بلکه یک نقاط منفی دیگری را هم بر آن افزودند و کار را بهجای غیرقابل قبولی رساندند.
حالا در این فضایی که شاهد نقض تعهدات از طرف اروپایی هستیم و آمریکایی که اساسا از برجام خارج شده، بهنظر شما اقدامات بایسته جمهوری اسلامی پس از انقضای مهلت اروپاییها چه میتواند باشد؟ به همین ترتیبی که مورد اجماع جمهوری اسلامی ایران است و همه جناحهای داخلی ما به آن پایبندند، چه مجلس و چه دولت، چه آنهایی که مستقیم و غیرمستقیم دخیل هستند، هرکسی که در جمهوری اسلامی بهنوعی مسئولیتی دارد و با این کار ارتباط پیدا میکند، همه با هم در مورد آنچه انجام شده، اتفاق نظر دارند و آقای دکتر روحانی هم روز چهارشنبه بهصراحت بیان کردند. این نتیجه اجماع تمام اعضا و ارکان حکومت است و بدون تردید آنچه گفته شده، عمل خواهد شد. یعنی گام اول درمورد میزان اورانیوم غنیشده برداشته شده و از ۳۰۰ کیلوگرم جلوتر رفته است. گام دوم نیز از شانزدهم تیرماه ۱۳۹۸ آغاز میشود و میزان غنیسازی اورانیوم از حد ۳/۶۷ (سه-ممیز-شصتوهفت صدم) درصد جلوتر خواهد رفت و تا هر جایی که مورد نیاز فعالیتهای صلحآمیز ما باشد، خواهد رسید. مثلا برای اینکه ما بتوانیم از اورانیوم در رآکتور بوشهر استفاده کنیم، باید غلظتش حدود ۵ درصد باشد و این کاملا یک هدف صلحآمیز است که ما از رآکتور ساختهشده مشترک ایران و روسیه، برق استحصال کنیم؛ همچنین برای دیگر نیازمندیهای عادی، صنعتی و انرژی کشور که کاملا برای ما حیاتی است. لذا این کار را انشاءالله خواهیم کرد تا آن حدی که مصلحت بدانیم و برای کارهای صلحآمیز نیاز داشته باشیم.
فعلا اقدامات متقابل جمهوری اسلامی ایران در چارچوب معاهده برجام است. آیا در میانمدت استراتژی خروج از برجام هم ممکن است مورد بررسی قرار بگیرد؟ قطعا ما هیچ کاری را ابتدا نخواهیم کرد، مگر اینکه طرف مقابل این کار را کند. تاکنون طرف مقابل ما قدمبهقدم و آمریکاییها مستقیما و اروپاییها غیرمستقیم برجام را نقض کردهاند، لذا به نسبتی که آنها در جهت نقض برجام پیش بروند، ما هم در همان جهت واکنش نشان خواهیم داد؛ یعنی اگر آنها از تعهدات خودشان کم کنند، ما هم کم میکنیم. درست در جهت عکس. اما اگر آنها برگشتند به انجام تعهداتی که قبول کرده بودند، ما هم برمیگردیم. در غیر این صورت کارها ادامه پیدا میکند و یک مجموعه فعل و انفعالاتی با سیر معقول و تدریجی صورت خواهد گرفت.
به چین و روسیه نیز اشاره کردید. بحث خرید نفت چینیها از ما این روزها خیلی در رسانهها مطرح است. مواضع این دو کشور در معاهده برجام و تعهداتی که دارند و نوع تعامل ما با این دو کشور را چگونه میبینید؟ قطعا مواضع روسیه و چین با چهار کشور دیگر عضو برجام متفاوت است، یعنی آنها ما را تحریم نکردهاند و هر نوع همکاری مورد توافق دو طرف را انجام دادهاند. چین به خرید نفت از ما ادامه داده و خواهد داد که البته میزان آن به توافق بین مقامات چینی و وزارت نفت بستگی دارد، ولی تاکنون رفتارشان دوستانه بوده است. حتی گام اول که برداشته شد توسط جمهوری اسلامی ایران در بالا بردن سقف تولید اورانیوم غنیشده، مسئولان روسیه علنا و به اشکال مختلف از این اقدام جمهوری اسلامی ایران حمایت کردند و مقصر را آمریکا و نیز غربیها دانستند که موجب عدم انجام این تفاهمنامه شدهاند و در عمل آن را خدشهدار کردهاند و گامی برای انجام تعهداتشان برنداشتهاند. بنابراین جمهوری اسلامی ایران نیز حق دارد چنین اقدامی را انجام دهد. لذا موضعگیری چین و روسیه صرفنظر از بعضی مسائل مقطعی، جمعبندیاش این است که با ما روابط دوستانه و رو به افزایش دارند؛ هم بهلحاظ دوجانبه و هم منطقهای و بینالمللی.
