نشست بنیادی آبه و روحانی پشت میز یلدایی

آفتاب یزد- گروه سیاسی: " آبه شینزو" نخست‌وزیر ژاپن روز جمعه در کاخ نخست وزیری این کشور به طور رسمی از حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسن روحانی رئیس جمهوری اسلامی ایران استقبال کرد. بلافاصله پس از مراسم استقبال رسمی، روحانی و نخست وزیر ژاپن ملاقات خصوصی داشتند و پس از آن، مذاکرات مشترک هیئت‌های عالیرتبه دو کشور برگزار شد. نکته قابل توجه دراین دیدار البته اظهارنگرانی آبه از گام‌های ایران در کاهش تعهدات برجامی بوده است؛ خبری که یک مقام رسمی ژاپنی اعلام کرد. این که آبه شینزو در دیدار با حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران نسبت به کاهش تعهدات هسته‌ای ایران ابراز نگرانی کرده و از جمهوری اسلامی خواسته است که از اتخاذ گام‌های بیشتری که ممکن است به تضعیف این توافق منجر شود، خودداری کند. دو طرف همچنین در خصوص مسائل دوجانبه منطقه‌ای و بین المللی نیز سخن گفتند.
>آنچه از گفتگوهای دوطرف علنی بود، چه بود؟
بعد ازاین روحانی در مذاکرات مشترک با نخست وزیر ژاپن شرکت کرد؛ مذاکره‌ای که او باردیگر موضوع فراموش شده طرح صلح هرمز را مطرح کرده و با اشاره به ارائه طرح‌ها و پیشنهادات راهبردی برای کمک به تامین امنیت و صلح و ثبات در منطقه از جمله طرح "صلح هرمز" برای تامین امنیت منطقه، خلیج فارس و تنگه هرمز، گفت: ایران از کمک همه کشورها از جمله ژاپن در این زمینه استقبال می‌کند.
وی تاکید کرد: جمهوری اسلامی ایران همواره برای برقراری صلح و آرامش در منطقه و جهان با کمک و همکاری کشورهای منطقه و همسایگان تلاش کرده و در همین راستا نامه‌هایی نیز برای سران کشورهای منطقه ارسال شده است.


آن طور که ایسنا می‌نویسد رئیس جمهور با قدردانی از حمایت ژاپن از طرح صلح هرمز اظهارداشت: ایران همواره به مسئولیت خود در تامین امنیت منطقه عمل کرده و معتقدیم امنیت خلیج فارس توسط کشورهای بیگانه بهم ریخته است.
وی اظهارداشت: ایران همه تلاش خود را برای حفظ برجام در چارچوب تامین منافع خود انجام داده و خواهد داد و از طرف‌های دیگر در برجام نیز می‌خواهیم به تعهدات خودشان عمل کنند.
روحانی افزود: بی تردید این اقدام، رمز بقاء این تعهد بین المللی خواهد بود و کشورها می‌توانند با پایبندی و عمل به تعهدات خود، آمریکا را به اصلاح اشتباهات و بازگشت به مسیر درست و قانونی مجبور کنند.
رئیس جمهور با اشاره به زمینه‌های همکاری میان ایران و سایر کشورها، اضافه کرد: ما از هر طرحی که بتواند موجب افزایش تبادلات اقتصادی بویژه در حوزه انرژی و افزایش صادرات و فروش نفت بشود، استقبال می‌کنیم.
>نتیجه تحریم آمریکا باخت – باخت است
رئیس جمهور با تاکید بر اینکه کاهش مرحله به مرحله تعهدات برجامی از سوی ایران بعد از خروج آمریکا از این توافق و کوتاهی اروپایی‌ها از عمل به تعهداتشان در چارچوب مفاد برجام بوده است، تصریح کرد: معتقدیم برجام یک الگوی موثر برای رسیدن به صلح و دوستی میان همه کشورها است.
