[ شهروند]  توسعه صادرات غیرنفتی و برقراری روابط اقتصادی پویا و فعال با اقتصادهای نوظهور و بازارهای جدید، یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای تحقق اقتصاد بدون نفت است و در این رهگذر توجه ویژه به بازار کشورهای آقریقایی و بکارگیری ظرفیت‌های تولید برای دستیابی به بازارهای قاره سیاه می‌تواند درآمدهای ارزی کشور را حتی در کوتاه مدت به چند برابر برساند.
به باور کارشناسان یکی از بزرگترین دستاوردهای دولت سیزدهم این بود که پرونده ارتباط با کشورهای آفریقایی را از فراموشخانه دولت پیشین خارج کرد و شخص رئیس جمهور شهید تلاش کرد با دیپلماسی سیاسی و اقتصادی فعال، صادرات غیرنفتی به این کشورها را رونق دهد به نحوی که آمارها هم گویای آن است که میزان صادرات به این کشورها در دولت سیزدهم رشد چشمگیری پیدا کرده است.
شرایط ویژه اقتصاد ایران و آینده نامعلوم تحریم‌ها نشان می‌دهد هر دولتی روی کار بیاید ناگریز از تکیه به صادرات غیرنفتی است چراکه تجربه تحریم‌های یکجانبه ایالات متحده آمریکا و اروپا ثابت کرده ایران باید با تدوین یک استراتژی صحیح، اقدام به تولید و صادرات کالاهایی کند که سایر کشورها به آن نیازمند باشند؛ به عبارت دیگر رفتار اقتصادی دولت باید به نحوی باشد که کالای دارای ارزش افزوده بالا و غیرقابل تحریم صادر کند ضمن اینکه آمریکا و اروپا نتوانند به سادگی و با اعمال سیاست‌های خاص، بازارهای صادراتی ایران را با تحریم و یا تهدید کشورهای مقصد،تصاحب کنند. برای نمونه صدور خدمات فنی مهندسی به آفریقا از گزینه‌های در دسترسی است که باید روی آن سرمایه‌گذاری ویژه کرد.
نکته قابل توجه آن است که به جز محصولات غیرنفتی،حتی در زمینه محصولات نفتی که ایران در دوران تحریم‌های ترامپ آسیب پذیر نشان داده بود، فرصت‌های بی‌نظیری پیش روی ایران قرار دارد،طبق آمار از بین ۱۳ قلم با ارزش‌ترین محصولات وارداتی آفریقا، فقط ۱۰۰ میلیارد دلار شامل نفت و مشتقات نفتی است که ایران تولیدکننده آن‌هاست و می‌تواند به آفریقا صادرات داشته باشد.

تمرکز ویژه دولت سیزدهم روی کشورهای آفریقایی
شهید آیت‌الله رئیسی در سفر خود به کشور آفریقایی زیمباوه، با اشاره به اینکه تقویت همکاری‌ها با کشورهای قاره آفریقا از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی مورد تأکید امام راحل بوده و در این سال‌ها نیز رهبر معظم انقلاب اسلامی همواره بر این مسئله تأکید داشته‌اند، اظهار داشت: «تفاوت معناداری در نگاه جمهوری اسلامی ایران و کشورهای غربی به قاره آفریقا وجود دارد، ما به دنبال همکاری با کشورهای آفریقایی برای این کشورها و پیشرفت آنها هستیم، اما کشورهای غربی به گواهی تاریخ صرفاً به دنبال چپاول منابع و ثروت‌های کشورهای آفریقایی بوده و هستند.»
عباس علی‌آبادی، وزیر صنعت نیز با بیان اینکه  «آفریقا، اقیانوس فرصت‌ها برای بازرگانان و تجار ما است»، بیان کرد: «اگر از این فرصت‌ها غفلت کنیم بزرگترین اشتباه تاریخ رخ داده است. مهم‌ترین این فرصت‌ها،توسعه نیافتگی کامل آفریقاست. ما برنامه ریزی کردیم که در این اجلاس به صورت رو در رو صنعتگران، تجار و بازرگانان را در مقابل هم قرار دهیم و شناختشان از هم را بیشتر کنیم.»
کشورهای آفریقایی اگرچه از لحاظ سیاسی بعضا از کشورهای اروپایی جدا شده‌اند اما اغلب تحت نفوذ این کشورها بوده‌اند و حاکمان این کشورها وام‌دار کشورهای اروپایی مانند فرانسه بوده‌اند که سعی کرده این نفوذ را حفظ کند. سال گذشته اتفاقاتی سیاسی در برخی از این کشورهای تحت نفوذ افتاد که به خوبی نشان می‌دهد این کشورها سعی دارند از زیر سلطه و استعمال کهن غرب خارج شده و همین موضوع نیز با توجه به رویکرد مثبت و همکاری ایران با آفریقایی‌ها و حسن نیت جمهوری اسلامی می تواند ظرفیت‌های فراوانی را پیش روی کشورمان بگشاید.
به نوشته ایسنا،آفریقا از هر لحاظ برای ایران ویژه است و درهای بازی به روی اقتصاد و فرهنگ کشورمان دارد. قرابت‌های فرهنگ سیاسی و سیاست خارجی ایران که خواهان مقابله با سیطره غرب و استقلال خودکفایی اقتصادی است سبب می‌شود که هم ایران و هم آفریقا اشتراکات زیادی در کنار هم داشته باشند و با همپوشانی نیازهای هم، به دور از حباب استکباری غرب با یکدیگر روابط دوسویه بده و بستان اقتصادی سیاسی داشته باشند. آفریقای جنوبی کشوری که از رژیم صهیونیستی به سبب کشتار مردم مظلوم غزه در دادگاه بین المللی حقوق بشر لاهه شکایت کرد، این موضوع یک ظرفیت همگرایی سیاسی میان ایران و آفریقا را به نمایش گذاشت که می تواند با ایجاد توازن قدرت کشورهای مختلف، کشورمان را از تحریم‌ها و فشار اقتصادی و سیاسی برهاند و یک هاب و دامنه اقتصادی نوظهور را در جهان ایجاد کند که با مشخصه مقابله با استکبار به دنبال توسعه خود نیز هست.

