باغی برای کتابخوان شدن

«باغ کتاب» با 65 هزار متر زیر بنا، به‌عنوان بزرگ‌ترین مجموعه‌های فرهنگی، تفریحی و علمی کشور، امروز با حضور رئیس مجلس شورای اسلامی، شهردار تهران و جمعی از مدیران فرهنگی و چهره‌های شاخص فرهنگ افتتاح می‌شود تا شاهد یکی از رویدادهای فرهنگی مهم در دهه‌های اخیر باشیم. طراحی این مجموعه به‌گونه‌ای است که تپه‌های عباس‌آباد تهران را به یکی از قطب‌های فرهنگی کشور تبدیل می‌کند. در کنار محوطه‌ سازمان اسناد و کتابخانه ‏ملی ایران، مجموعه تفریحی پارک آب و آتش، پل طبیعت و موزه دفاع مقدس سازه‌هایی هستند که در کنار یکدیگر مجموعه منسجم را تشکیل می‌دهند. با افتتاح این مجموعه فرهنگی بزرگ‌ترین کتابفروشی جهان در نیویورک با ۱۵ هزار متر مربع و کتابفروشی پاولز با 6 هزار ‏و ۵۰۰ مترمربع در مقام پایین‌تری از باغ کتاب تهران قرار می‌گیرند.
هادی کلهر، معاون بازرگانی موسسه نشر شهر از دیتانویسی 40 هزار جلد کتاب این مجموعه خبر داده است. این رقم درنهایت قرار است بالغ بر 70 هزار عنوان و 240 هزار جلد کتاب شود. دیتا‌نویسی بر اساس موضوع و محتوا با عدد مشخص شده است که دسترسی به کتاب‌ها را راحت‌تر می‌کند. چینش کتاب‌ها جدای از موضوع، بر اساس نام نویسنده هم انجام شده است و کتاب‌های یک نویسنده در یکجا قابل دسترسی است. به فرض اگر مخاطبی به دنبال تمامی آثار رضا امیرخانی است، امکان دسترسی همه را با هم دارد. دسترسی راحت به کتاب‌ها از امتیازهای مهم برای مخاطب است. راهنماهایی هم هستند که اشراف خوبی بر کتاب‌ها دارند و هر کدام از آنها با کوله‌باری از تجربه در این حوزه می‌توانند به مخاطب کمک بیشتری برای رسیدن به کتاب مورد نظرش بکنند. از اتفاق‌های خوب دیگر این است که فروشگاه بزرگسال از بخش کودک و نوجوان تفکیک شده است. تنوع در عناوین و افزون بودن تعداد ناشران فعال امکانی را رقم زده است که فروشگاه بزرگ کتاب را به نمایشگاهی دائمی نیز تبدیل کرده است. بلوک ‏A‏ در طبقه همکف حدود ۶ هزار متر است. این بلوک، حدود چهار هزار و ۸۰۰ متر فضای قابل استفاده دارد و بزرگ‌ترین فروشگاه ‏و نمایشگاه کتاب کودک در کشور محسوب می‌شود که گنجایش عرضه حدود ۲۵ هزار جلد کتاب کودک را دارد. گرچه مدیریت و پیشتیبانی این بخش با شرکت «ماه پیشونی» است، اما ناشران فعال دیگر در حوزه کودک هم امکان ارائه کتاب‌هایشان را دارند.
بازدیدکننده جدای از اینکه کتاب مورد نیازش را به راحتی در این مجموعه پیدا می‌کند، امکان گشت و‌گذار در کتاب‌های تازه منتشرشده را هم خواهد داشت. فروشگاه بزرگسال در بلوک ‏D‏ قراردارد. سالن‌های 1‏D‎‏ تا ‏D3‎‏ فروشگاه ‏کتاب است. فضاسازی این بخش کاملا بر اساس روش‌های بین‌المللی است و طراحان باغ کتاب تاکید دارند که با بازدید از نمایشگاه‌ها و فروشگاه‌های بزرگ و مهم جهان به طراحی روزآمدی رسیده‌اند. نکته جالب این است که در روزهای پیش از افتتاح نیز فروشگاه کتاب، بدون هیچ تبلیغ خاصی از مشتری برخوردار بوده است. این مساله باعث امیدواری است که مجموعه فرهنگی جدید پایتخت بتواند خیلی زود بازدیدکنندگان زیادی داشته باشد. هزینه زیادی برای راه‌اندازی این مجموعه داده شده است، ولی نگهداری و مراقبت از آن نیز نیازمند هزینه‌های زیادی خواهد بود که باید دید آیا مدیریت این مجموعه در آینده از بودجه فرهنگی پایتخت بهره خواهد برد یا به درآمدهای پیش‌بینی شده از خود باغ کتاب متکی می‌شود. به نظر برخی کارشناسان، شهرداری تهران در سال‌های اول نباید حمایت خود را از این مجموعه قطع کند و به چشم سودآوری و خودکفا شدن آن از طریق فعالیت‌های فروشگاهی نگاه کند. در این صورت است که می‌توان امیدوار بود  «باغ کتاب» تاثیر تفریحی و فرهنگی خود را حفظ کند.
