روزنامه مردم سالاری
1399/02/24
صنـعت پلاسمـا؛ یـاریرسان در بحـرانها
پلاسما یا زردآبه ۵۵ درصد حجم خون را تشکیل میدهد و حاوی پروتئینهای حیاتی مثل آلبومین، پادتنها و فاکتورهای انعقادی و همچنین قند و الکترولیتها میباشد. پلاسما نقش محوری در حفظ ایمنی بدن دارد و در زمان حمله عوامل عفونی بیماریزا به عنوان حامل عوامل دفاعی عمل میکند. با توجه به اینکه یک فرد سالم بطور مداوم میتواند عناصر حیاتی موجود در پلاسما را تولید کند میتوان به شکل دورهای قسمتی از پلاسمای فرد سالم را از بدنش گرفت و به مصارف پزشکی و درمانی رساند؛ به جدا کردن پلاسما از بدن که توسط دستگاههای مخصوصی انجام میشود پلاسمافرزیس میگویند که در طی این فرایند حدود یک لیتر از خون فرد اهداکننده به آرامی داخل دستگاه میشود و گلبولهای خونی جدا شده و دوباره به بدن فرد برگشت داده میشود و پلاسمای خون داخل کیسهای مخصوص جمعآوری میشود. بطور معمول یک فرد سالم میتواند هفتهای یکبار اهدای پلاسما انجام دهد.با توجه به اینکه بدن انسان همچون کارخانهای دقیق بطور مداوم تولید عوامل دفاعی و فاکتورهای خونی را انجام میدهد سالهاست در پزشکی استفاده از پلاسمای خون برای تولید داروهای حیاتی شاخهای دانشبنیان و پیچیده از صنعت داروسازی را به نام صنعت پلاسما شکل داده است. در این صنعت با تشویق و اطلاعرسانی از افراد سالم پلاسما دریافت میشود که این مرحله در مراکزی ویژه انجام میگردد که مجهز به فناوریهای پیشرفته برای این کار هستند و کارشناسان خبره قدم به قدم سلامت فرد اهدا کننده و پلاسمای دریافتی را چک و تضمین میکنند. پس از آن پلاسماهای اهدایی در دمای ۳۰- درجه در سردخانههای مخصوص نگهداری میشود. در این مرحله پلاسمای تولید شده که پلاسمای تازه یخ زده نامیده میشود برای درمان تعدادی از بیماریهای تهدیدکننده حیات بالاخص خونریزیهای شدید مانند آسیبها و تصادفات استفاده میشود. همچنین بخش عمدهای از پلاسمای تولید شده به کارخانجات مخصوص داروسازی به نام پالایشگاه پلاسما منتقل میشوند و در پالایشگاه طی فرایندهایی زمانبر داروهای مشتق از پلاسما مانند آلبومین، فاکتورهای خونی و پادتنهای عمومی و اختصاصی تولید میشوند که در درمان اصلی بیماریهای خونریزیدهنده و عفونی متفاوت هستند.
بیش از یک قرن است که پزشکان و محققین تلاش میکنند با افزایش دانش و فناوری بتوانند از پلاسمای افراد بهبود یافته از بیماریهای عفونی در درمان بیماران استفاده کنند و در بسیاری از بیماریها مانند هاری و هپاتیت موفق بودهاند بطوری که پادتنهای لازم بصورت صنعتی در پالایشگاههای پلاسما تبدیل به دارو میشوند. در سالهای اخیر در همهگیریهای ویروسی سارس، مرس و ابولا محققین توانستند نتایج خوبی از تزریق پلاسمای تازه اهدایی بهبودیافتگان به بیمارانی که شرایط وخیم داشتند بدست آورند.
در همهگیری اخیر ویروس کرونا نیز ابتدا پزشکان چینی نتایج مثبت استفاده از پلاسمادرمانی را گزارش کردند و بعد از آن ایران و بعدتر آمریکا و اتحادیه اروپا استفاده از پلاسمادرمانی را به عنوان یکی از شیوههای درمانی بیماری مورد آزمون قرار دادند.
