روزنامه آفتاب یزد
1398/10/12
دود آلودگی هوا در چشم اقتصاد
آفتاب یزد – گروه گزارش : پدیده آلودگی هوا سالهاست گریبان کلانشهرهای کشور را گرفته است. ما برای مبارزه با این امر تنها چشم به آسمان شهرهایمان دوخته ایم، تا شاید بادی بوزد یا بارانی بیاید ، تا هوای کلانشهرهایمان به ویژه پایتخت پاکیزه شود.جدا از مسایل بهداشتی و زیانهایی که این آلودگی به جانمان میزند، غافل از خسارتهای مالی و ضررهای اقتصادی این آلودگی بر پیکره اقتصاد کشور هستیم.اما علت آلودگی هوا چیست و چه زمانهایی اتفاق میافتد؟ کارشناسان میگویند زمانی آلودگی هوا رخ میدهد که حجم زیادی از ذرات یا مواد مضر از قبیل گازها، ذرات و مولکولهای بیولوژیکی وارد اتمسفر کره زمین شود. جو یا اتمسفر سامانه گازی طبیعی پویا و پیچیدهای است که زندگانی در سیاره زمین به آن وابسته است. کاهش ضخامت لایه ازن در استراتوسفر به خاطر آلودگی هوا، دیر زمانی است که خطری برای تندرستی مردمان و نیز زیستبومهای زمین شناخته میشود.بر اساس گزارشی از سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۱۴، آلودگی هوا در سال ۲۰۱۲ باعث مرگ ۷ میلیون انسان در سراسر جهان شده است. آلودگی هوای داخل ساختمان و آلودگی هوای شهری در گزارشی از موسسه Pure Earth در سال ۲۰۰۸ به عنوان بدترین مشکلات آلودگیهای سمیجهان شناخته شدهاست. آلودگی هوا ممکن است طبیعی (مانند فعالیت آتشفشانها)، یا مصنوعی (ساخته دست انسان) باشند. بیشتر آلودگیهای مصنوعی ناشی از فعالیت وسایل نقلیه و کارخانهها هستند. در واقع آلاینده مادهای در هوا است که میتواند روی انسان و اکوسیستم اثرات منفی بگذارد. این ماده میتواند ذرات جامد، قطرههای مایع یا گاز باشد. آلاینده میتواند منبع طبیعی داشته یا ساخته دست انسان باشد. آلایندهها به دستههای اولیه و ثانویه تقسیم میشوند. آلایندههای اولیه معمولاً توسط فرآیندها ساخته میشوند، مانند خاکستر تولید شده توسط آتشفشان. گاز مونواکسید کربن خارج شده از اگزوز موتورهای وسایل نقلیه یا گوگرد دیاکسید خارج شده از دودکش کارخانهها، مثالهایی دیگر از آلایندههای اولیه است. آلایندههای ثانویه مستقیماً منتشر نمیشوند، بلکه این آلایندهها زمانی شکل میگیرند که آلایندههای اولیه در هوا با سایر ترکیبات واکنش نشان میدهند. ازن سطح زمین مثال مهمیاز آلایندههای ثانویه است. برخی آلایندهها هم آلاینده اولیه و هم آلاینده ثانویه محسوب میشوند. این آلایندهها علاوه بر اینکه مستقیماً منتشر میشوند بعدها با سایر ترکیبات نیز واکنش میدهند و باعث نوعی آلودگی دیگر میشوند.
> مهم ترین آلایندهها در دنیا
مهمترین آلایندههایی که از طریق فعالیتهای انسانی تولید میشوند، شامل این موارد میشود:
-کربن دیاکسید (CO2) - این گاز به دلیل نقش گاز گلخانه ای خود به عنوان «اصلیترین آلاینده هوا»و «بدترین آلاینده آب و هوا» شناخته میشود. کربن دیاکسید یک ترکیب طبیعی هوا است که وجود آن برای زندگی گیاهان و درختها ضروری است و توسط دستگاه تنفس انسان نیز ساخته میشود. امروزه غلظت گاز کربن دیاکسید در اتمسفر برابر ۴۴۵ جزء در میلیون (ppm) است که در دوران قبل از انقلاب صنعتی این مقدار برابر 280 ppm بودهاست. سالانه میلیاردها تن گاز CO2 از سوزاندن سوختهای فسیلی آزاد میشود. روند افزایش گاز CO2 در اتمسفر زمین در حال شتاب گرفتن است.
-کربن مونوکسید (CO)- گازی بیبو و بیرنگ و سمیاست که بر اثر سوخت ناقص مواد ایجاد میشود. گاز خارج شده از اگزوز خودروها عامل اصلی ورود کربن مونواکسید به اتمسفر است.
- اکسیدهای گوگرد (SOx) - مهمترین آنها گوگرد دیاکسید با فرمول شیمیایی SO2 است. زغالسنگ و سوختهای نفتی مقداری گوگرد نیز در خود دارند و سوختن آنها دیاکسید گوگرد تولید میکند.
