تلاش‌های دیپلماتیک ناکافی، اما ضروری شمخانی

 
 
 
 


دريابان علي شمخاني، دبير شوراي عالي امنيت ملي که براي ديدار رسمي و ملاقات با مقامات عالي سياسي و امنيتي عراق به بغداد سفر کرده بود در پايان سفر دوروزه نيمه شب يکشنبه بغداد را به مقصد تهران ترک کرد. دبير شوراي عالي امنيت ملي در جريان اين سفر ضمن ملاقات با برهم صالح، رئيس جمهور، عادل عبدالمهدي، نخست وزير دولت پيشبرد امور، فالح فياض، مشاورامنيت ملي نخست وزير، مصطفي کاظمي، رئيس سرويس اطلاعاتي و جعفر علاوي، وزير بهداشت عراق پيرامون طيف وسيعي از موضوعات سياسي، اقتصادي و امنيتي مورد علاقه دو کشور رايزني کرد. اينها علاوه بر آن است که شمخاني در اين سفر با رهبران جريانات سياسي اصلي عراق شامل سيد عمار حکيم، حيدر العبادي، نوري المالکي وهادي العامري نيز ديدار و گفت وگوهايي را انجام داد. حجم بالاي اين تلاش‌هاي ديپلماتيک، گستردگي آن و نيز تلاقي اين سفر با چند اتفاق مهم ( شکست محمد توفيق علاوي در رابطه با تشکيل کابينه و ترور سردار سليماني) نشان از اين دارد که شمخاني در دوران پساسردار به دنبال پرکردن خلأ حضور او در تحولات خاورميانه، به ويژه در عراق است؛ عراقي که به نظر مي رسد بعد از ناکامي توفيق علاوي در تشکيل دولت اکنون به يک بن بست سياسي تمام عيار رسيده است و همين مساله باعث ايجاد نگراني‌هاي جدي در تهران پيرامون روندهاي سياسي در اين کشور و در نهايت به خطر افتادن منافع ايران در عراق شود. شدت اين نگراني ها به حدي بود که شمخاني ماموريت بررسي وضعيت سياسي احزاب، جريان‌ها، ائتلاف هاي پارلماني و مواضع آنها در خصوص تعيين جانشين نخست وزيري و تشکيل کابينه در شرايط حساس و ملتهب کنوني ناشي از شيوع کرونا انجام دهد. به نظر مي رسد در دوران پساسردار، ايران با مشکل جدي در رابطه با انتخاب فردي به جاي سردار سليماني روبه رو است که ضمن برخورداري از دانش بالاي نظامي و امنيتي، داراي نفوذ گسترده، هوشمندي سياسي و درايت ديپلماتيک پررنگي در تعامل با شخصيت‌ها و گروه‌هاي عراقي باشد که به موازات تامين منافع ايران در عراق، شرايط را براي ايجاد يک موازنه با بغداد فراهم آورد. پيرو اين نکات بايد گفت که چون اين شرايط و ويژگي‌هاي خاص سردار سليماني تقريبا در هيچ شخص ديگري در جمهور اسلامي يافت نمي‌شود، سبب گرديد که دونالد ترامپ دست به ترور وي بزند تا تهران به چالش ها و تبعات کنوني ناشي از خلأ وجود سردار سليماني در عراق و کل خاورميانه برسد. چرا که ويژگي خاص سردار سليماني در اين بود که وي توانسته بود به توانايي بسيار پررنگي در ايجاد پيوند قابل اتکايي ميان الزامات مهم ميداني در سطح نظامي با تحرکات ديپلماتيک و سياسي دست پيدا کند. بنابراين در چنين فضايي و با وجود چنين ويژگي‌هايي بديهي است که ايالات متحده آمريکا به اين سمت گرايش پيدا کند شخصيتي که باعث ايجاد چنين هماهنگي‌هاي مهم راهبردي و در عين حال سريع ميان تحولات ميداني نظامي با تحرکات ديپلماتيک و سياسي مي‌شود را از سر راه خود بردارد. خصوصا که جانشينان ايشان اين نمرات قابل قبول و حداقل معدل‌هاي سردار سليماني را در کوتاه مدت کسب نخواهند کرد و همين باعث خواهد شد که يک فضاي مناسب براي تنفس آمريکا در خاورميانه شکل بگيرد. همين فضا، فرصت کوتاه مدتي را در اختيار ايالات متحده براي احياي داعش در عراق به منظور فشار بر ايران خواهد داد. با اين وجود يقينا پيگيري مداوم و هر چه پررنگ‌تر اين دست تلاش‌ها و تحرکات سياسي و ديپلماتيک افرادي چون دبير شوراي عالي امنيت ملي در اين شرايط منطقه بيش از پيش احساس مي شود.