با توجه به پیچیدگیهای دانش و فناوری در صنعت پلاسما همه کشورها زیرساخت لازم برای استفاده از این شیوه درمانی را ندارند. اولا باید مراکز اهدای پلاسما با استانداردهای سختگیرانه تضمین کیفیت فعال باشند که بتوانند در مقیاس وسیع پلاسماگیری از بهبودیافتگان را انجام داده و آزمایشات لازم ویروسشناسی را بر روی پلاسماها انجام و آن را آماده تزریق به بیماران کنند و ثانیا باید پزشکان و کادر درمانی مجرب که تجربه مدیریت استفاده و مستندسازی یک فرآورده بیولوژیک را دارند در سیستم درمانی مشغول به فعالیت باشند. خوشبختانه در ایران تعالی علم و تجربه پزشکی ظرف سالیان ما را به جایگاه ویژهای در منطقه رسانده است. همچنین سازمان انتقال خون ایران یک نهاد اجرایی و نظارتی ساختارمند و به روز در عرصه بینالمللی است که پشتیبان توسعه علم خون و پلاسما بوده است. از پانزده سال قبل با ورود بخش خصوصی به صنعت پلاسما موجبات شکوفایی این صنعت فراهم شد بطوری که در زمان تاسیس اولین مرکز جمع آوری پلاسما در ایران هیچ کشوری در غرب آسیا مجهز به این مراکز نبود و ایران در بین اولینها در جهان قرار گرفت و به مرور چندین مرکز بزرگ و مجهز تاسیس شد و صدها کارشناس خبره آموزش دیده در آنها مشغول به کار شدند. همچنین اهمیت دیگر این مراکز خصوصی در ایران انطباق آنها با استانداردهای جهانی مورد تایید پل الریخ آلمان است که نهاد ناظر بر تولید واکسن و فرآوردههای بیولوژیک محسوب میشود و پیادهسازی سختگیرانهترین اصول کیفی در آنهاست.
در هفته اول بعد از شروع همهگیری بیماری
19- COVID با پیشنهاد بخش خصوصی و همراهی انجمن خون و سرطان کودکان و سازمان انتقال خون ایران مطالعه تحقیقاتی برای بررسی اثربخشی پلاسمای بهبودیافتگان در درمان بیماران مبتلا به بیماری شدید طراحی شد. این طرح دارای چند بخش اصلی بود الف- باید پلاسمای بهبودیافتگان جمعآوری میشد که بدین منظور با حمایت گسترده شرکتهای خصوصی در اتاق بازرگانی تهران سه واحد سیار جمعآوری پلاسمای بهبودیافتگان طراحی و تجهیز شد و تیمی متشکل از پزشکان، پرستاران و کارشناسان خبره با مدیریت یکی از مراکز جمعآوری پلاسما در تهران این مسئولیت را برعهده گرفتند. ب- آزمایشگاهی مجهز نیاز بود تا آزمایشات ویروسشناسی لازم را به انجام رساند که یکی از آزمایشگاههای خصوصی تهران این فعالیت را به انجام رساند. ج– باید بیمارانی که براساس معیارهای مطالعه بالینی میتوانستند از این درمان استفاده کنند انتخاب میشدند و تزریق پلاسما و مستندسازی انجام میشد که این مرحله توسط چندین استاد پژوهشگر در بیمارستان بقیهالله تحت نظارت پژوهشگر ارشد طرح آقای دکتر ابوالقاسمی، استاد خون و سرطان به انجام
میرسید.
پس از دو هفته دو مرکز دیگر تجهیز و به طرح پیوستند، بیمارستانهای شهید بهشتی قم و مسیحدانشوری تهران و بعد از آن بیمارستان لبافینژاد تهران و چندین بیمارستان در دیگر شهرها نیز تجهیز شد و به طرح پیوست. با توجه به تعدد مراکز هدف اولیه طرح که درمان دویست بیمار با این شیوه درمانی بود تا هفته اول اردیبهشت محقق گشت و نتایج اولیه به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ارائه شد که موید تاثیر مثبت این شیوه درمانی در کوتاه کردن دوره بستری در بخش مراقبتهای ویژه و افزایش بهبودی بیماران بود. بنابراین وزارت بهداشت، سازمان انتقال خون را مامور به تجهیز بیمارستانها برای شروع گسترده این شیوه درمانی در کشور کرد که طبق اعلام این سازمان در بسیاری از استانها پلاسمادرمانی آغاز شده است و هر روز در حال گسترش است و بیماران بیشتری از این شیوه بهرهمند
میشوند.