- اکسیدهای نیتروژن (NOx) - مهمترین آنها نیتروژن دیاکسید با فرمول شیمیایی NO2 است که بر اثر سوخت در دماهای بالا تولید میشوند. نیتروژن دیاکسید بویی تند و زننده دارد و رنگ قهوهای دیده شده بر فراز آسمان شهرهای بزرگ ناشی از این گاز است.
-ترکیبات آلی فرار - این ترکیبات به دو دسته متان و
غیر متانها تقسیم میشوند. متان گاز اصلی تشکیلدهنده گاز طبیعی است و اثر گلخانهای بسیار نیرومندی دارد. بقیه ترکیبات آلی فرار هم اثرات گلخانهای قابل توجهی دارند. ترکیبات فرار آروماتیک مثل بنزن و تولوئن اثر سرطانزایی داشته و در معرض آنها قرار گرفتن بهطور مستمر میتواند منجر به سرطان خون شود.
- ذرات معلق به تمامیاجزاء ریز مایع یا جامدی (به جز آب خالص) گفته میشود که در جو زمین پراکنده هستند و اندازه میکروسکوپی یا ریزمیکروسکوپی اما بزرگتر از ابعاد مولکولی دارند. ذرات کوچکتر بسیار خطرناکتر هستند چراکه به ریهها نفوذ کرده و برخی از آنها حتی وارد جریان خون میشوند و باعث بیماریهای تنفسی و قلبی مختلف میشوند. این ذرات همچنین بر روی خاک و آب نشسته و آلودگی منابع آبی و خاک را موجب میشوند.
کلروفلوئوروکربنها - گازی که عامل اصلی تخریب لایه ازن است و استفاده از ترکیباتی که باعث آزادسازی آن میشود امروزه ممنوع شده است.
- فلزات سمیمثل سرب و جیوه
- ازون تروپوسفری
- آلودگی مواد پرتوزا
- آمونیاک که بیشتر بر اثر استفاده از کودهای شیمیایی در بخش کشاورزی ایجاد میشود
> آلایندههای اصلی موجود در هوا
۱. ذرات معلق هوا: ترکیبی از ذرات جامد و قطرات مایع که عمدتا ناشی از احتراق سوخت و وسایل نقلیه هستند.
۲. نیتروژندیاکسید حاصل از ترافیک جادهای یا اجاق گازهای درون ساختمانها
۳. سولفوردیاکسید حاصل از مصرف سوختهای فسیلی
۴. ازن موجود در سطح زمین که در اثر واکنش نور خورشید با آلایندههای حاصل از وسایل نقلیه تولید میشود.
آلایندههایی که بیشترین تاثیر را روی انسان دارند، ذرات معلق هوا هستند که به آنها PM میگویند. این ذرات بهعنوان سنجهای از آلودگی هوا در نظر گرفته میشوند. درحالیکه ذرات دارای قطر ۱۰ میکرون یا کمتر میتوانند به ریهها نفوذ کنند، ذرات خطرناکتر ذرات دارای قطر ۲/۵ میکرون یا کمتر (PM2.5) هستند. این ذرات بهقدری کوچک هستند که ۶۰ عدد
از آنها باید کنار هم قرار داده شوند تا به ضخامت یک تار موی انسان برسند. ذرات PM2.5 میتوانند از سد ریه عبور کرده و وارد جریان خون شوند. این امر موجب افزایش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی و ریوی و نیز سرطان ریه میشود.
ازن عامل موثری در ایجاد آسم (یا تشدید آن) است و نیتروژندیاکسید و سولفوردیاکسید نیز میتوانند موجب آسم، علائم برونشیت، التهاب ریه و کاهش عملکرد ریه شوند.
در مورد ذرات PM2.5، سازمان جهانی بهداشت میگوید که سطح بیخطر آن معادل میانگین غلظت سالیانه ۱۰ میکروگرم بر متر مکعب یا کمتر است.
> مرگ سالانه 7 میلیون نفر بر اثر آلودگی هوا در جهان
در جهان سالیانه ۷ میلیون نفر در اثر آلودگی هوا جان خود را از دست میدهند که ۹۰ درصد آنان در کشورهای توسعه یافته هستند. در برخی کشورها تعداد افرادی که در اثر همین عامل جان خود را از دست میدهند بیشتر از قربانیان سوانح رانندگی است. این مرگ و میر بهطور خاص مربوط به آسم، برونشیت، تنگی نفس، سکته قلبی، و آلرژیهای مختلف تنفسی است.
آلودگی هوا به روشهای گوناگونی میتواند آثار زیان بار درازمدت و کوتاه مدتی بر سلامت انسانها بگذارد. تاثیر آلودگی هوا بر افراد مختلف متفاوت است. آسیبپذیری برخی افراد در برابر آلودگی هوا بسیار بیشتر از دیگران است. کودکان کم سن و سال و سالمندان بیشتر از دیگران از آلودگی هوا آسیب میبینند.
