بیرمقی بازار خودرو با وجود افت قیمتها
گروه صنعت و تجارت: در شرایطی که قیمت بسیاری از کالاهای مصرفی و خدمات در ماههای اخیر با رشد قابلتوجهی همراه بوده، بازار خودرو در ایران رفتاری متفاوت از خود نشان داده است. برخلاف روند عمومی تورم، قیمت خودروهای داخلی در بازار آزاد طی سه ماه گذشته عمدتاً ثابت مانده و حتی در برخی موارد نیز کاهش یافته است. با این حال، این کاهش قیمتها نهتنها موجب رونق معاملات نشده، بلکه رکود عمیقتری را رقم زده است؛ بهگونهای که فعالان بازار از «قفلشدن تقاضا» سخن میگویند. به گزارش «تجارت»، در مرداد ۱۴۰۴ نیز، با وجود عرضه گسترده خودروهای داخلی در بورس کالا و بازار آزاد، حجم معاملات همچنان پایین گزارش شده است. بهعنوان نمونه، پژو ۲۰۷ دندهای با وجود عرضه ۱۰ هزار دستگاه در بورس، تنها با ۲۳ هزار تقاضا مواجه شد و در بازار آزاد نیز افزایش قیمت آن نتوانست تقاضای پایدار ایجاد کند. از سوی دیگر، آمار تولید خودروسازان نیز نشان میدهد که علیرغم تلاش برای افزایش عرضه، بازار واکنش مثبتی نشان نداده است. ایرانخودرو در سهماهه اول سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۱۴ هزار دستگاه تولید کرده که نسبت به مدت مشابه سال قبل تنها ۲ درصد کاهش داشته است. این در حالیست که بسیاری از مدلهای تولیدشده با افت شدید تقاضا مواجهاند و در بازار آزاد با کاهش قیمت عرضه میشوند.
در مجموع، بازار خودرو در ایران در وضعیتی متناقض قرار گرفته است. بدین معنا قیمتها نهتنها افزایش نیافتهاند، بلکه در مواردی کاهش داشتهاند؛ اما تقاضا همچنان در سطحی پایین باقی مانده و معاملات به حداقل رسیدهاند. با این اوصاف، گزارش از این واقعیت حکایت دارند که کاهش قدرت خرید خانوارها، بیاعتمادی به آینده اقتصادی، و تردید نسبت به سیاستهای آتی در حوزه واردات و تولید خودرو، از جمله عواملی هستند که مانع بازگشت مشتریان به بازار شدهاند. در نتیجه، با وجود جذابتر شدن نسبی قیمتها، بازار همچنان در وضعیت انجماد باقی مانده و معاملات به حداقل رسیدهاند.
هنوز کاهش نیرو نداشتهایم
رئیس خانه صنعت، معدن و تجارت ایران و استان اصفهان در پاسخ به این سوال که آیا قطعی برق و تعطیلی کارخانهها تاکنون باعث تعدیل نیرو در بخش صنایع شده است؟ گفت: از افتخاراتمان این است که هنوز کاهش نیرو نداشتیم و هنوز کارخانهای کارگر را زیر پوشش بیمه بیکاری نبرده است، اما شاید به ناچار این اتفاق بیفتد. بیشتر کارخانهها در فکر این هستند که برای مدتی به نیروهای خود مرخصی با حقوق بدهند و چارهای جز این نداریم. تمام این موارد از جمله سختیهایی است که کارفرما و تولید کننده و صنعتگر تحمل میکند، نمیدانیم چه کار باید بکنیم، اما امید داریم که مشکلات کشور حل شود و در این رابطه نیز در جلساتی که داریم از آنها میخواهیم که صبوری کنند. سهلآبادی اضافه کرد: از طرفی اکثر کارخانهها به دنبال تامین برق هستند، پس باید سعی شود از پنلهای خورشیدی استفاده کنند که البته این هم نیاز به همراهی دولت دارد که هنوز متأسفانه دولت نتوانسته به خوبی در این مورد همراهی کند. رئیس خانه صنعت، معدن و تجارت ایران و استان اصفهان ادامه داد: قطعی برق روی کیفیت محصولات تولیدی تاثیری نداشته، اما باعث شده در عمل به تعهدات دچار مشکل شویم و بازار صادرات را از دست بدهیم و قیمت تمام شده محصول در حال بالا رفتن است. متأسفانه به علت مشکلات و مسائل اقتصادی، استفاده کنندگان و خریداران داخلی نیز کم شده است و هم در زمینه فروش داخلی و هم
نگرانی خریداران از سرمایهگذاری در بخش خودرو
در گذشته، بسیاری از معاملات خودرو با انگیزه سرمایهگذاری انجام میشد؛ به این معنا که افراد خودرو را خریداری میکردند تا در کوتاهمدت از افزایش قیمت سود ببرند، اما با کاهش این شکاف و کاهش جذابیت سرمایهگذاری، خرید خودرو بیشتر جنبه مصرفی پیدا کرده و همین امر حجم تقاضای واقعی را کاهش داده است، در نتیجه، اکنون تنها تقاضای موجود مربوط به مصرفکنندگان واقعی است که برای رفع نیاز روزمره خود یا جایگزینی خودروهای فرسوده اقدام میکنند، و حجم این تقاضا بسیار محدود است. در شرایط فعلی نوسانات شدید نرخ ارز و شرایط اقتصادی کشور باعث شده است تصمیمگیری برای خرید خودرو دشوار شود، خریدار نمیتواند اطمینان داشته باشد که با خرید خودرو در نرخ فعلی متضرر نخواهد شد و فروشنده نیز به کاهش قیمت رضایت ندارد، زیرا آینده قیمتها برای او نامطمئن است، این بیثباتی باعث شده است معاملات بهشکل چشمگیری کاهش یابد و حتی کسانی که قصد فروش خودروی شخصی برای استفاده خود دارند، با مشکل مواجه شوند. یکی دیگر از عوامل مؤثر، کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان است. قیمت بالای خودرو و محدود شدن درآمد خانوارها باعث شده است بسیاری از افراد حتی اگر قصد جایگزینی خودروی فرسوده خود را داشته باشند، خرید خود را به تعویق بیندازند، در چنین شرایطی، حتی تقاضای مصرفکننده واقعی نیز بهشدت محدود میشود و بازار بهسمت رکود عمیق حرکت میکند.