روحانی با تاکید بر اینکه خروج آمریکا از برجام و اعمال تحریم‌های بی سابقه اقتصادی علیه ملت ایران به سود هیچکس نبوده است، افزود: بدعهدی آمریکایی‌ها نه تنها ضربه به یک توافق بزرگ بین المللی بود بلکه آسیب و ضربه به صلح و روابط سیاسی دوستانه میان کشورها است.
رئیس جمهور با بیان اینکه جمهوری اسلامی از هر تلاش و کوششی از سوی کشورها برای حفظ برجام و تامین امنیت و صلح و ثبات در منطقه و جهان استقبال می‌کند، خاطرنشان کرد: به طور طبیعی در چارچوب منافع خود از هیچگونه مذاکره و توافقی در این زمینه رویگردان نیستیم.
روحانی افزود: طی این سالها ایران ثابت کرده که با منطق و گفت و گو منافع خود را تامین می‌کند و همیشه معتقد بوده که با منطق مذاکره و افق برد – برد می‌توان به توافقات موثر و پایدار رسید.
رئیس جمهور تصریح کرد: روش غیرقانونی آمریکا در خروج غیرمتعهدانه از توافق برجام نشان داد که این اقدام ضربه به یک توافق بین‌المللی و صلح و امنیت بود و در واقع نه برای آمریکا و نه هیچکدام از طرف‌های برجام سودی نداشت و ثابت کرد که تحریم سرنوشتی جز باخت – باخت برای هیچکس ندارد.
روحانی همچنین ابراز امیدواری کرد که همه کشورها از جمله ژاپن برای حفظ برجام تلاش خود را انجام دهند.
>روابط دوجانبه
"آبه شینزو " نخست وزیر ژاپن نیز در این نشست با ابراز خرسندی از حضور رئیس جمهور ایران در کشورش گفت: روابط ایران و ژاپن وارد نودمین سال خود شده و رفت و آمد مسئولین دوکشور در سالهای اخیر موجب تقویت بیش از پیش روابط تهران و توکیو شده است.
نخست وزیر ژاپن با تاکید بر علاقه مندی کشورش بر گسترش روابط با ایران در همه عرصه‌ها اظهارداشت: مصمم هستیم همکاریهای خود را با ایران بویژه در زمینه‌های کنسولی، فنی و مدیریت پزشکی، مدیریت بحران و مقابله با زلزله توسعه دهیم.
وی افزود: ژاپن همچنین علاقه مند است سریعا تفاهمنامه دو کشور در حوزه گردشگری عملیاتی شود تا روابط دو ملت نیز بیش از پیش توسعه یابد.
آبه شینزو با اشاره به جایگاه بخش‌های خصوصی دو کشور در توسعه همکاری‌های مشترک گفت: ما علاقه مندیم بخش‌های خصوصی دو کشور نیز در روند توسعه روابط مشترک اقتصادی فعالتر شوند.
نخست وزیر ژاپن با استقبال و اعلام پشتیبانی کشورش از طرح صلح هرمز افزود: تامین امنیت منطقه برای همه کشورهایی که به این حوزه رفت و آمد دارند بسیار مهم است و ما از نقش سازنده ایران در تامین امنیت و ثبات و صلح در منطقه قدردانی می‌کنیم.
وی با تاکید بر اینکه ژاپن پیوسته از برجام حمایت کرده و به تلاش‌های خود در این عرصه ادامه می‌دهد، از شروع همکاری کشورش با سه کشور اروپایی در این زمینه خبر داد.