معمولاً میزان آسیب بستگی به میزان قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی زیانبار مانند تماس با آلایندهها و غلظت مواد شیمیایی دارد. صدمات ریوی ناشی از هوای آلوده به ازن، خطری است که هر ۳ نفر از ۵ نفر با آن روبرو هستند.
متخصصان معتقدند که موادی که از طریق هوای آلوده وارد محیط میشوند دارای ترکیباتی هستند که باعث نابودی بافتهای مختلف بدن خواهد شد. این مواد از طریق ریه، پوست، مخاط بدن، مخاط چشم، گوش، بینی و دستگاه گوارش، وارد بدن شده و باعث تخریب سلولهای بدن میشود. در واقع تجمع این مواد در بدن هنگام آلوده بودن هوا به دلیل داشتن اکسیژن ناپایدار و واکنش با یک سلول، آن را اکسید میکند.
> رابطه آلودگی هوا با درآمدهای اقتصادی
بر این اساس نیویورکتایمز در گزارشی مینویسد: «مطالعات زیادی اثبات میکنند که آلودگی هوا، روی آموزش و درآمدهای اقتصادی اثر مستقیم دارد. زمانی که حال فردی بد باشد، عملکرد خوب در مدرسه و دانشگاه، یا در محیط کار با اختلال مواجه میشود. همین اختلال، بهرهوری را کاهش میدهد. از طرفی دیگر، اگر عملکرد فرد در مدرسه و کار به دلیل مشکلات سلامت ایجاد شده باشد، تهدید آن بلندمدت است و روی بهرهوری آموزشی و اقتصادی اثر بلندمدت دارد.»
طی سالهای اخیر، آلودگی فزاینده هوا یکی از اصلیترین چالشهای کل جهان بودهاست. این چالش تنها سلامت و جان فردی انسانها را درگیر نمیکند بلکه سالانه ۲۲۵ میلیارد دلار از اقتصاد جهان را نیز از بین میبرد. بیشترین آسیب را نیز کشورهای جنوب آسیا تجربه میکنند.
مطالعات جدید سازمان همکاری و اقتصاد بینالمللی نیز درباره آلودگی هوا و اثرات اقتصادی آن، نشان داده است که هر سال میلیاردها دلار از اقتصاد جهان به خاطر آلودگی هوا از بین میرود و حجم آن تا سال ۲۰۶۰، چندین برابر خواهد شد.
این سازمان مینویسد:«آلودگی هوا روی سلامتی انسان و کشاورزی اثر میگذارد. به همین ترتیب، طیفی از اثرات را ایجاد میکند. در دهههای پیش رو، این اثرات گستردهتر خواهد شد. افزایش فعالیتهای اقتصادی و تقاضای انرژی به افزایش شدید آلودگی هوا منجر خواهد شد. افزایش میزان انتشار ازن و PM۲.۵ تاثیرات جدی روی اقتصاد خوداهد داشت. برآورد میشود که هزینههای آلودگی هوا تنها در منطقه OECD از ۲۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۵ به ۱۷۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۶۰ برسد. همچنین در سال ۲۰۶۰ تعداد روزهای از دست رفته کار به خاطر آلودگی هوا که روی بهرهوری نیروی کار اثر مستقیم دارد، به ۳.۷ میلیارد در سطح جهان میرسد.
خسارات وارده به وسیله آلودگی هوا به صورتهای مستقیم و غیر مستقیم بر اقتصاد فردی، محلی و ملی تاثیر میگذارد.اندازه گیری دقیق تاثیرات اقتصادی آلودگی هوا کار دشواری است ولی در بخش خسارتهای اقتصادی مستقیم میتوان به مرگ تدریجی فضاهای سبز و جنگلها بر اثر مواجهه با آلایندههای NOx و ازن و آسیب به آثار تاریخی، اشیا و نمای ساختمانها بر اثر ساییدگی توسط ذرات معلق (PM) و ترکیبات شیمیایی آلاینده روی آنها اشاره نمود.
تعطیل شدن مناطق شهری آلوده و در نتیجه تعطیلی چرخه اقتصادی کل سیستمهای مالی و شهری از دیگر نمونههای خسارات اقتصادی از نوع مستقیم آن است.
از دیگر خسارتهای اقتصادی آلودگی هوا میتوان به ابتلا به بیماریهای تنفسی، قلبی و ریوی یا تشدید این امراض اشاره نمود. از این رو ورود به چرخه بهداشت و درمان هزینههای مستقیم و غیر مستقیمیرا در بر میگیرد.