به همین مناسبت با آقای دکتر پیمان عشقی، مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران در مورد نقش سازمان انتقال خون در این پروژه به گفتوگو نشستیم و نظر ایشان در مورد صنعت پلاسما را جویا شدیم.
آقای دکتر عشقی جایگاه سازمان انتقال خون در طراحی و اجرای مطالعه بالینی تاثیر درمان با پلاسمای بهبودیافتگان در درمان بیماران بدحال چه بوده است؟
از هفته اولی که بطور رسمی اولین مورد کرونا در ایران گزارش شد بنده و آقای دکتر ابوالقاسمی که هر دو عضو انجمن علمی خون و سرطان کودکان هستیم درخصوص استفاده از روش پلاسمادرمانی به عنوان یک مطالعه به توافق رسیدیم. سازمان انتقال خون در طراحی علمی و تدوین پروپوزال همکار اصلی طرح بود ولی چون سازمان به تنهایی بیمارستانی را تحت پوشش نداشت که بتواند سرپرستی این کار را برعهده بگیرد و از طرفی وظایف دیگری داشت که ممکن بود با وظایف دیگرش تداخل داشته باشد در یک تقسیم وظیفه آقای دکتر ابوالقاسمی سرپرستی پروژه را به عهده گرفتند و سازمان در طراحی و تدوین و البته حمایتهای تشکیلاتی که لازم بود همکاریاش را با پروژه آغاز کرد و البته بخش خصوصی هم اسپانسر پروژه شد. این طرح در شورای پژوهشی موسسه عالی طب انتقال خون و در کمیته اخلاق این موسسه تصویب شد و بعد در شورای پژوهشی بیمارستان بقیهالله و کمیته اخلاق آنجا تصویب شد. یک همکاری مشترک بین سازمان انتقال خون و بیمارستان بقیهالله در ابتدا و اسپانسر طرح هم شرکت درمان آرا شد. چالاکی و چابکی سیستم خصوصی خیلی به ما کمک کرد و خیلی سریع کار را شروع کردیم. البته سازمان انتقال خون وارد فاز اجرایی کار هم شد و در بیمارستانهای شهید بهشتی قم و مسیح دانشوری و بعد از آنها در اصفهان، کرمان، یزد، بابل و بیمارستان رسول اکرم تهران، بعد از یک ماه عملا یکی از مجریان
طرح شد.
نقش سازمان انتقال خون در توسعه این شیوه درمانی در دیگر شهرهای کشور چیست؟
سازمان انتقال خون ابتدا فقط به عنوان مشاور و تدوینگر طرح وارد قضیه شد چون سابقه زیادی در پلاسمافرزیس دارد و البته در بحران کرونا وظیفه اصلی دیگر سازمان که تامین خون سالم بود نباید تحتالشعاع قرار میگرفت چون در این بحران در همه جای دنیا ذخایر خونی کشورها کاهش پیدا کرده است به همین دلیل و برای آن که از وظیفهمان دور نیفتیم میخواستیم وارد عرصه میدانی نشویم چون ممکن بود ذهنیت مردم یک مقدار نسبت به انتقال خون آلوده شود و فکر کنند اگر بروند انتقال خون کرونا میگیرند که البته اینطور نبود و نیست. بنابراین سازمان انتقال خون ابتدا در عرصه اجرایی وارد نشد ولی به دلیل محدودیتهای بخش خصوصی بخاطر وظیفه سازمانی و اخلاقی که داشتیم با تجهیزات و نیروی انسانیمان وارد شدیم. یعنی اینکه فقط کار ستادی و علمی و پشتیبانی نکردیم و نیروهای ما آمدند در صف و رفتند داخل بیمارستانها و آنجا پلاسمای بهبودیافتگان را گرفتند. ما مجبور بودیم این کار را در پایگاههایمان انجام ندهیم چون بهبودیافتگانی بودند که ممکن بود ناقل باشند ولی الحمدالله امروز بهبودیافتگانی که ۲۸ روز از بهبودیشان گذشته به وفور وجود دارند و میتوانند در سازمان و پایگاهها پلاسما اهدا کنند. بنابراین بطور خلاصه در ابتدا سازمان نقش پشتیبانی و طراحی علمی و تدوین پروپوزال و به اشتراک گذاشتن تجربیات را داشت و بعد از آن وارد صف شدیم؛ به دلیل اینکه بخش خصوصی امکان حضور در برخی بیمارستانها و شهرها را نداشت و بعدتر سازمان انتقال خون راهبری اصلی جمع آوری پلاسما در کشور را به دست گرفت.
