روزنامه فرهیختگان
1398/06/14
اروپا انبار تسلیحات هستهای آمریکا
میانه تیرماه سالجاری یک رسانه آمریکایی گزارش داد یکی از کمیتههای ائتلاف نظامی ناتو در گزارش خود مکانهای مخفی سلاحهای هستهای آمریکا در اروپا را فاش ساخته است. روزنامه واشنگتنپست نوشته بود که اخیرا یک سند ارائهشده از جانب سناتوری کانادایی به کمیته امنیت و دفاع مجمع پارلمانی ناتو به شرح سیاستگذاری بازدارندگی هستهای این ائتلاف نظامی برای آینده پرداخت، اما مشخص شد در این سند به شکل تصادفی اسرار مربوط به مکانهای استقرار سلاحهای هستهای آمریکا در اروپا فاش شدهاند. در این گزارش عنوان شد که تسلیحات هستهای آمریکا در کشورهای بلژیک، آلمان، هلند، ایتالیا و ترکیه انبار شدهاند. تیتر این سند نیز به این شکل بوده است: «یک دوران جدید برای بازدارندگی هستهای؟ مدرنیزهسازی، کنترل تسلیحات و نیروهای هستهای متحد» در گزارش این روزنامه نوشته شده است: «این بمبها در 6پایگاه آمریکا و اروپا انبار شدهاند که شامل پایگاه کلاین بروگل در بلژیک، پایگاه بوشل در آلمان، پایگاههای آویانو و گدیتوره در ایتالیا، پایگاه وُلکل در هلند و پایگاه اینجرلیک در ترکیه هستند.» پایگاه هوایی کلین بروگل واقع در بلژیک یکی از 6 انبار تسلیحات اتمی خارج از کشور آمریکا در جهان است که انواع مختلف سلاحهای اتمی در آن ذخیره شده است. اگرچه تا امروز وجود بمبهای هستهای در این زرادخانه نه بهطور رسمی تایید و نه تکذیب شده، اما دهها سال است که این پایگاه بهعنوان یکی از چند انبار تسلیحات اتمی آمریکا شناخته میشود. تخمین زده میشود که اخیرا حدود 20 بمب هستهای بی-61 آمریکا توسط ناوگان جنگندههای اف-16 نیروی هوایی بلژیک به این انبار تحویل داده شد. این اقدام بدون هیچ پوشش رسانهای انجام شد.بعد از حملات مرگبار تروریستی صورت گرفته و تنها چند روز پس از انفجارهایی که منجر به مرگ یکی از محافظان امنیتی تاسیسات هستهای بلژیک شد، هیچرسانهای به موضوع ضعف امنیتی تاسیسات اتمی در بلژیک اشاره نکرد. نیویورکتایمز در یک سرمقاله تحت عنوان دور نگه داشتن تروریستها از سلاحهای هستهای، هیچاشارهای به سلاحهای هستهای آمریکا در بلژیک نکرد و تنها به خطرات دستیابی تروریستها به سلاح هستهای اکتفا کرد. نیویورکتایمز در این باره نوشت: «حتی اگر احتمال کمی مبنیبر دستیابی تروریستها به سلاح هستهای وجود داشته باشد، عواقب احتمالی آن بسیار ویرانکننده خواهد بود، بنابراین ما باید نسبت به پر کردن هرگونه شکاف امنیتی موجود در مراکز اتمی اقدام کنیم.»
طی سالیان اخیر یعنی در دوران پس از فروپاشی شوروی، آمریکا صدها میلیون دلار برای تامین امنیت خود هزینه کرده است. بمبهای مستقر در بلژیک درون طاقهای زرهی مخصوص ساختهشده در زیر پناهگاههای جنگندهها انبار شدهاند. این انبار تسلیحاتی منحصرا برای سلاحهای هستهای استفاده میشود که داخل یک پایگاه نظامی آمریکایی هستند. به گفته هانس کریستنسن، مدیر پروژه اطلاعات هستهای فدراسیون دانشمندان آمریکایی، این سلاحهای هستهای از نوامبر 1963 و تحت قراردادی به کلی محرمانه در بلژیک مستقر شدهاند. قراردادی که البته هرگز به رویت و تصویب پارلمان بروکسل نرسید. یگان ویژه آمریکایی و اسکادران پشتیبانی متشکل از 130 نفر که اکثر آنها هم از نیروهای امنیت هوایی هستند، در این مرکز حضور مستمر دارند. این نیروها مسئول مستقیم حفظ و حراست از 11 زرادخانه موجود در کلین بروگل به همراه تجهیزات خاصی چون هواپیماها و بمبهای گرانقیمت با ارزش بیش از 6.6 میلیارد دلار هستند.
