روزنامه شهروند

اثر «گرتا» بر جنبش تغییرات اقلیمی

یاسمن طاهریان ‏ | پنجشنبه گذشته، گرتا تونبرگ، فعال محیط‌زیست سوئدی صفحه بیوگرافی خود در توییتر را تغییر داد: «نوجوانی که روی کنترل خشم ‏خود کار می‌کند، درحال استراحت است و با دوست خود یک فیلم خوب قدیمی تماشا می‌کند.» او این جملات را در پاسخ به دونالد ترامپ نوشته است. ترامپ انتخاب تونبرگ به‌عنوان شخصیت‌ سال مجله تایم را در توییتی به باد انتقاد گرفته بود. تونبرگ در ماه آگوست ۲۰۱۸ اعتراض خود نسبت به بحران ‏اقلیمی را به صورت انفرادی مقابل پارلمان سوئد آغاز و از همان ابتدا طرفداران و منتقدان بسیاری پیدا کرد.  تونبرگ که دارای سندروم ‏آسپرگر است، جوان‌ترین شخصیتی است که به عنوان چهره سال از سوی مجله تایم انتخاب می‌شود. واشنگتن پست در مقاله‌ای دلیل این انتخاب را ‏توضیح می‌دهد: «سال گذشته، یک دختر شانزده ساله سوئدی با پیراهنی چهارخانه و موهای بافته‌شده را دیدیم که در یکی از شهرهای ‏معدنی و برفی لهستان روبه‌روی رهبران دنیا درحال سخنرانی است. او خطاب به آنها هشدار می‌دهد که فرصت مبارزه سرسختانه با ‏تغییرات اقلیمی را از دست می‌دهند و این عملکرد منفعل آنها دیگر قابل تحمل نیست.» تونبرگ در سخنرانی سه دقیقه‌ای خود با هشدار ‏به عملکرد کُند و بی‌تفاوت دولت‌ها تأکید می‌کند: «تغییراتی در راه است، چه دوست داشته باشید، چه نداشته باشید.» گرتا تونبرگ که ‏حالا ۱۶‌سال دارد، به چهره‌ای جهانی و شناخته‌شده در جنبش تغییرات آب‌وهوایی تبدیل شده است. تونبرگ روز چهارشنبه ‏گذشته به اجلاس سالیانه تغییرات اقلیمی سازمان ملل در حومه پایتخت اسپانیا برمی‌گردد؛ با این تفاوت که این بار خود تونبرگ، مرکز ‏توجه قرار دارد‎.‎‏ تونبرگ در سفر پرسروصدایش که پیدایش جنبش‌های فراوانی را به همراه داشته، با فوریت‌دادن به مبارزه با ‏تغییرات اقلیمی از معترضی تنها به چهره‌ای جهانی تبدیل شده است. کمی بعد از سخنرانی‌اش در روز چهارشنبه، تونبرگ به جوان‌ترین ‏چهره ‌سال مجله تایم تبدیل شد؛ چون او «بزرگترین نماد مبارزه با مهم‌ترین چالش
کره‌زمین» است.‏
از آن روز سرد در لهستان که تونبرگ پا به عرصه جهانی گذاشت تاکنون تغییرات بسیاری رخ داده؛ حالا اتاق بزرگ سخنرانی از ‏جمعیت پر شده است. رسانه‌ها به دنبال ضبط تمام حرکاتش هستند. راهروهای کنفرانس پر است از فعالان جوان. اما از آن طرف هم ‏می‌توان گفت از آن موقع تا به امروز تغییرات چندانی اتفاق نیفتاده است. دنیا برای اقدامات جمعی علیه تغییرات اقلیمی بودجه خاصی در ‏نظر نگرفته است. انتشار گازهای گلخانه‌ای همچنان ادامه دارد و تونبرگ هم حرف‌های خشمگین و رک و پوست‌کنده می‌زند. او با انتقاد