براساس اظهارات اسد کرمی، رئیس اتحادیه صنف نمایشگاهداران و فروشندگان خودروی تهران، بازار خودرو این روزها در رکود مطلق قرار دارد و خریدار واقعی تقریباً وجود ندارد، حتی فروشندگان شخصی نیز برای فروش خودروهای خود با مشکل مواجهاند و حجم معاملات روزانه بهمیزان چشمگیری کاهش یافته است. وی گفت: تأثیرات روانی ناشی از شرایط اقتصادی و سیاسی نیز بر بازار خودرو قابل توجه است. نوسانات نرخ ارز، عدم ثبات اقتصادی و پیشبینیهای نامطمئن از آینده باعث شده است خریداران با احتیاط عمل کنند و فروشندگان نیز از کاهش قیمتها خودداری کنند، این چرخه باعث شده است معاملات متوقف شود و فضای بازار بهسمت رکود کامل پیش رود. بهگفته کرمی، پیشبینیها نشان میدهد تا زمانی که ثبات اقتصادی و ثبات نرخ ارز ایجاد نشود و تأخیرهای تحویل خودروها کاهش نیابد، بازار خودرو وضعیت رکود خود را حفظ خواهد کرد. بازگرداندن اعتماد مصرفکننده از طریق شفافیت در عرضه خودرو و تحویل بهموقع، همراه با نظارت دقیق بر عملکرد نمایندگیها، میتواند بهبود نسبی بازار را فراهم کند. در نهایت، بازار خودروی ایران در شرایط فعلی با ترکیبی از رکود، بیاعتمادی، کاهش قدرت خرید و نوسانات ارزی روبهروست. خودرو دیگر کالای سرمایهای جذاب نیست و تقاضای محدود مصرفکننده واقعی نیز بهدلیل قیمتهای بالا و نامطمئن بودن شرایط، کاهش یافته است. تا زمان ایجاد ثبات در اقتصاد، انتظار بهبود قابلتوجهی در این بازار وجود ندارد و روند رکود ادامه خواهد داشت.
عوامل ساختاری قفل شدن بازار خودرو
بازار خودرو در ایران با مجموعهای از چالشهای ساختاری مواجه است که مانع از شکلگیری تقاضای پایدار و رونق معاملات شدهاند. این چالشها نهتنها به وضعیت فعلی رکود دامن زدهاند، بلکه چشمانداز میانمدت بازار را نیز با ابهام مواجه کردهاند. نخستین عامل، نبود تنوع واقعی در محصولات عرضهشده است. بسیاری از خودروهای داخلی از نظر طراحی، امکانات، فناوری و حتی قیمت، تفاوت محسوسی با یکدیگر ندارند. این یکنواختی باعث شده خریداران، بهویژه خانوادههایی که بهدنبال انتخابی اقتصادی و ایمن هستند، انگیزهای برای ورود به بازار نداشته باشند. در واقع، بازار با انبوهی از مدلهای تکراری مواجه است که نه نوآوری دارند و نه پاسخگوی نیازهای متنوع مصرفکنندگاناند. عامل دوم، ابهام در سیاستگذاریهای کلان صنعت خودرو است. طی سالهای اخیر، تصمیمات متناقض در حوزه واردات، تعرفهها، استانداردها و مجوزهای تولید باعث شده فعالان بازار و خریداران نتوانند چشمانداز روشنی از آینده داشته باشند. برای مثال، اعلام طرحهای واردات خودروهای اقتصادی بدون اجرای عملی، یا تغییرات ناگهانی در شرایط عرضه در بورس کالا، موجب شده بسیاری از خریداران در وضعیت انتظار باقی بمانند. این بلاتکلیفی، بازار را به حالت تعلیق کشانده و تقاضا را به تعویق انداخته است. سومین عامل، ضعف در زیرساختهای خدمات پس از فروش و تأمین قطعات یدکی است. بسیاری از خریداران، بهویژه در مناطق غیرمرکزی، نگرانند که پس از خرید خودرو با مشکلاتی در تعمیرات، تأمین قطعات یا دریافت خدمات گارانتی مواجه شوند. این نگرانی بهویژه در مورد خودروهای جدید یا مدلهایی که تولیدشان متوقف شده، شدیدتر است. نبود شبکه خدماتی منسجم و قابل اعتماد، یکی از دلایل مهمی است که باعث شده خریداران بالقوه از ورود به بازار صرفنظر کنند.
در کنار این موارد، عرضه محدود خودروهای واقعاً اقتصادی نیز نقش مهمی در قفلشدن بازار دارد. با وجود تبلیغات گسترده درباره تولید خودروهای ارزانقیمت، گزینههای موجود در بازار اغلب فاقد استانداردهای ایمنی، کیفیت ساخت و مصرف سوخت مناسباند. این خلأ باعث شده خانوادههایی که بهدنبال خودرویی قابل اعتماد با قیمت منطقی هستند، نتوانند انتخاب مناسبی داشته باشند. در نتیجه، تقاضا در بخش بزرگی از بازار عملاً از بین رفته و معاملات به حداقل رسیدهاند.