انتظار این است که سلاحهای هستهای انبارشده در بلژیک و چهار کشور اروپایی دیگر چون هلند، آلمان، ایتالیا و ترکیه بتواند موجب اتحاد هرچه بیشتر آمریکا و کشورهای فراآتلانتیک شود. سلاحهای هستهای یک نوع تضمین نهایی واشنگتن برای اروپا و همچنین بخشی از معامله دوطرف بوده است. در عین حال اگرچه فقط رئیسجمهور آمریکاست که میتواند مجوز استفاده از آنها را صادر کند، اما کشورهای میزبان باید اجازه خروج این بمبها از کشور خود را بدهند. بنابراین سلاحهای اتمی ذخیره شده اگرچه تقریبا غیرقابل استفاده هستند اما همزمان میتوانند بهعنوان یک عامل بازدارنده مهم ایفای نقش کنند.
امروز در حالی نزدیک به 150 سلاح اتمی در خاک اروپا ذخیره شده که این تعداد در سال 1971 حدود 7500 سلاح اتمی بود. این تعداد شامل، کلاهکهای هستهای و انواع حیرتانگیز این نوع از سلاحها از جمله کولهپشتی هستهای میشد. طی سالهای جنگ سرد کشتیها و زیردریاییها بهطور مرتب بمبهای هستهای را به دریاهای بالتیک و سیاه در همسایگی اتحاد جماهیر شوروی منتقل میکردند. از آنجا که در آن سالها سیاست بر اساس تهدیدهای نظامی متعارف و دکترین بازدارندگی اعمال میشد، طبیعی بود که تقویت هرچه بیشتر زرادخانهها در دستور کار آمریکا قرار بگیرد. پس از ظهور تروریسم در اروپا یا حداقل وقوع تهدیدات تروریستی در آلمان، ایتالیا و یونان همه چیز تغییر کرد. تحقیقات سنا در سال 1974 نشان میدهد که بیش از 750 زرادخانه برای ذخیره سلاحهای هستهای وجود دارد که اتفاقا اغلب آنها هم امنیت کافی ندارند. بر اساس این تحقیقات مشخص شد که حتی اگر خطر تهاجم اتحاد جماهیر شوروی به اروپا وجود داشته باشد، محل انبار این سلاحهای بیشمار هستهای بهگونهای است که تصمیمگیری سیاسی در مورد استفاده از آنها را دشوار میکند.
بعد از دهه 70میلادی بهتدریج تکتک این تسلیحات به آمریکا بازگردانده و از مدار خارج شدند، همچنین زرادخانههای موجود در اروپا هم بسته شدند. در اواخر دهه ۸۰، نخستین پیمان رسمی هستهای اروپا به امضا رسید و چند سال بعد با پایان جنگ سرد، تنها بمبهای غولپیکر آمریکایی که باید توسط هواپیماهای خاص تحویل داده میشدند، در اروپا باقی ماندند. در مجموع حتی پس از خارج شدن سلاحهای هستهای اتحاد جماهیر شوروی از اروپای شرقی، تامین امنیت اروپا همچنان سفت و سخت گرفته میشد.
البته نباید فراموش کرد که نارضایتیهای عمومی هم نقش مهمی در خروج این سلاحهای اتمی ایفا کرد. فعالیت جنبشهای صلح اروپا در دهه 1980 موجب پنهانکاری بیشتری از سوی آمریکاییها شد. همچنین فعالیت این جنبشها باعث شدند که پارلمانها و رسانههای خبری اروپا برای اولینبار تحقیقاتی را پیرامون محل زرادخانههای هستهای آمریکا در خاک اروپا ترتیب دهند. در سال 1981، هنگامی که برای اولینبار مکان دقیق تمام سلاحهای اتمی ذخیرهشده در اروپا فاش شد، الکساندر هایگ، وزیر خارجه آمریکا به مسئولان دفتر خودش گفته بود که میخواهد عوامل افشای این قرارداد را در زندان ببیند. اگر روسیه میفهمید محل دقیق انبار این سلاحهای هستهای کجاست، دیگر پنهانکاری برای طرف مقابل هیچ سودی نداشت. فشارهای عمومی بعد از انتشار این گزارش منجر به خارج شدن سلاحهای هستهای از نصف کشورهای اروپایی شد. کمپین صلح سبز که برنامهریزی اعتراض به پهلو گرفتن ناوهای هستهای آمریکا و روسیه را در بندرهای مختلف جهان داده بود، نقش مهمی در زمینه جمع شدن بساط این سلاحها از اروپا ایفا کرد. میزان فعالیتهای اعتراضی اینچنینی آنقدر زیاد شد که دولت نخست بوش تصمیم گرفت تمام سلاحهای هستهای تاکتیکی را از ناوها خارج کند. سلاحهای هستهای آمریکایی حتی از کره جنوبی- که در آن مقطع با همسایه شمالی خود تنشهای جدیای هم داشت- خارج شدند. با وجود این، کاهش تعداد سلاحهای هستهای تعدادی از بمبهای ناتو در بلژیک و بخشهای دیگر اروپای غربی همچنان باقی ماندند. البته در عصر جدید و با توجه به افزایش خطر تروریسم، شرط عقل این بود که امنیت این مراکز کاملا تامین شود.