از ‏عملکرد کشورها که هنوز نتوانسته‌اند به وعده‌های منسجمی برسند، اما اهداف دور خود را با شیوایی کلام بیان می‌کنند، می‌گوید: ‏‏«تغییرات لازم هنوز در هیچ‌جا دیده نمی‌شوند. برخلاف آنچه امروز از رهبران دنیا می‌شنوید، سیاست‌های لازم وجود ندارند. من ‏همچنان معتقدم بزرگترین خطر زمانی است که سیاست‌مداران و مدیران اجرایی تظاهر می‌کنند کاری درحال انجام شدن است،‌ درحالی ‏که هیچ کاری به جز روابط عمومی خلاقانه صورت نمی‌گیرد.» اواخر تابستان ۲۰۱۸، تونبرگ هر جمعه تک‌وتنها ‏جلوی پارلمان سوئد می‌رفت و با پلاکاردی با دست‌نوشته خودش در سکوت به اعتراض می‌نشست. او روی پلاکارد به سوئدی نوشته بود: «اعتصاب مدارس برای شرایط آب‌وهوایی.» این پلاکارد و صاحبش از همان روزهای اول سفر شگفت‌انگیزی داشته‌اند. در یک‌سال ‏گذشته، تونبرگ که از پرواز با هواپیما به دلیل انتشار گاز کربن خودداری می‌کند، دو بار از اقیانوس اطلس گذشته است؛ از نیویورک تا ‏داکوتای شمالی، برلین تا بروکسل. او در سفرهایش سخنرانی‌های تندی ایراد کرده است. الهام‌بخش میلیون‌ها نفر در صدها کشور بوده است تا در ‏خیابان‌ها –بارها و بارها و بارها- راهپیمایی کنند، از رهبران کشورها بخواهند سریع‌تر دست به کار شوند و با قدرت بیشتری جلوی ‏تغذیه دنیا از سوخت‌های فسیلی را بگیرند.‏
تونبرگ از فضای مجازی هم در امان نمانده و زخم‌زبان‌های بسیاری شنیده است. با ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا و پوتین، رئیس‌جمهوری ‏روسیه درگیر شده، عکسش روی جلد مجله‌ها کار شده، میهمان برنامه‌های تلویزیونی بوده، یکی از مدعیان جایزه صلح نوبل شده، ‏خیابان‌های واشنگتن پر شده از عکس‌هایش و نقاشی صورتش روی دیواری به ارتفاع ۱۸ متر از بالا به کوچه‌های سانفرانسیسکو خیره ‏شده. تونبرگ میلیون‌ها فالوور در فضای مجازی به‌دست آورده، کتابی از سخنرانی‌هایش منتشر کرده و همواره در تمام مصاحبه‌های ‏متعددش یک خواسته داشته: «به حرف دانشمندان گوش بدهید.» کاترین اوبا، استاد علوم سیاسی در دانشگاه اوپسالا در سوئد که به ‏کمک یکی از همکارانش ماه‌هاست درباره میزان اثربخشی فعالیت‌های تونبرگ، داده‌های اطلاعاتی جمع‌آوری می‌کند، می‌گوید عوامل ‏متعددی در رسیدن سریع او به شهرت نقش دارند‎. تونبرگ زمان‌بندی درستی دارد. او این اعتراضات را با ملموس‌تر شدن تغییرات ‏اقلیمی و همزمان با اعلام خروج آمریکا از معاهده پاریس آغاز کرد. او همچنین یک پیام ساده داشت: «به یافته‌های علمی گوش دهید» ‏که همه می‌توانند این موضوع را درک کنند. پوشش رسانه‌ای و توانایی فضای مجازی برای تقویت پیام تونبرگ باعث راه‌اندازی جنبش ‏‏«جمعه‌ها برای آینده» در سراسر