جهش مبادلات تجاری با آفریقا
 همچنین سید روح الله لطیفی سخنگوی کمیسیون توسعه تجارت خانه صمت نیز با تشریح دستاوردهای دولت سیزدهم، گفت:«در دولت سیزدهم شاهد حد نصاب ۵۴.۴ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی بودیم که این امر در طول تاریخ کشور بی سابقه بوده است.»
وی در ادامه تاکید کرد: «شاهد یک رکورد در دولت سیزدهم در طی سال‌های (۱۴۰۰) و (۱۴۰۱) بودیم، به طوری که تعاملات تجاری خوبی با کشورهای آفریقایی داشتیم.»
لطیفی خاطرنشان کرد: «طی دو سال ذکر شده، مبادلات تجاری ایران و آفریقا به یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار رسید، در حالی که متوسط صادرات ما به کشورهای آفریقایی در سال‌های گذشته بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون دلار بوده است.»
آمارهای اعلام شده توسط این مقام مسئول نشان می‌دهد این میزان صادرات به آفریقا تنها یک درصد از تجارت ایران را شامل می‌شود بنابراین اگر راه آغاز شده توسط دولت سیزدهم به شکل صحیح پیگیری شود در آینده رشد صادرات به قاره سیاه غیرقابل دسترس نیست.
اتاق بازرگانی تهران با انتشار گزارشی اعلام کرده که در آن میزان تجارت(مجموع واردات و صادرات) ایران با کشور آفریقای جنوبی حدود 165 میلیون دلار، با نیجریه نزدیک 50 میلیون دلار، با مصر اندکی بیش از 20 میلیون دلار، با مراکش حدود 1.3 میلیون دلار، کامرون 243 هزار دلار و با کنیا نزدیک به صفر است.
همه این آمارها به خوبی نشان می‌دهد از ظرفیت‌های موجود در آفریقا به درستی استفاده نشده است.
العربی الجدید رسانه نزدیک به قطر با قابل توجه خواندن سفر شهید رئیسی به قاره آفریقا و ذکر این نکته که ایران به دنبال احیای رابطه اقتصادی با آفریقاست، نوشته بود: در مقطع کنونی رئیسی با هدف غلبه بر تحریم‌های آمریکا که اساسا تجارت ایران را هدف گرفته می‌خواهد وضعیت حجم تجارت پایین کشورش با آفریقا را اصلاح کرده و چشم اندازهای اقتصادی با کشورهای این قاره ایجاد کند.

 مصونیت از تحریم با فعال‌شدن رابطه اقتصادی با آفریقا
 قاره آفریقا در سال‌های گذشته به طور میانگین، یک تریلیون دلار با جهان تجارت داشته که ۵۰ درصد آن شامل صادرات این قاره به سایر کشورها و ۵۰ درصد نیز شامل واردات است.آفریقا یک قاره غنی از منابع بوده و رشد اخیر در آن، به دلیل رشد فروش در کالاها، خدمات و تولید است. طبق بررسی‌ها، در آینده آفریقای غربی، آفریقای شرقی، آفریقای مرکزی و آفریقای جنوبی به‌طور خاص به تولید ناخالص داخلی ۲۹ تریلیون دلاری تا سال ۲۰۵۰ خواهند رسید.
در یک جمع‌بندی کلی باید یادآوری کرد که گسترش همکاری با آفریقا و دستیابی به بازار این کشورهای پرجمعیت، می‌تواند اقتصاد ایران را از گزند تحریم‌ها مصون نگه دارد بنابراین دولت آینده هم باید ادامه‌دهنده راهی باشد که در دولت سیزدهم به شکل خاص و ویژه آغاز شد.