>ضیافت یلدایی
پایان این دیدارها با ضیافت شام و البته سفره‌ای که ژاپنی‌ها با حال و هوای یلدایی و هندوانه و اناربرای ایرانی‌ها به عنوان سورپرایز داشتند، تمام شد. محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان هم در توییتی دراینباره نوشت: نشستی صمیمانه، صادقانه و بنیادی بین حسن روحانی و آبه شینزو روی داد که باعث شد همکاری‌های دوجانبه منطقه‌ای و بین‌المللی بیش از پیش تقویت شود. ما همچنین از میزبانان ژاپنی‌مان قدردانیم که انقلاب زمستانی را در کنار ما جشن گرفتند. وی در انتهای توییت خود از هشتگ "یلدا" استفاده کرده است.
>نشست بنیادی!
نشست بنیادی؛ این واژه‌ای است که ظریف درباره دیدار روحانی و آبه از آن یادکرده، موضوعی که نشان می‌دهد صحبت‌های رد و بدل شده خیلی بیشتر از آن چیزی است که رسانه‌ای شده و یا درنشست مشترک هیئت‌های عالی رتبه در مقابل دوربین‌های عکاسان و قلم‌های خبرنگاران انتشار یافته است، بلکه سخنانی نیز طرفین دراین روز داشته و یا ازقبل هماهنگ کرده بودند که فعلا کسی از آن اطلاعی ندارد. اما پرسش اینجاست که درمجموع این دیدار راباید با چه هدفی دانست و نتیجه آن را چگونه ارزیابی کرد؟
>تحرکات زنجیروار
مرتضی مکی کارشناس مسائل بین الملل با بیان اینکه مدتی است تحرکاتی در منطقه با تغییر رویکرد رابطه کشورهای عربی با ایران صورت گرفته است، به آفتاب یزد گفت:از سویی آمریکا و ایران هم ارتباطاتشان را تعدیل کردند؛ از تبادل زندانیان بگیرید تا پالس‌هایی که آمریکا به آبه برای دیدار با روحانی فرستاده بود. بنابراین، این دیدار نیز در چارچوب این تحرکات صورت گرفته است. جمهوری اسلامی با توجه به تحریم‌های اقتصادی که شده است قطعا به دنبال یک گشایش و بهبود می‌گردد. از سویی دیگر ترامپ نیز در موقعیت دشواری در آمریکا قرار دارد و این احتمال وجود دارد که بتواند با تغییر رویکرد در مقابل جهموری اسلامی یک کارت برنده در مقابل دموکرات‌ها رو بکند.
مکی اظهار داشت: در عرصه سیاست خارجه ترامپ تقریبا هیج کارنامه‌ای برای مدیریت بحران‌ها و تنش‌هایی که با آن روبه رو بوده نداشته است، از همین روست که او و تیم او می‌خواهندتغییر رویکردی از خود نشان دهند، اما فعلا هرچند در لحن و گفتار در قبال ایران به یک گفتمان مثبت رسیده انداما هیچ اقدام عملی از سوی آن‌ها نشده است، ولی به نظر می‌رسد مجموعه عملکردهایشان برای کاهش تنش‌هاست.
این کارشناس اظهار می‌دارد: اما از سویی دیگر با توجه به نوساناتی که در موضع گیری‌های ترامپ وجود دارد، ابراز تردیدها درمورد نتیجه دیدار آبه و روحانی نیز وجود دارد. در هرصورت سیاست خارجی قرار نیست که برد صد درصد باشد، بلکه مذاکره و مصالحه در دیپلماسی مهمترین ابزار برای ترمیم مشکلات کشور است. این موضوعی است که باید همه جریانات سیاسی مد نظر قرار دهند که قرار نیست به یک برد صددر صد فکر کنیم.
وی ادامه داد: دیدار روحانی با آبه نیز برای ترمیم این مشکلات بود و یک دیپلماسی ابزاری برای رسیدن به اهداف جمهوری اسلامی. سفر روحانی به ژاپن اگر چه نتایج صددرصد مثبتی هم نداشته باشد اما مطمئنا از هیچ بهتر است و می‌تواند دستاوردهایی نیز در این زمینه به همراه خود بیاورد.