دنیا شد. اوبا می‌گوید «اثر گرتا» کمک کرده تا جوانان، به‌ویژه زنان جوانی که نگران تغییرات اقلیمی ‏هستند،‌ تشویق شوند و برای نخستین بار درباره این موضوع صحبت کنند. او می‌گوید: «بخش بزرگی از این کنشگران تا به حال در هیچ ‏تظاهرات یا جنبش‌های محیط‌زیستی شرکت نکرده‌اند.» تونبرگ بر خلاف شهرت جهانی‌اش، بارها سعی کرده تا توجه را از خودش دور ‏کند و به سمت فعالان جوان و دانشمندان اقلیمی بچرخاند. او در ماه اکتبر، یک جایزه مهم محیط‌زیستی را نمی‌پذیرد و در یادداشتی ‏می‌نویسد: «جنبش تغییرات اقلیمی به جایزه‌های بیشتری نیاز ندارد. چیزی که به آن نیاز داریم سیاست‌مداران و مسئولانی هستند که به ‏بهترین یافته‌های علمی موجود گوش کنند.» روز دوشنبه در مادرید، تونبرگ و یک فعال مشهور دیگر آلمانی، لوییزا نوباور، به همراه ‏گروهی از فعالان جوان محیط‌زیست-که آنچنان مورد توجه رسانه‌ها قرار نمی‌گیرند- روی صحنه می‌روند. او در ازدحام جمعیت می‌گوید ‏‏«وظیفه اخلاقی‌اش» حکم می‌کند تا از شهرت جهانی خود برای جلب توجه دنیا نسبت به افرادی استفاده کند که بیش از بقیه با بحران ‏تغییرات اقلیمی دست و پنجه نرم می‌کنند. بعضی از آنها سال‌هاست که نتوانسته‌اند صدایشان را به جایی برسانند: «ما این موقعیت را ‏داریم تا داستان‌هایمان را بارها و بارها بیان کنیم. این داستان‌های ما نیست که باید گفته و شنیده شود. داستان‌های دیگران مهم‌ترند، ‏مخصوصا مردم کشورهای توسعه نیافته و ساکنان بومی.»  روز سه‌شنبه، تونبرگ و نوباور به میزگرد دیگری می‌روند و از جمعیت ‏پرتعداد شرکت‌کنندگان، خبرنگاران و دوربین‌های تلویزیونی درخواست می‌کنند تا به گروهی از دانشمندان توجه کنند که برای صحبت ‏درباره خطرات تغییرات اقلیمی به آن‌جا آمده‌اند. او می‌گوید: «از این پلتفرم بزرگی که داریم باید هوشمندانه استفاده کنیم. برای همین ‏این برنامه را درست کردیم تا بتوانیم برای دانشمندان بستری فراهم کنیم بتوانند صدایشان را به دنیا برسانند.» اما صبح روز چهارشنبه، ‏همه توجه‌ها به سمت تونبرگ است. او این بار پشت تریبونی دیگر قرار می‌گیرد. موضوع این نبود که این نوجوان ریزنقش ممکن است ‏چه بگوید، بلکه  مهم این است که از چه کلماتی استفاده می‌کند تا بار دیگر پوست رهبران دنیا را بکند. او قبلا به آنها گفته بود طوری ‏عمل کنند که انگار «خانه‌شان آتش گرفته». در ماه سپتامبر هم زمانی که در سازمان ملل سخنرانی می‌کرد وقتی که از ناکارآمدی‌ها و ‏کوتاهی‌های دولت‌ها به صورت فهرست‌وار نام می‌برد، تکرار می‌کرد «چطور جرأت می‌کنید» در این روز، تونبرگ به جای توبیخ‌های ‏مختصر و مفید رهبران دنیا، از آنها می‌خواهد تا یافته‌های علمی را جدی بگیرند. او آمار و ارقامی را از حفظ می‌خواند تا بگوید دنیا ‏چگونه باید انتشار گازهای گلخانه‌ای را به سرعت کاهش دهد و از بدتر شدن بحران اقلیمی که تا همین الان باعث ویرانی بخشی از دنیا ‏شده، جلوگیری کنند. تونبرگ می‌گوید: «از شما می‌خواهم به این موضوع توجه کنید. چگونه از شنیدن این اعداد و ارقام وحشت ‏نمی‌کنید؟ چگونه بدون‌اینکه ذره‌ای عصبانی شوید به این واقعیت جواب می‌دهید که هیچ اقدامی درباره این موضوع صورت نمی‌گیرد؟ و ‏چگونه بدون آنکه ترس و وحشت ایجاد کنید درباره این موضوع صحبت می‌کنید؟ واقعا دوست دارم بدانم.» صدای ثبت دوربین‌های ‏عکاسی در تمام مدت سخنرانی تونبرگ شنیده می‌شود. توییتر حرف‌هایش را به سرعت نور در دنیا پخش می‌کند. تشویق‌های مکرر ‏صحبت‌هایش را قطع می‌کنند. اما سایه سوال دیگری روی این فعالیت‌ها وجود دارد: آیا این تغییری که تونبرگ بر آن اصرار دارد واقعا ‏تحقق پیدا می‌کند؟ آیا وقتی تونبرگ کمک کرد میلیون‌ها نفر از فعالان اعتراض خود را بلند بگویند واقعا باعث می‌شود رهبران دنیا با ‏شتاب بیشتری حرکت کنند؟ تا کی وقت دارند؟ پاسخ آن را می‌توان در حقایق اقتصادی، سیاست‌های ملی و جهانی و تأخیرهایی دید ‏که نظام بوروکراتیک به همراه دارد؛ عواملی که باعث شده‌اند دولت‌ها نتوانند به وعده‌های خود در توافق پاریس عمل کنند‎. زنگ خطر ‏گزارش‌های وحشت‌آور درباره سرعت نشر گازهای گلخانه‌ای و ترکیب آنها با آتش‌سوزی‌های وسیع جنگلی، طوفان‌های ویرانگر، بالا ‏آمدن سطح دریاها و دیگر فجایعی که کم‌کم نمایان می‌شوند، نشان می‌دهند که هیچ وقتی برای تلف کردن وجود ندارد. اما همان‌طور که ‏از این جلسه و دیگر گردهمایی‌های اقلیمی پیداست تغییرات به کندی پیش می‌رود.‏‎ ‎‏ شکی نیست که تونبرگ توانسته رهبران دنیا را ‏تحت فشار قرار دهد تا بحران اقلیمی را نادیده نگیرند. تونبرگ در ابتدای سخنرانی‌اش می‌گوید:  «یک‌سال و نیم پیش، با هیچ‌کس ‏صحبت نمی‌کردم مگر اینکه مجبور می‌شدم. اما بعدا بهانه‌ای برای صحبت کردن پیدا کردم.» او همچنین میلیون‌ها بار یادآوری کرده که ‏تنها نیست. نزدیک به پایان سخنرانی تونبرگ، ده‌ها فعال جوان روی صحنه می‌آیند و یک‌صدا شعار می‌دهند: «نمی‌توانید جلوی ما را ‏بگیرید. امکان داشتن دنیای دیگری هم هست.» ‏
لینک منبع خبر
سایر اخبار این روزنامه
صداوسیما مسئول اقناع افکار عمومی بود پروژه حیات کارگری با ویزای توریستی «اف‌ای‌تی‌اف» قربانی سیاست‌ورزی‌های داخلی اثر «گرتا» بر جنبش تغییرات اقلیمی کپسول گاز مرزنشینان در بساط قاچاقچیان این‌گونه زنده نخواهیم ماند آموزش ابتدایی لنگ می‌زند صفحه شهرونگ مقابله با تغییر اقلیم انتخاب نیست، الزام است سهام انرژي