آیا سیاست شما حمایت از بخش خصوصی در توسعه صنعت پلاسما است؟
سازمان انتقال خون سیاست اصلیاش تهیه و توزیع خون و فرآوردههای خونی سالم است و حسب اساسنامه سازمان و قوانین کشور که مصوب مجلس شورای اسلامی است تنها متولی انحصاری تهیه و توزیع خون و فرآوردههای خونی سالم به مراکز درمانی سازمان انتقال خون است. بانک خون در سازمان انتقال خون متمرکز است و فقط ما هستیم که باید خون را جمعآوری، غربالگری، تضمین ایمنی، تایید و ترخیص کنیم اما مسئله تولید داروهای مشتق از پلاسما مسئله دیگری است و مواد اولیه تولید داروها میتواند توسط بخش خصوصی جمعآوری شود و برای پالایش به پالایشگرهای معتبر که مجوز و تایید سازمان غذا و دارو را دارند تحویل داده شود. در این کار از جمعآوری تا فرآوری و پالایش بخش خصوصی میتواند ورود کند چنانچه پنج سال قبل شرکت پالایش و پژوهش پلاسما توسط سازمان خصوصیسازی به بخش خصوصی واگذار شد و این شرکت دولتی که زیر نظر سازمان انتقال خون کار میکرد خصوصی شد حالا اینکه توانست انجام دهد یا نتوانست بحثی جداست. بحثی که بسیار مهم است اینکه قدم به قدم فرآیند اجرایی از استانداردها تا جمعآوری، ذخیرهسازی، انتقال و پالایش باید مورد نظارت سازمان نظارتی مرکزی در کشور که سازمان غذا و دارو است باشد و سازمان غذا و دارو باید این نظارت را براساس مقررات و قوانینی که سازمان انتقال خون ایران تدوین و ابلاغ کرده است انجام دهد. میتوان گفت سازمان انتقال خون قوه مقننه و قانونگذار است و سازمان غذا و دارو قوه مجریه و قضائیه. احداث پالایشگاه پلاسما در ایران به بخش خصوصی سپرده شده است و ما حمایت میکنیم ولی نظارت
هم میکنیم.
در پایان از مردم خوب ایران میخواهم که در تامین پلاسمای سالم از بهبودیافتگان کرونا با سازمان انتقال خون همکاری بکنند و به ۱۶ مرکز انتقال خون در کشور مراجعه بکنند و پلاسمایشان را با پویش شکرانه سلامت در ماه مبارک رمضان در اختیار سازمان قرار دهند که سازمان بتواند با دست پر به بیماران نیازمند کرونا خدمترسانی بکند این خواهش از بهبودیافتگانی است که یک ماه از بهبودی آنها گذشته است.
از کلیه کنشگران عرصه دارو و پلاسما هم خواهش میکنم تلاش کنند پالایشگاه پلاسما در ایران فعال شود، ما باید کارخانه داروسازی از پلاسما در ایران داشته باشیم و اگر کنشگران بخش خصوصی اهلیت و تخصص دارند سرمایهگذاری کنند و پلاسماهایی که در ایران است را جمع کنند و موسسات جمعآوری پلاسما ایجاد کنند و همان پلاسما را در داخل کشور به فرآورده مورد نیاز مردم تبدیل کنند.
سایر اخبار این روزنامه
صنـعت پلاسمـا؛ یـاریرسان در بحـرانها
دردسر کشنده کرونا برای پوتین
پشت پرده تبدیل «منطقه آزاد انزلی» به «منطقه آزاد گیلان»
شاخص بورس قرمزپوش شد
سبک و سنگین خروج آمریکا از برجام
کرونا و گرما با هم کنارآمدند
درخواست اطلاعرسانی دقیق درباره فاجعه کنارک
خسارت فقدان جوانان صمیمیِ پرتلاش بزرگ و سنگین است
مذاکرهای با آمریکا در میان نیست