امروز، تعداد 150 بمب باقیمانده در بلژیک بهقدری توجه عمومی را به خود جلب کرده که نگرانیهایی جدی در زمینه احتمال تاثیر یک حمله وحشتناک تروریستی بر این زرادخانههای اتمی وجود دارد. البته امنیت این مراکز امروز با پنج لایه کنترلی توسط دستگاههای مجهز الکترونیکی و 300 نگهبان تماموقت آمریکایی و بلژیکی تامین میشود.
با این حال دلایلی وجود دارد که ادامه حضور این سلاحها در بلژیک را زیرسوال میبرد؛ اول، دیدگاه دکترین بازدارندگی، اگر سلاحهای هستهای از شبه جزیره کره خارج شوند، مطمئنا دیگر نیازی به حضور فیزیکی این بمبها در اروپا هم نیست. دوم، هیچدلیلی وجود ندارد که سلاحهای هستهای همچنان در کلین بروگل مستقر باشند، بهخصوص در شرایطی که کشور در معرض تهدید است یا هدف جذابی برای گروههای تروریستی به حساب میآید یا کوچکترین خطری کشور را تهدید میکند. از این گذشته امروز بقیه شرکای هستهای آمریکا در ناتو یک به یک در حال خارج کردن سلاح هستهای از خاک خود هستند. در سال 2001، آخرین سلاحهای هستهای از یونان خارج شد. سلاحهای هستهای آمریکا حتی در سال 2008 از انگلیس هم خارج شدند.
کریستنسن میگوید که یک تبعه تونسی در سال 2003 به جرم برنامهریزی برای بمباران پایگاه اتمی کلین بروگل در بلژیک به 10 سال زندان محکوم شد. جدا از اینها چندی پیش مشخص شد که تروریستها به یکی از زرادخانههای اتمی در ایتالیا توجه ویژه دارند. از همه بدتر اینکه بزرگترین انبار هستهای اروپا در ترکیه و در فاصله کمتر از 70مایلی سوریه واقع شده است. آیا واقعا این مکانها برای ذخیره سلاحهای هستهای امن هستند؟ امروز در ناتو، آینده تسلیحات هستهای سوژه سیاسی روز است. برخی حامیان این طرح در اروپای شرقی همچنان معتقدند که باید آمادگی در مورد هر خطری بهویژه خطر روسیه را به وسیله همین سلاحهای هستهای حفظ کرد. در اجلاس سران ناتو که ماه جولای در ورشو برگزار شد احتمال کار روی یک مفهوم استراتژیک جدید در رابطه با سلاحهای هستهای مطرح شد.
سلاحهای هستهای که هنوز در جنوب شرقی ترکیه مستقرند و فاصله زیادی با محل درگیریها در سوریه ندارند، یک چالش امنیتی جدی هستند. به گفته کریستنسن اکنون میلیاردها دلار برای ارتقای امنیت این پایگاه هزینه شده است.
آمریکا میگوید سالانه حدود 100میلیون دلار برای حفظ سلاحهای هستهای در اروپا هزینه میکند، جالب اینکه این رقم جدا از هزینه حقوق سههزار ماموری است که مستقیما در امنیت، نگهداری، فرماندهی و کنترل این مراکز مشارکت دارند. بحث این است با وجود اینکه فشار برای افزایش مخارج نظامی بهخصوص از سوی آمریکا هر لحظه بیشتر میشود، در حال حاضر اروپا -جز پاریس و بروکسل- علاقه چندانی برای افزایش بودجه نظامی و امنیتی خود ندارند. تجهیزات هستهای ناتو مکان خوبی برای شروع صرفهجویی در هزینهها و افزایش امنیت خواهد بود. حتی بلژیک میتواند با جمع کردن بساط این مراکز هستهای دهها میلیون یورویی را که از صرفهجویی در هزینه نگهداری این پایگاهها به دست میآورد، صرف امور دیگر کند.
پربازدیدترینهای روزنامه ها