در گذشته سازمانهای داخلی و خارجی در طول سال برآوردهای دلاری، ریالی متفاوتی ناشی از آلودگی هوا در شهر تهران ارائه دادند. عمده این بر آوردها صحبت از ضرر و زیانهای ناشی از هزینه بیماران و مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا داشته است. استنشاق هوای آلوده حاوی مونوکسید کربن منجر به افزایش کربوکسی هموگلوبین خون میگردد و عوارض آن در شخص از سردرد و بی حوصلگی شروع میگردد و در سطوح بالای آن تا مرگ پیش میرود.
بر اساس گزارش شرکت کنترل کیفیت هوای تهران از دست دادن
قوای تشخیص و دیگر عوارض مثل از دست دادن شادابی نیز در این میان وجود دارد. در این میان ارزش گذاری اقتصادی رسمیبر حیات (هنگام مرگ) و یا عوارض دیگر که معمولاً دیده نمیشوند، کار بسیار دشواری است و معمولاً با مسائل فلسفی، احساسی و مفهومیگره میخورد.
در ایران مطالعات دقیقی برای برآورد هزینه اقتصادی آلودگی هوا انجام نشده است. محسن طباطبایی، دبیر انجمن علمیاقتصاد شهری ایران گفته بود که هزینه آلودگی هوای تهران در سال ۹۱، بر اساس واقعیسازی قیمتها با نرخ تورم، ۶ هزار میلیارد و ۶۷۰ میلیون تومان برآورد شده بود.
> از دست رفتن 2.3 درصد تولید ناخالص داخلی ایران
به خاطر آلودگی هوا
از سوی دیگر مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامینیز در جدیدترین گزارش خود به موضوع آلودگی هوا پرداخته و نوشته بخشهای مختلف اقتصاد اعم از صنعت، نیروگاهها و حملونقل به ترتیب در میزان انتشار آلایندهها نقش دارند که در این میان بخشهای صنعت و نیروگاه بهعنوان بخشهای دولتی، بالاترین میزان انتشار آلاینده را دارند.
درباره تلفات جانی آلودگی هوا نیز آماری از وزارت بهداشت نقل شده که براساس آن سالانه بین ۴ تا ۵ هزار شهروند تهرانی جان خود را در رویارویی مستقیم با ذرات معلق هوا از دست میدهند. باتوجه به مطالعات سیاهه انتشار تهران، بیشترین میزان انتشار PM۲.۵ ناشی از منابع متحرک است؛ بنابراین کاهش ۵۰ درصدی انتشار این منابع آلاینده، ناشی از ترافیک بهتنهایی میتواند میزان قابلتوجهی از مرگهای زودرس را کاهش دهد. در این گزارش همچنین از گزارش سازمان بهداشت جهانی استفاده شده است.
این سازمان در سال ۱۳۹۵ هزینههای اقتصادی مرگومیرهای زودرس سالانه ناشی از آلودگی هوا در ۴۸ کشور مورد مطالعه را بررسی کرده و به این نتیجه رسیده که در ۴ کشور فنلاند، ایسلند، نروژ و سودان این هزینه کمتر از یک درصد GDP این کشورهاست. در ۲۲ کشور از ۴۸ کشور مورد بررسی، حدود نیمیاز کشورهای اروپایی عضو سازمان جهانی بهداشت، هزینههای اقتصادی مرگهای زودرس ناشی از آلودگی هوا رقمیحدود ۱۰ درصد تولیدناخالص داخلی یا بیشتر از آن را شامل میشود. نگران کنندهتر آن است که در ۱۰ کشور این منطقه، این هزینهها حدود ۲۰ درصد GDP آنها را دربرگرفته است. در صورتی که تهران بتواند میزان غلظت PM۲.۵ سالانه خود را به نسبت آنچه که در سال ۱۳۹۵ گزارش شده، به میزان غلظت این آلاینده در سئول برساند، با ۴۰۰ میلیون دلار صرفهجویی اقتصادی در زمینه سلامت روبهرو خواهد شد.
همچنین باتوجه به رابطه مستقیم بین مصرف سوخت و آلودگی هوا، باید به آثار این موضوع بر محیطزیست و هزینههای حاصل از آن توجه بیشتری داشت. آلودگی هوا سالانه ۲۲۵ میلیارد دلار از اقتصاد جهان را از بین میبرد.
آلودگی هوای خانگی نیز هر سال باعث مرگ ۳.۸ میلیون نفر میشود. اغلب این مرگها نیز در کشورهای در حال توسعه اتفاق میافتد. ۹۷ درصد شهرهای جهان در کشورهای دارای درآمد پایین و متوسط، شیوهنامههای سازمان جهانی بهداشت را برای سطح کیفیت هوا رعایت نمیکنند. در کشورهایی با درآمد بالا نیز ۲۶ درصد این شیوهنامهها اجرا نشدهاند. در امریکا آلودگی هوا هر سال ۵ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور را از بین میبرد. این رقم در ۴ سال پیش، برابر با
۷۹۰ میلیارد دلار بود. بانک جهانی نتایج تحقیقاتی با عنوان «گزارش ۲۰۱۹ وضعیت هوای جهان» را بهتازگی منتشر کرده است. این پژوهشها نشان میدهد ۴ میلیارد نفر از مردم جهان در شرایط آب و هوایی ناسالم زندگی میکنند.