>ژاپن یک فرصت
برای ماست
این کارشناس مسائل بین الملل در ارتباط با صحبت بی سابقه و دوستانه‌ای که سفرای ایران و آمریکا روز گذشته در سازمان ملل با یکدیگر داشته اند، اظهار کرد: این گونه رفتارها را بی ارتباط با سفر رئیس جمهور به ژاپن نمی‌توان ارزیابی کرد، احتمالا این را نیز نتیجه پالس‌های مثبتی که میان ایران و آمریکاست باید دانست و می‌توان آن را تغییر رویکرد دولت ترامپ به جمهوری اسلامی دانست. نکته‌ای که دراین ارتباط باید حتما به آن اشاره کنم این است که برخی اکنون به گونه‌ای می‌خواهند شرایط را دنبال کنند که انگار ایران باید به دنبال پایان ریاست جمهوری ترامپ باشد تا بعد از آن بخواهد سیاست‌های خودش و منطقه را در جهان تبیین کند اما چنین چیزی منطبق بر منافع ملی نیست. ما نباید منافع و کشور خودمان را به تغییرات درسیستم آمریکا محدود بدانیم. ما نمی‌توانیم منتظر نتایج انتخابات 2020 باشیم. به ویژه آنکه نظر سنجی‌ها نشان می‌دهد نمی‌توانیم بگوییم که ترامپ در دور بعدی رئیس جمهور نخواهد بود پس نباید منتظر بود تا چهار سال بعد نیز بازهم این سیاست‌ها تکرار شود، به هر روی روحانی و آبه در تلاش هستند تا بتوانند طرحی نو در اندازند. ما باید از فرصت‌هایی که در عرصه سیاست داخلی و خارجی ایجاد می‌شود، استفاده کنیم و مطمئنا سفر روحانی به ژاپن نیز همان فرصت بود.
>دید و بازدید نیست
فریدون مجلسی دیپلمات سابق نیز درباره اهداف و نتایج سفر روحانی به ژاپن به آفتاب یزد می‌گوید: اینکه تصور کنیم سفر روحانی به ژاپن آن هم بعد از 19 سال که یک رئیس جمهورایرانی به این کشور می‌رود مانند باقی دیدارها و دیدو بازدیدهای مقامات کشورها با یکدیگر است که در شرایط عادی صورت می‌گیرد، بدیهی است که چنین نیست. امروز نه ایران در اوضاع عادی است و نه شرایط کلی منطقه عادی است. بنابراین، سفر روحانی به ژاپن برای دید و بازدید نبوده که بگوییم بعد از سفر آبه به ایران، روحانی نیز به ژاپن سفر کرده و دو طرف راجع به همکاری‌هایشان با یکدیگر سخن می‌گویند. آبه پیشتر با یک هدف جدی بر مبنای منافع ملی ژاپن که مترادف با منافع ایران و آمریکا نیز به شمار می‌آمد، به ایران آمد. از سویی می‌خواست تا ایران را از تحریم‌ها دور بدارد. تحریم‌هایی که ایران و ژاپن هر دو از آن آسیب می‌بینند - چرا که سازو کار ژاپن مبتنی بر مشتری خارجی است و ایران یک مشتری قدیمی برای ژاپن بوده و این کشور دلش نمی‌خواهد تا با فشارها برایران به این کشور نیز آسیب برساند - ژاپن رسما هم اعلام کرده بود که آمریکا اگر ایران را تحریم می‌کند دوجانبه دست به این کار بزند نه اینکه با تحمیل آن به سایر کشورها به آن کشورها نیز خسارت وارد ‌کند.