استراتژی تحریم علیه جمهوری اسلامی یک استراتژی قدیمی است که از ابتدای انقلاب ما شاهدش بودهایم. بهنظر شما تابآوری جمهوری اسلامی درمورد تحریمها تا چه حدی است؟ در این باره باید این بحث را مطرح کنیم که هیچ تحریمی در دنیا علیه کشوری صورت نگرفته که بتواند کاملا و مطابق آنچه طراحی کردهاند، عملیاتی شود. حالا چه یک کشوری حقش باشد بهلحاظ بینالمللی که تحریم شود یا ناحق تحریمش کنند. به هرحال کشورها میتوانند راههای متعددی را بیابند. ما هم در این مورد تجربه طولانی 40 ساله داریم. زمانی در دوران طولانی جنگ تحمیلی عراق به ایران، ما باید دفاع میکردیم و در مقابل گلوله باید گلوله میداشتیم و تفنگ و تانک، لیکن کشورهای مختلف شرقی و غربی به عراق کمک کرده و از آن حمایت میکردند، تا اندازهای که هواپیماهای پیشرفته سوخو۲۴، میگ ۲۹ و میراژ ۲۰۰۰ به صدام دادند و تانک تی ۷۲ و تی ۸۴ و نیز سلاحهای شیمیایی آلمانی و هلندی و توپهای دورزن انگلیسی و فرانسوی که با پول عربهای منطقه مانند عربستان سعودی، کویت و دیگران برای عراق خریداری میشد. همهنوع، عراق را تجهیز کردند؛ حتی بهلحاظ آن دسته از تجهیزات جنگی که کاربردش ممنوع و خلاف مقررات بینالمللی است. مثلا براساس قرارداد سال ۱۹۲۵ ژنو، بعد از جنگ جهانی اول کاربرد سلاح شیمیایی ممنوع شده و جنایت جنگی بهحساب میآید، اما همینهایی که واضع این قراردادها بودند و امضا کردند، خودشان آن را نقض کردند و به عراق سلاح شیمیایی دادند و عده زیادی از هموطنان ما و حتی مردم بیگناه خود عراق قربانی این سلاحهای شیمیایی ممنوعه شدند. از آن طرف ما اگر پول هم میدادیم، سلاح به ایران نمیدادند. لذا از آن زمان یاد گرفتیم که چگونه میشود تحریمها را بیاثر کرد. بعد هم توانستیم بخش عمدهای را هم با خودکفایی و خوداتکایی بهجایی برسانیم که امروز میزان پیشرفت ما در حوزه دفاعی زبانزد خاص و عام است. آخرین نمونهاش هم برخورد با همین هواپیمای فوقپیشرفته آمریکاییها بود که ساقط شد. بنابراین ما امکان مقابله با این اقدامات و توطئهها را خواهیم داشت. در موارد اقتصادی هم آمریکاییها همواره دشمنی و توطئه کردند، پول ما را حبس و توقیف کردند و بعضی از متعلقات، داراییها و املاک ایران در دنیا و بهخصوص در آمریکا را ناحق به تصرف درآوردند و ما را از آنها محروم کردند. البته فشار آمد، ولی ضمن اینکه یک کار منفی است، اما به لطف و عنایت الهی این مقاومت ادامه پیدا کرد و ما توانستیم در زمینه غذایی، تکنولوژی، تسلیحاتی و... خودکفایی پیدا کنیم. بهطور نمونه برای اولینبار و در سالهای اخیر در گندم خودکفا میشویم و این نکته مهمی است، حال آنکه قبلا و در زمان رژیم گذشته پنج تا ۶ میلیون تن گندم و دیگر مواد غذایی وارد میشد، اما امروز بخشی از گندم را صادر میکنیم و باید تهدیدات را به فرصت تبدیل کرد.