در همسایگی بخش کتاب‌های بزرگسال به فضایی مدرن می‌رسیم که صنایع‌دستی داخلی را در شکلی جدید ارائه می‌دهد. سالن 4‏D‎‏ مربوط به صنایع‌دستی ایرانی است. در این بخش، بازدیدکنندگان، شاهد نمایشگاهی بزرگ از صنایع‌دستی هستند. تنوع در این بخش قابل توجه است. نکته مهم اینکه در این بخش تاکید بر ارائه صنایع‌دستی تولید داخل است و آن را می‌توان امر قابل اعتنایی در حمایت از تولید ملی دانست. نکته جالب اینکه فضای ارائه صنایع‌دستی هم متناسب با فضای مدرن است و مخاطب امروزی را مجاب می‌کند تا برای فضای خانه خود، دست به انتخاب بزند. همگونی این بخش با بخش‌های دیگر هم به جذابیت مجموعه افزوده است.


درطبقه دوم، شاهد باغ علم کودک هستیم که از آن باید به‌عنوان شگفتانه‌ای برای علم‌آموزی کودکان نام برد. خردسالان، کودکان و نوجوانان به شکلی متفاوت و جذاب و همراه با بازی می‌توانند مفاهیم علمی را فرا گیرند و به خاطر بسپارند. این مجموعه در دل باغ کتاب نقش موثری در تبدیل شدن این مرکز به بزرگ‌ترین پاتوق فرهنگی تفریحی خواهد داشت. امروزه که دیگر کمتر گشت‌و‌گذار در کتابخانه‌ها و کتابفروشی‌ها برای مخاطبان کودک و نوجوان و خانواده‌هایشان از جذابیت برخوردار است، باغ علم کودک می‌تواند نقش بسزایی در آشتی دوباره خانواده‌ها با کتاب داشته باشد. کتابفروشی‌های بزرگ و زنجیره‌ای کشورهایی مانند فرانسه و آلمان نیز دیگر صرفا مرکزی برای فروش کتاب نیستند و کالاهای مرتبط با کتاب را نیز عرضه می‌کنند. الگوی «باغ کتاب» در این مورد نیز بر همین اساس است.
 در همه جای دنیا مراکز علم، محیط‌های جذابی هستند که پیش از هر چیز تلاش برای جذب مخاطب و ایجاد فضایی موثر در یادگیری دارند. شاید بتوان از این نمونه به مراکز علمی سئول در کره جنوبی اشاره کرد که باغ کتاب تهران را نیز می‌توان نزدیک به آن فضا دید. باغ علم کودک به‌گونه‌ای طراحی شده است که در گام نخست مخاطب آن در مواجهه با علم، شگفت‌زده شود. کارشناسان در طراحی این بخش از باغ کتاب از تبدیل شدن آن به موزه و نگاه کردن صرف مخاطبان خودداری کرده‌اند و امکانی در دو هزار متر مربع ایجاد شده تا مخاطبان در سنین مختلف مخاطب آن باشند. مخاطبان این بخش، کودکان هفت تا ۱۲ سال هستند و در کنار آن برای خردسالان دو تا هفت سال هم برنامه‌هایی طراحی شده است.
 در این بخش فضایی نیز برای نوجوانان در نظر گرفته شده است. بلوک ‏c‏ باغ کتاب نیز از  جذابیت زیادی برخوردار است؛ فضایی دلنواز و زیبا برای رسیدن به این بخش طراحی شده است. «داستان خانه» هم بخشی دیگر از جذابیت‌های این بلوک است که تاکید بر بازگویی داستان علم دارد. امکان تماشای داستان علم از طریق تماشای تئاتر و فیلم‌ وجود دارد تا مفاهیم علمی بهتر در ذهن تثبیت شود. مدارس از مراجعه‌کنندگان اصلی این بلوک خواهند بود و به‌زودی «باغ کتاب» یکی از مکان‌های مقصد برای اردوهای دانش‌آموزی خواهد شد. باشگاه رباتیک باغ از دیگر جذابیت‌های باغ کتاب است، البته این جذابیت‌ها به بخش‌های دیگری نیز کشیده می‌شود که از آن میان می‌توان به تالارهای بزرگ مخصوص کنسرت و نمایش فیلم و اجرای تئاتر نیز اشاره کرد.