هنر در برابر بحران



فائزه مشایخی
خبرنگار


ویروس «کرونا» چند هفته‌ای است که همه دنیا را درگیر و نگران کرده و در این بین، مراسم‌ها و جشنواره‌های بسیاری را تعطیل و قفل بزرگ و مقطعی هم روی در سینماها، سالن‌های نمایش و همایش‌ها و تقریباً همه برنامه‌های فرهنگی زده است. کرونا را باید این روزها جدی‌ترین مشکل بشریت دانست که اصلاً شوخی بردار نیست.
ویروسی که بسیاری را راهی بیمارستان کرده و بسیاری را هم خانه‌نشین کرده تا همه با هم از شیوع بیش از پیش آن جلوگیری کنند. شیوع این بیماری، از چین شروع شد و حالا تقریباً اکثر نقاط دنیا را در وضعیت تهدید قرار داده و همین مسأله باعث شده تا جشنواره‌های فرهنگی برای رعایت اصول بهداشتی و مراقبتی فعلاً برنامه‌های خود را به زمان دیگری موکول کنند. به‌عنوان مثال آرت‌نت گزارش داد که مسئولان نمایشگاه سالانه «هنر دوبی» اعلام کردند به‌دلیل نگرانی‌ از شیوع ویروس «کرونا» در خاورمیانه، تاریخ برگزاری این نمایشگاه را به تعویق می‌اندازند. این برنامه قرار بود چهاردهمین دوره خود را بیست و پنجم تا بیست و هشتم مارس برگزار کند. اولین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم «دریای سرخ» همین کشور هم که قرار بود ماه مارس برگزار شود به‌دلیل شیوع ویروس کرونا به زمان دیگری موکول شد. بعد از برگزار شدن جشنواره برلین، جشنواره کن هم با چالش جدیدی روبه‌روشده به‌نام ویروس کرونا اگر چه برگزارکنندگان‌ جشنواره کن بیانیه‌ای صادر کردند و گفتند در حال انجام امور برگزاری مراسم در زمان مقرر هستند اما به نظر می‌رسد بعد از اعلام رسمی اولین مورد ویروس کرونا توسط شهردار کن، این برنامه هم از تعویق در امان نماند. تقریباً تمامی برنامه‌های فرهنگی دنیا همان‌طور که آمد، مخصوصاً در کشورهایی که پای کرونا به آنجا رسیده به‌همین سرنوشت دچار شده است.
هنرمندان در برابر کرونا
در کشور ما هم، این ویروس دو هفته‌ای‌ است که به‌عنوان میهمان‌ناخوانده و شومی، فعالیت‌های فرهنگی را دستخوش تغییر و تعویق کرده است. به‌عنوان نمونه بعد از تعطیلی کنسرت‌ها، بسیاری از خوانندگان دست‌ به‌ اقدامات جالبی زدند تا هم باعث روحیه‌ بخشیدن به مردم باشند و هم این اتفاق را طور دیگری جبران کنند. مثلاً بنیامین بهادری، در خانه خود کنسرت اجرا کرد و آن را به‌صورت لایو پخش کرد. یا محمد معتمدی خواننده طی گفت‌وگویی با خبرگزاری مهر از اهمیت روحیه داشتن در چنین بحران‌هایی حرف زده و گفته مسأله‌ای که به اعتقاد من بسیار مهم است، عملکرد ما در این روزهاست که چقدر بتوانیم به یکدیگر امید به زندگی و امیدواری انتقال دهیم. ما باید تمام تلاشمان را بکنیم تا به سهم خودمان انتقال‌ دهنده نشاط و انگیزه باشیم.
با این حال، تقویم فرهنگی ایران، برای رعایت حال مردم و تلاش در جهت هرچه زودتر ریشه‌کن شدن این ویروس به زمان دیگری موکول شد و پروژه‌های سینمایی بسیاری هم فعلاً نیمه‌کاره رها شد تا وقتی دیگر به سرانجام برسند. یک نمونه‌ از این برنامه‌ها که شکل و شمایلی بین‌المللی هم دارد سی‌وهشتمین دوره از جشنواره جهانی فیلم فجر بود که پیش از این مقرر شده بود
۲۸ فروردین تا ۵ اردیبهشت ماه ۹۹ برگزار شود تعلیق و به خرداد موکول شد. به همین موازات برگزاری مراسم پایانی معرفی شبکه شهرهای خلاق فرهنگ و هنر که قرار بود اسفندماه برگزار شود، برای حفظ سلامت شهروندان و با توجه به تأکید وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بر اولویت سلامت جامعه در وضعیت کنونی منتفی شد. با این‌حال ساخت فیلم و سریال‌ها و برنامه‌هایی از جمله پایتخت و عصر جدید همچنان به قوت خود باقی است. به‌عنوان مثال احسان علیخانی با انتشار متنی در فضای مجازی از پخش هر شبی برنامه «عصر جدید» در نوروز ۹۹ خبر داده و نوشت ضبط هر تصویری در این برنامه که می‌تواند به رعایت نکردن موارد ایمنی برای جلوگیری از شیوع کرونا نسبت داده شود، به قبل از اعلام شیوع این ویروس مربوط است. علیخانی البته حرف‌وحدیث و پیشنهاد ضبط برنامه بدون تماشاگر را هم رد کرد و نوشت: تیم پزشکی در کنار تیم برنامه‌ساز «عصر جدید» حضور دارد و «عصر جدید» بدون تماشاگر مثل دربی بدون تماشاگر است. الهام غفوری تهیه‌کننده سریال «پایتخت» هم به گمانه‌زنی‌ها درباره ساخت و پخش این سریال در ایام نوروز پاسخ داد و گفت که این سریال در شمال کشور و با رعایت تمام شرایط بهداشتی و استریل در حال ضبط و آماده‌سازی‌ است. محسن تنابنده نیز به تازگی فیلمی از پشت صحنه «پایتخت ۶» منتشر کرده که نشان می‌دهد عوامل این سریال با وجود نگرانی از شیوع کرونا، همچنان پای رساندن این سریال به نوروز ۹۹ ایستاده‌اند.