یر اساس نقشه جهانی که مجله لنست از مناطق آلوده دنیا منتشر کرده، مناطق آلوده متعددی در همسایههای شمال غربی ایران -قرهباغ، ارمنستان، آذربایجان و گرجستان- وجود دارد که بیشتر آنها به مواد شیمیایی و سموم کشاورزی آلوده هستند. این آلودگی به دلیل وجود معادن، انبار، یا کارخانههای تولید مواد شیمیایی است که برخی از زمان اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی سابق به جا مانده که با وجود متروکه بودن برخی از آنها، همچنان از منبع عظیم آلودگی خاک و آب بهشمار میروند. براساس این پژوهش، ایران نیز یکی از کشورهای با بیشترین میزان آلودگی هوا بهشمار میآید.اما در کشور ما تنها شهرهای بزرگ آلوده نیستند. مناطق روستایی نیز دربرابر آلودگی هوا ایمن نیستند. گردوغبار ناشی از تراکتورهایی که مزارع کشاورزی را شخم میزنند، کامیونها و اتومبیلهایی که در مسیرهای خاکی حرکت میکنند، معادن سنگ و دود ناشی از سوزاندن بقایای محصولات کشاورزی و چوب همه میتوانند موجب آلودگی هوا شوند. طبق گزارش بانک جهانی سال ۲۰۱۶، اعلام کرده بود که هر سال ۲.۳ درصد از تولید ناخالص داخلی ایران بهخاطر آلودگی هوا از بین میرود و
۲۱ هزار نفر بهخاطر این آلودگی جان خود را از دست میدهند.
> ضرر ۳۰۰ دلاری هر تهرانی از آلودگی هوا
بر این اساس شینا انصاری مدیر کل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران با اشاره به اینکه خسارت ناشی از آلودگی هوا در تهران سالانه معادل ۲.۶ میلیارد دلار است، میگوید: با احتساب جمعیت ۸.۷ میلیونی تهران، سهم هر نفر از این خسارت برابر ۳۰۰ دلار در سال است.
وی گفت: وارونگی دما پدیدهای است که تحتتاثیر کاهش دما در فصل سرد به شکل تشکیل لایه هوای سرد، اجازه صعود هوای گرم و آلوده شهر به بالا را نمیدهد؛ به همین دلیل تولید آلایندهها از منابع ثابت و متحرک، با توجه به بارگذاری جمعیت، صنعت و خدمات بیش از ظرفیت اکولوژیک در شهر تهران، به انباشت آنها در سطح زمین میانجامد.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی راهکارهای موقت و کوتاهمدت برای کاهش انتشار آلایندهها و حفاظت از سلامت مردم به خصوص گروههای حساس جامعه همچون کودکان و سالمندان از جمله تعطیلی مدارس، محدودیت در تردد خودروها یا توقف فعالیت برخی واحدهای صنعتی اتخاذ میشود.
شینا انصاری افزود: تعطیلی مدارس برای قرار نگرفتن کودکان به عنوان یکی از گروههای حساس در معرض هوای آلوده است در واقع وقتی شاخص کیفیت هوا به وضعیت ناسالم برای گروههای حساس میرسد و شرایط پایدار به دلیل سرما و وارونگی دما حاکم میشود؛ تردد خودروها و موتورسیکلتها، فعالیت صنایع آلاینده و یا حتی سوزاندن پسماند منجر به انباشت بیشتر آلودگی هوا در فضای بسته شهر میشود.
وی با اشاره به آنکه بیشترین عامل آلودگی هوای شهر تهران منابع متحرک هستند که بین 70 تا 80 درصد آلایندهها را در هوا منتشر میکنند، گفت: در این شرایط تردد خودروهای تک سرنشین میتواند به تشدید بار آلودگی بینجامد و حضور مردم بخصوص سالمندان، کودکان، زنان باردار و افراد دارای بیماریهای قلبی و تنفسی در فضای آزاد باید محدود شود تا مواجهه طولانی مدت با آلاینده ذرات معلق بویژه ذرات کوچکتر از دو و نیم میکرون به حداقل برسد.
انصاری راهکار اصلی مدیریت آلودگی هوا را حرکت در مسیر برنامههای مدون این حوزه و منطبق بر قانون هوای پاک برشمرد و تصریح کرد: در چارچوب این برنامهها، از رده خارج کردن خودروها و موتورسیکلتهای فرسوده، ارتقای تکنولوژی صنایع، بهبود کیفیت سوخت، زیرساختهای حمل و نقل عمومی، مدهای حمل و نقل جایگزین، معاینه فنی و سایر محورهای دخیل در کنترل آلودگی هوا باید دنبال شود.
