مسیر تحریم شکنی روحانی

گـــزارش
گروه سیاسی

همراه با تحلیل‌هایی از علی ربیعی، عباس عبدی، محمدرضا باهنر، محمدرضا تابش


مهدی ذاکریان، محمد مهاجری، عبدالرضا فرجی راد و  عبدالله ناصری

هفتمین سفر رئیس جمهوری ایران به نیویورک با تحولات بین‌المللی پیچیده‌ای چون بن‌بست در اجرای توافق هسته‌ای و مخاطرات امنیتی جدی در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس همزمان بود. تحولاتی که میدانی را برای عرض اندام بازیگرانی فراهم کرده که می‌کوشند  با به بن بست کشاندن پیمان‌های صلحی چون برجام کشورهای بزرگ را در صحنه سیاست و امنیت جهانی به ضرر ایران  به صف کنند. این بار حضور حسن روحانی در جمع سران سازمان ملل در شرایطی رقم خورد که بدعهدی‌های مستمر دولت امریکا برجام را در مظان آسیب قرارداده است و دونالد ترامپ را در بحبوحه رسوایی انتخاباتی که شاید پای او را به جلسه استیضاح نیز باز کند، برای گرفتن امتیازی از تهران تحت تأثیر فشار فزاینده تحریم‌ها امیدوارتر سازد. از سوی دیگر ریاض تلاش می‌کرد از بهانه حمله پهپادی به تأسیسات نفتی آرامکو برای تشدید تقابل با ایران بهره گیرد. بنابراین قابل انتظار بود که تنگناهای سعودی آنان را وادار کند برای گریز از فشارهای جهانی و داخلی به ترفند نخ نمای «ایران‌هراسی» پناه ببرند.روحانی در چنین شرایطی تلاش کرد به رغم کارشکنی‌های کشور میزبان جهت صدور ویزا برای هیأت ایرانی، با حضور فعال در صحنه سیاسی نیویورک و با موضع دقیق و بموقع بر روند حوادث تأثیرات بیشتری بگذارد و با کم کردن خسارات، آورده خویش را با بازی درست در زمین تأمین منافع ملی افزایش دهد. به تجربه ثابت شده که برای رسیدن به میزان حداکثری از منافع ملی در عرصه جهانی، به وجود آوردن تناسب منطقی میان سهم قدرت سخت و قدرت نرم حائز اهمیت ویژه‌ای است و موضعگیری‌های صرفاً شعارگونه کمکی به کسب منافع ملی نمی کند.

ادامـــــه از
صفحه اول
چه پایبندی تمام و کمال یکساله به اجرای تعهدات برجامی به رغم خروج امریکا از این توافق و طراحی و ارائه طرح‌های متعدد صلح برای منطقه خاورمیانه پشتوانه مواضعی بود که رئیس جمهوری ایران در نطق سالانه خود مطرح کرد و کوشید با خلق فرصت و ابتکار عمل، فرصت تازه‌ای برای ناامید ساختن سیاستمداران امریکایی فراهم کند. روحانی در حالی که برای اشتیاق
بی سابقه امریکایی‌ها جهت گرفتن یک عکس یادگاری با رئیس جمهور ایران یک پاسخ روشن و مشخص داشت که « تحریم‌ها را بردارید تا مذاکره کنیم» کوشید در مذاکرات دوجانبه با همتایان سه کشور بزرگ اروپایی آلمان، فرانسه و انگلیس و نخست وزیر ژاپن و هند از برتری موقعیت حقوقی، اخلاقی و سیاسی ایران برای جلب افکار سران این کشورها و تحکیم ائتلاف علیه ترامپ استفاده کند و مانع از غالب شدن روایت جبهه ضد ایرانی در نیویورک شود.
بی تردید این موضوع برجام بود که تنور رایزنی‌های دیپلماتیک در سازمان ملل را داغ‌تر کرده و اروپایی‌ها را به نتیجه بخشی گفت وگوهای میانجیگرانه میان ایران و امریکا امیدوارتر از همیشه کرده بود. پیشنهاد پرداخت 15 میلیارد یورویی اروپا به ایران در ازای فروش چهارماهه نفت آن به شماری از مشتریانی که باید با چراغ سبز ترامپ از تحریم‌های امریکایی معاف می‌شدند تنها یکی از چندین موضوع مرتبط به ایران بود که در محور رایزنی‌های نیویورک قرار داشت. موضوعی که هرچند هنوز به دلیل مواضع ضد و نقیض کاخ سفید تعیین تکلیف نشده است اما پیگیری آن از سوی شرکای اروپایی برجام فراهم کننده این فرصت برای روحانی بود تا با پیشنهاد روشن «بیشتر در برابر بیشتر» چشم انداز گفت و گو برای سایر موضوعات دیگر غیر برجامی مورد جدال تهران و واشنگتن را هم مشخص کند. اما این یک طرح بدون پشتوانه هم نبود که دولت ایران برای برون رفت از بحران اجرای برجام پیشنهاد تصویب زودتر پروتکل الحاقی را در ازای لغو قانونی تحریم‌ها در کنگره در آستین داشت تا دست کم از قبال اطمینان سازی برای دسترسی دائمی آژانس بر فعالیت‌های مسالمت‌آمیز هسته‌ای ایران، ترامپ را برای تصمیم‌گیری دچار تردید کنند. از سوی دیگر رئیس‌ جمهوری ایران همچنین در مواجهه با موج‌سازی ریاض به بهانه حمله به میادین نفتی آرامکو، از طرح «ابتکار صلح هرمز» رونمایی کرد و در حالی که نوید پیگیری و روشن کردن ابعاد عملیاتی این طرح صلح جویانه را می‌داد با گفتن این گزاره که «ما و شما در روز واقعه تنهاییم» مقام‌های ریاض را تلویحاً متوجه عواقب سیاست ترغیب امریکا به جنگی کرد که این روزها به بهانه حمله پهپادی در دستور کارخود قرار داده‌اند.
آنچه پیداست، اجلاس نیویورک در نقطه پایانی خود مطابق میل دو جریان پیش نرفت؛ جریانی که از یک سو در پی وقوع یک اتفاق خارق‌العاده از نوع آشتی ایران و امریکا بود و جریانی دیگر که برای شکست و انزوای ایران در این نشست لحظه شماری می‌کرد اما روحانی به جای تکیه بر عنصر تهور یا جسارت  که از غریزه برمی‌خیزد روی عنصر عقلانیت و منطق تکیه زد تا مناقشه‌ای که به واسطه سیاست فشار حداکثری امریکا به پا شده در مسیری آرام اما مطمئن و برگشت‌ناپذیر رخت بربندد. این چنین بود که عبدالباری عطوان، تحلیلگر مسائل منطقه در تحلیل خود از نشست اخیر سازمان ملل نوشت: «آقای روحانی ستاره مجمع عمومی شد.»
حال گردهمایی سران جهان در نیویورک به پایان رسیده و این کشورهای مخاطب پیشنهادهای ایران هستند که باید پاسخ درخوری به آنها بدهند. تهران حسن نیت خود هم برای حل و فصل اختلافات منطقه خاورمیانه و هم تداوم برجام را روی میز گذاشته و انتظار دارد این ابتکار ها با دید واقع بینانه و معطوف به کاهش تنش ها و نه تشدید فشار مورد توجه قرار گیرد. در حقیقت روحانی مسیر تحریم شکنی و تداوم برجام را ارائه کرده و در این مسیر اعلام کرده که حاضر است برای رفع برخی نگرانی ها حتی پروتکل الحاقی را  به تصویب مجلس برساند.