مجلسی ادامه می‌دهد: در زمانی که آبه به ایران آمد در هر صورت اعلام شد که ایران هیچگونه تمایلی به مذاکره ندارد. بعداز آن، دلیلی برای دعوت مجدد ژاپن ازایران نمی‌ماند. قاعدتا بی دلیل هم در سطح رئیس جمهور مذاکره صورت نمی‌گیرد، بلکه در سطوح پایین‌تر تفاهم‌هایی شده تا سفر روحانی به ژاپن صورت بگیرد تا این سفر صرفا امری عبث نباشد. قرار نیست هزینه‌ای شود و مسافری در حد رئیس جمهور کشورمان به ژاپن برود و با نخست وزیر ژاپن وارد گفتگو شود، میهمان شامی بروند و برگردند. آنچه که این سفر را از عبث بودن متفاوت می‌کند محتوای گفتگوها و هدف و برنامه‌ای است که تنظیم شده است.
مجلسی گفت: به هر حال ما همواره در مورد خودمان کمتر اطلاع داریم چون نهادهای مختلفی در این موضوع دخیل هستند و نمی‌توانیم از تمام اظهارات ردو بدل شده مقامات دو کشور بدانیم، اما ژاپنی‌ها خواسته شان این است ابتدا از ایران بخواهند به تعهداتشان به برجام عمل کنند و درآن باقی بمانند. ابراز نگرانی روز گذشته آبه دردیدار با روحانی نیز به همین دلیل بوده است.
>آشتی نیست اما...
این دیپلمات سابق پیرامون اهداف سفر روحانی و نتایج دیدارش با آبه ادامه داد: نمی‌توان امروز از آشتی سخن گفت اما باید از یک اعتدال و میانه روی بگوییم. تسلیتی که نماینده آمریکا در سازمان ملل به نماینده ایران پس از اشاره او به مرگ دختردوساله اهوازی «آوا» برای نرسیدن دارو به ایران گفت و دیدارو صحبتی که بین دو نماینده کشور صورت گرفت، یک اتفاق بی سابقه است. مطمئنا نماینده آمریکا -به عنوان یک خانمی که نماینده کشورش است- صرفا به خاطر احساسات زنانه‌اش تحت تاثیر قرار نگرفته است (هرچند می‌تواند جنبه تبلیغاتی و از روی ناچاری باشد). حتی باید گفت بازی شطرنج بازان اخیر که در رسانه‌ها حاشیه آفرین شد و بعد هم اعلام کردند که از حریف مقابل و این که مربوط به کجاست، خبردار نبودیم نیز بی دلیل نیست، بخصوص اینکه هر دو شطرنج باز این مسابقه را انجام دهند. احتمالا این مسئله نیز با کسب اجازه در کمیسیونی رخ داده است؛ اقدامی که آن هم در راستای کاهش تنش‌ها بود.
مجلسی پیرامون مباحث مطرح شده دیدار آبه و روحانی گفت: ایران همواره ازاین سخن میگفت که به برجام پایبند بوده اما اظهار نگرانی آبه دراین دیدار به این معنا بود که چندان هم این طور نیست به ویژه بعد از گام‌های اخیر ایران در کاهش تعهدات برجامی. از سویی آبه این نکته را هم می‌داند که طرف آمریکایی تا چند هفته گذشته به دنبال فشار حداکثری بوده است. نخست وزیر ژاپن تلاش داشت تا هم ایران را از اقدامات خود به ویژه در بحث برجام برحذر دارد و هم وعده‌هایی را به کشورمان بدهد تا بلکه تنش‌ها را بکاهد. از سویی اینکه سفر روحانی بعد از دیدار با مسئولان مالزی انجام گرفت نیز می‌تواند قابل بحث باشد. دیدار روحانی در مالزی و همین طور برگزاری اجلاس مالزی بی دلیل نیست. اجلاس اسلامی کوالالامپور که هفته گذشته در پایتخت مالزی با حضور سران و نمایندگان شش کشور اسلامی اندونزی، پاکستان، ترکیه، ایران، مالزی و قطر آغاز شد، معنادار است. مالزی از هیچ یک از کشورهای جهان عرب و در راس آنها عربستان برای حضور و شرکت در این اجلاس دعوت نکرد.