وی با بیان این که «مشارکت» باطل السحر آلودگی هوا در شهرهای بزرگ کشور است، افزود: همکاری دستگاههای ذیربط در مسیر اجرای برنامههای کاهش آلودگی هوا و مشارکت و همراهی مردم با دستگاههای متولی و درک این واقعیت که آلودگی هوا بدون عزم جدی و مشارکت واقعی رفع نخواهد شد.
وی با اشاره به گزارش اخیر بانک جهانی درباره پیامدهای اقتصادی آلودگی هوا گفت: این گزارش حاکی از خسارتی سالانه معادل 2.6 میلیارد دلار به شهروندان تهرانی است که با احتساب جمعیت 8.7 میلیونی تهران، سهم هر نفر در زیان متاثر از آلودگی هوا، برابر 300 دلار در سال است.
> برای رفع آلودگی هوا چه کنیم ؟
در کشور ما با شروع فصل زمستان پدیده آلودگی و وارونگی هوا شدت بیشتری میگیرد. مردم برای حمل و نقل و تردد با مشکلات زیادی مواجه شده و با این سوال رو به رو میشوند که به راستی راههای مقابله با آلودگی هوا چیست؟
به عقیده صاحبنظران از موثرترین راهکارهای کاهش آلودگی، کاهش آلودگی از مبدا است: ساخت و طراحی وسایل نقلیه موتوری که از حداقل سوخت استفاده کنند، چنانچه در کشورهای پیشرفته این امر تحقق یافته و در صدد موفقیتهای بیشتری نیز هستند. همانطور که میدانیم وسایل نقلیه موتوری در ایران نسبت به دیگر کشورها از بالاترین مصرف سوخت برخوردار هستند.
> تبدیل سوخت خودروها به CNG در مقابل بنزین
بر این اساس کارشناسان راهکارهای زیر را از دیگر موارد موثر بر کاهش آلودگی هوا بر میشمرند که در ذیل آمده است:
- ارایه برنامههای آموزشی در رابطه با کاهش مصرف سوخت از طرق مختلف مانند آموزش تعمیر و نگهداری خودروها، الگوهای رانندگی و عوامل موثر بر میزان مصرف سوخت خودرو.
- استفاده از رسانههای همگانی (رادیو، تلویزیون، مطبوعات و...) و فعالیتهای سازمان یافته برای آموزش و افزایش دانش درباره تهدیدهای آلوده کنندههای هوا و ایجاد آگاهی از اجرای قوانین بر ضد تمامیآلوده کنندهها بسیار مهم و ضروری است. این رسانهها یکی از اولین ابزارهای ما برای ایجاد تغییر به شمار میآیند.
- به کودکانمان از همان سنین کودکی آموزش دهیم که از وسایط نقلیه همگانی، دوچرخه یا پیاده طی کنند.
- مسافتهای کوتاه به سلامت هوا کمک میکند
خارج کردن صنایع آلاینده از محدوده شهری؛
-از رده خارج کردن خودروهای قدیمیو فرسوده با حفظ حقوق صاحبان آنها.
-استفاده از انرژیهای تجدید پذیر که هم اکنون در نقاط مختلف دنیا از آنها استفاده میشود از جمله انرژی خورشید، باد، انرژی گرمایی اقیانوسها، انرژی امواج آب و انرژی جذر و مد اقیانوسها، بیوگاز (سوخت حاصل از تجزیه میکروبی ماده آلی در غیاب اکسیژن _ بیوگاز سوختی پاکیزه است که میشود از آن برای پخت و پز، گرم کردن فضا و آب، روشنایی و حتی فراهم آوردن توان مکانیکی در ماشین آلات کشاورزی و ...استفاده کرد.)
-درختان و گیاهان ریه زمین هستند و یک ضرورت اساسی برای بهداشت زیستی این سیاره. هرچند انسان هوا را از دی اکسید کربن پر میکند و لایهی ازن را با مواد شیمیایی ساخته خود نابود میکند، درختان سیستمیقوی برای تعدیل این تاثیرات ارایه میدهند. به همان اندازه که درخت جان تازهای به جوّ میدهد، جنگل زدایی آن را نابود میسازد. از آن جا که یک درخت طی دویست سال دی اکسید کربن هوا را جذب و کربن را در چوب خود ذخیره میکند، وقتی آن را خرد میکنیم و به صورت چوب و یا کاغذ میسوزانیم، کربن دویست سالهی در بند خود را بصورت دی اکسید کربن آزاد میکند و در نتیجه تاثیر گلخانهای را تشدید میکنیم. از این رو ما نیاز به کاشت درخت داریم و باید از قطع درختان خودداری کنیم، زیرا هر درخت در هرکجای دنیا گوهری است پربها. لایه ازن و گازهای گلخانهای مرز نمیشناسند، پس قطع هر درخت تاثیر جهانی برجای خواهد گذاشت.