دو موضوع اقتدار نظامی و نفی جنگطلبی در کنار هم، چه تاثیری بر ارتقای امنیت ملی جمهوری اسلامی دارد؟ نفی جنگطلبی جمهوری اسلامی ایران و تاکید بر اراده کشورمان در دفاع از تمامیت ارضی و هویت ملی و دینی و اینکه ما به کسی تجاوز نمیکنیم، ولی اگر کسی به ایران تعدی کرد، پاسخ محکم ما را خواهد دید، امروز دیگر یک امر قطعی است و برای همه نظام بینالمللی پذیرفته و محرز است. مثل همین واقعه اخیر و هواپیمای جاسوسی و بدون خلبان آنها که وارد مرزهای هوایی ما شد و بهرغم اخطارها به مسیرش ادامه داد و با عکسالعمل قاطع ایران مواجه شد. بنابراین ما ابتدا به هیچ کشوری نه تعدی و تجاوز میکنیم و نه قصد چنین کاری را داریم، اما جمهوری اسلامی ایران در دفاع از خود به هیچ عنوان کوتاه نمیآید و حمله از طرف هرکسی را با قاطعیت پاسخ خواهد داد. اما قطعا براساس این قاعده که مقام معظم رهبری فرمودهاند و اصل قطعی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است اینکه به هیچ وجه جنگطلب نیستیم و به هیچ کشوری چه همسایه، چه دوردست تجاوز نخواهیم کرد.
اشاره کردید اقداماتی که جمهوری اسلامی در واکنش به اروپاییها انجام داده، مورد اجماع مسئولان ارشد کشور است. با اینکه طبیعتا سلایق و نگاههای مختلفی در حوزه سیاست خارجی ما وجود دارد، ولی امروز ظاهرا همه سلایق مختلف درونساخت سیاسی جمهوری اسلامی حول راهبرد مقاومت اجماع پیدا کردهاند. دلایل این امر چیست؟ رهبر معظم انقلاب همواره و از ابتدا براساس نگاه استراتژیک خودشان مبنیبر استمرار و تقویت مقاومت تاکید داشتهاند و البته دیدگاهی هم وجود داشت که مذاکره انجام شود، لذا مقام معظم رهبری بارها فرمودند هرچند من هیچ اعتمادی به آمریکاییها ندارم و میدانم از مذاکره با آمریکاییها چیزی حاصل نمیشود، اما براساس راهبردهای تعیین شده اقداماتی در این خصوص انجام شد و البته اینها هیچگاه از ابراز دشمنی با ملت ایران پرهیز نکردهاند. بارها وزرای دفاع وقت آمریکا یا روسایجمهور و حتی همین رئیسجمهور فعلی آنها گفتهاند که ملت ایران ملت تروریست است. یعنی اینها فقط با حکومت جمهوری اسلامی ایران مشکل ندارند، بلکه قطعا با خود ملت ایران مشکل دارند. این حکومت از بطن این مردم بیرون آمده و بار آن بر دوش آحاد مردم است و دیگر آن تحریفات و ادعاهای منحرفی که داشتند یعنی مردم یک چیزی میخواهند و حکومت یک کار دیگر میکند، رنگ باخته است؛ لذا رسما و بارها گفتهاند که مردم تروریست هستند. علت اجماع کنونی این است که همه به این نتیجه رسیدهاند وجه مشترک آمریکا و نوچههایش در اروپا و مزدورانش در منطقه، دشمنی با جمهوری اسلامی است. البته ایران کاری با آنها ندارد، اما نفس واقعیت انقلاب اسلامی و استمرار جمهوری اسلامی ایران در مدت 40 سال و بعد تاثیرگذاریاش در منطقه و بر کشورهای اسلامی مانند یمن، لبنان، سوریه، عراق و افغانستان، بیتردید برای آنها سنگین و آزاردهنده است. مردم هوشیار جهان اسلام خیلی روشن در جریان امور قرار میگیرند و میبینند آن کشورهایی که حکامشان مزدور و وابستهاند و خوشبینی افراطی نسبت به غرب دارند، هیچ نتیجهای عاید ملتهای آنان نشده است. یک زمانی ما در کشورهای اسلامی افرادی مثل عبدالناصر داشتیم، مثل ژنرال احمد سوکارنو را در اندونزی داشتیم و افراد صاحبنام، مبارز و مخالف با توسعهطلبی غربیها، مثل بومدین در الجزایر و مرحوم حافظ اسد در سوریه. اینها زمانی رجالی بودند که در مقابل توسعهطلبی و استعمار غرب میایستادند و تا زمانی که ایستادند، نتیجه گرفتند. برای اولینبار در تاریخ مثلا آسیای جنوب شرقی، شما