-استفاده از انرژیها را در جای خود و به مقدار لازم برای خود مجاز بدانیم. انرژیهای خانگی از قبیل پخت و پز، روشنایی، حرارتی، الکتریکی، مکانیکی.
> راهکارهای کاهش آلودگی هوا در پایتخت
اما در شهر تهران راهکارهایی برای کاهش آلودگی هوا ارایه شده است که میتواند تا حدودی موثر باشد. اندیشکده سیاست گذاری صنعتی امیرکبیر سال 96 راهکارهای پیشنهادی خود را در قالب هفت بند برای راهکارهای کوتاه مدت و فوری و هشت بند برای راهکارهای بلندمدت حل مشکل آلودگی هوای تهران اعلام کرد که در صورت عملیاتی شدن آن میتوان تا حد قابل توجهی آلودگی کلان شهر تهران را درمان کرد. بر اساس گزارش این پژوهشکده حدود 70 درصد از ذرات معلق تولیدی در شهر تهران وسایل نقلیه هستند که از این میان خودروهای سواری شخصی 1.4 درصد، تاکسیها حدود 1 درصد، مینی بوسها
4.2 درصد، موتور سیکلتها 10.5 درصد، اتوبوسهای
عمومیشهری 12.6 درصد، اتوبوسهای بخش خصوصی 18.2 درصد و خودروهای سنگین 22.4 درصد از ذرات معلق تولیدی توسط وسایل نقلیه را شامل میشوند که در موارد ذکر شده بالا عمده سهم شامل وسایل نقلیه فرسوده ذیل هر دسته بندی میشود. علاوه بر این 30 درصد دیگر ذرات معلق توسط منابع ساکن تولید میشوند که صنایع 7 درصد، تبدیل انرژی
19.6 درصد و خانگی و تجاری 2درصد از آن را تولید مینمایند. از همین رو هر تصمیم کوتاه مدت و بلند مدت برای بهبود آلودگی هوای شهر تهران، نیازمند مواجهه کارشناسی با منابع تولید آلایندگی خواهد بود. کمیته اضطرار شهر تهران همواره تصمیماتی شامل ممنوعیت حمل و نقل شن و ماسه، تعطیلی مدارس، تعطیلی معادن استان تهران، گسترش محدوده طرح زوج و فرد خودروها به درب منازل و طرح ترافیک به محدوده زوج و فرد را اتخاذ نموده است. بر اساس آمارهای ذکر شده در مورد سهم منابع تولید کننده ذرات معلق، مشخص میشود که تصمیمات فوق امکان تاثیر گذاری جدی بر کاهش آلودگی هوا نخواهد داشت؛ چرا که خودروهای سواری، تنها 1.4% از کل ذرات معلق را تولید میکنند. عمده تولید کنندگان این دسته
نیز خودروهای سواری کابراتوری و فرسوده هستند که محدود کردن
حرکت آنها با توجه به سهم انتشار بسیار پایین این گروه،
تاثیر بسیار کمیدر تولید این ذرات خواهد داشت. معادن اطراف تهران نیز سهم اندکی در تولید ذرات معلق دارند. ممنوعیت حمل و نقل شن و ماسه اگرچه اقدام مناسبی است اما با توجه به سهم اندک کامیونهای حمل شن و ماسه از تمامیناوگان خودروهای سنگین، سهم زیادی در کاهش تولید آلایندهها نخواهد داشت. متاسفانه این سوءتدبیرها تنها به کارایی پایین راهکارهای اتخاذ شده توسط کمیته اضطرار محدود نمیشود و بعضی از این تصمیمات حتی میتوانند موجب افزایش آلودگی نیز شوند. برای مثال افزایش محدوده طرح زوج و فرد به درب منازل به علت کاهش عدم تردد شهروندان با خودرو سواری، گرایش به حمل و نقل عمومیو از جمله اتوبوسها را افزایش میدهد. افزایش تعداد مسافرین اتوبوسهای شهری، موجب تردد بیشتر و افزایش زمان روشن ماندن موتور آنها میشود. با توجه به آلایندگی بسیار بیشتر اتوبوسهای حمل و نقل عمومیدر مقایسه با خودروهای سواری، تولید ذرات معلق افزایش خواهد یافت. بنابراین افزایش محدوده طرح زوج و فرد موجب افزایش ذرات معلق میشود.
بر این اساس، اندیشکده سیاست گذاری صنعتی امیرکبیر راهکارهای پیشنهادی خود را در قالب هفت بند برای راهکارهای کوتاه مدت و فوری و هشت بند برای راهکارهای بلندمدت ارائه میکند:
> اقدامات کوتاه مدت و فوری کدامند ؟
-لغو طرح زوج و فرد از درب منزل و بازگشت به حالت قبل
-لغو گسترش محدوده طرح ترافیک به محدود طرح زوج و فرد و بازگشت به حالت قبل
-ممنوعیت تردد خودروهای سواری با سن بیش از 15 سال در محدوده طرح زوج و فرد از ساعت 6.30 تا ساعت 19.30 طی 72 ساعت آینده
-فروش نیم بهای مجوز ورود به محدوده طرح ترافیک به خودروهای سواری با سن کمتر از 10 سال طی 48 ساعت آینده
-ممنوعیت تردد اتوبوسهای عمومیو خصوصی با سن بیش از 8 سال در شهر طی 72 ساعت آینده
(اقدامات فوق به منظور کاهش تردد اتوبوسهای آلاینده و جایگزینی آن با خودروهای با آلودگی بسیار کمتر پیشنهاد شده است)
-ممنوعیت تردد خودروهای سنگین اعم از کامیونت، کامیون و تریلر با سن بیش از 10 سال طی 72 ساعت آینده
-ممنوعیت تردد کامیونهای حمل شن و ماسه طی 72 ساعت آینده
> اقدامات میان مدت و بلند مدت
-الزام و پایش دائمینصب فیلتر دوده روی تمامیخودروهای سنگین و اتوبوسهای حمل و نقل شهری طی یکسال آینده
-افزایش تقاضا برای اسقاط خودروهای فرسوده: با توجه به آنکه وسایل نقلیه فرسوده اعم از سواری، سنگین و موتور سیکلت بخش قابل توجهی از ذرات معلق را تولید میکنند، لازم است تقاضا برای گواهی اسقاط افزایش یابد.
-ممنوعیت تردد خودروهای سواری با سن بیش از 20 سال طی یک سال آینده (به صورت پلکانی): از ابتدای سال 97 ممنوعیت تردد این خودروها در محدود طرح ترافیک، از ابتدای مهر 97 ممنوعیت تردد در محدوده طرح زوج و فرد و از ابتدای سال 98 ممنوعیت تردد در تمامیمعابر شهری اعمال شود.
-انژکسیون موتور سیکلتها و ممنوعیت شماره گذاری موتور سیکلتهای کاربراتوری
-اصلاح و توسعه سازوکارهای اسقاط موتور سیکلتهای فرسوده طی یک سال آینده: سازوکار فعلی اسقاط سیکلتها دارای نظامیناکارآمد است چرا که اسقاط موتورسیکلت صرفا شامل عملیات ابطال اسناد رسمیو امحاء شماره پلاک و شاسی میباشد و پس از آن موتور سیکلتهای مذکور طی مزایده به فروش میرسند. این امر ناشی از انبارش موتورسیکلتهایی است که توسط پلیس متوقف شده و مالک برای ترخیص اقدامینکرده است و سیکلت فوق به سن فرسودگی رسیده است. موتورسیکلتی که برگ اوراق برای آن صادر میشود الزاما از چرخه مصرف خارج نشده و در برخی نقاط این موتور سیکلتها پس از مزایده علاوه بر استفاده مجدد خرید و فروش نیز میشوند
-نوسازی ناوگان اتوبوس حمل و نقل عمومیدرون شهری طی دو سال آینده: هم اکنون بیش از 3 هزار اتوبوس فرسوده درون ناوگان موجود است که سهم بسزایی در تولید ذرات معلق دارند و نیاز فوری به نوسازی آن است.
-ممنوعیت تردد اتوبوسهای با سن بیش از 10 سال و کامیونهای با سن بیش از 15 سال در معابر شهری در تمامیساعات شبانه روز طی دو سال آینده به صورت پلکانی
-ممنوعیت تردد کامیونهای با سن بیش از 15 سال در معابر شهری در تمامیساعات شبانه روز طی دو سال آینده به صورت پلکانی.
پربازدیدترینهای روزنامه ها
سایر اخبار این روزنامه
نماینده مجلس: حمله به مجلس هنر نیست
دستور قضات پرونده قتل غزاله به بررسی مجدد پس از درخواستهای وکلا و چهرههای معروف
هرکس منافع ملت ایران را تهدیدکند بدون ملاحظه به او ضربه خواهیم زد
شواهد نشان میدهد که لایحه پیوستن به کنوانسیون بینالمللی مبارزه با تامین مالی تروریسم نیز به سرنوشت لایحه پالرمو دچار میشود
دود آلودگی هوا در چشم اقتصاد
چرا گزینه حضور لیستی اثرگذار است؟
چرا سحر تبرها به وجود آمدند؟
الحاق به CFT و پالرمو در شرایط تحریم، اقدام علیه معیشت مردم است
ای جفاکار زمانه من وفا میخواهم از تو
عدم تصویب FATF هدیه به ترامپ
تهران را تخلیه کنیم!
نقش کتابخانه ها درگسترش فرهنگ
درباره سیگنال فروشهای بورس