اندونزی را دارید با بیش از پنج میلیون کیلومتر وسعت و بیش از ۱۷۰۰۰ جزیره که همه متحد شدند و یک کشور تاسیس کردند در سایه مبارزات مردم اندونزی و زیر پرچم اسلام. بعد اگر حکومتها عوض شدند و حکومت مقاوم قبلی جایش را به حکومت سازشکار بعدی داد، مردم آن کشورها دیدند که ضرر کردند. امروزه میبینید این تاثیرگذاری و مقاومت جمهوری اسلامی ایران و تقویت خط مقاومت در برابر صهیونیستها کمکم در دنیای اسلام جا افتاده و بعد از گذشت پنج سال از حمله عربستان و متحدانش، یمنیها قویتر از روز اول در مقابل هر تهاجم عربستان کار خودشان را میکنند و توانستهاند در سلاحهای تدافعی به خودکفایی برسند. همینطور جنگی بینالمللی علیه سوریه، با شرکت حدود ۸۰ کشور انجام شد، اما مردم سوریه توانستند اینها را شکست دهند و بر آنها غلبه کنند. سوریه امروز با سوریه قبل تفاوت اساسی و جوهری دارد که در صحنه مقاومت آبدیده شده است. این زنجیره مقاومت که از تهران شروع میشود و تا بغداد، دمشق، بیروت، فلسطین و غزه ادامه پیدا کرده و به یمن رسیده، حاصل ادامه راه مقاومت با محوریت و پرچمداری جمهوری اسلامی ایران در کل منطقه است. این خط مقاومت، امروز قویتر از همیشه است و انشاءالله بیش از این هم تقویت خواهد شد و این زنجیره گسسته نخواهد شد. لذا امروز اگر کسانی قصد تعرض به ایران را داشته باشند، میدانند که کل منطقه به خروش میآید و دفاع میکند.
آیا میشود بحث معامله قرن را با این توصیفاتی که میفرمایید، از پیش شکستخورده دانست؟ ذلیلانهترین طرحی که مطرح شده، همین معامله قرن است. این رئیسجمهوری کنونی آمریکا، آدمی است که ظاهرا خیلی اهل تدبر و تعقل نیست. یک راه و نقشهای را برایش ترسیم میکنند و فکر میکند که همه دنیا منتظرند ببینند که وی چه میگوید تا تبعیت کنند. اینطور نیست. در دوحه این کنفرانس تشکیل شد، اما تعدادی از کشورهای اسلامی شرکت نکردند. همچنین صاحبان اصلی قضیه و فلسطینیها چه انقلابیها و چه میانهروها اعم از دولت موقت فلسطین به ریاست فتح و چه جنبشهای حماس و جهاد اسلامی و همه فلسطینیها با سلایق گوناگون با آن مخالفت کردند. پس حداقل ۵۰ درصد از قضیه که فلسطینیها هستند، مخالف بودهاند. کشورهای مهمی مثل ایران، ترکیه و عراق هم مخالف هستند، مثل پیمانهای اسلو یا مادرید یا کمپدیوید و ایریور به نتیجه نخواهد رسید. همه اینها متولدنشده، شکست خوردند و این هم به سرنوشت بقیه مبتلا خواهد شد و قطعا شکست خورده است و مرکب آن روی کاغذ خشکنشده، شکست را اعلام خواهند کرد. اتفاقا درنهایت بهنفع جبهه مقاومت است. یعنی مردم مسلمان در سراسر جهان اسلام بهوضوح میبینند کسی که دنبال این است فلسطین را به خاک کشورهای اسلامی بازگرداند و صاحبان اصلی را بر آنجا مسلط کند، غاصبان را ریشهکن کند و قبله اول مسلمین را از سلطه صهیونیستها نجات دهد، همین محور مقاومت است. بقیه با فروختن خودشان و منافع کشورشان بهصورت ذلیلانهای از آمریکا تبعیت میکنند، ولی سرنوشت منطقه پیش از اینکه به دست بیگانگان و مزدورانشان باشد، بهدست صاحبان اصلی منطقه و همین جبهه مقاومت است.
پربازدیدترینهای روزنامه ها
سایر اخبار این روزنامه
رمزگشایی از کشف باند بزرگ جعل مدارک دانشگاهی
تیرخلاص گاندو به توهم آمریکای خوب
شلیک انگلیسی به برجام
دکتر ولایتی: هر اندازه که اروپا برجام را نقض کند ما هم واکنش نشان خواهیم داد
بازخوانی خاطرات رئیس جمهور در دهه ۸۰؛ «راه طیشده» روحانی
پرفروشهای سینمای جهان؛ خبری از کمدیها نیست
جای خالی ائتلاف رسانهای تهران - پکن - مسکو
عدالتخواهی از نماز جمعه
خبری در راه است؟