روزنامه ابتکار
1396/05/19
آیا سلف پرترههای عکاسی هم از دیدگاه هنری دارای ارزش هستند؟ سلفی به اضافه یا منهای هنر؟
کافی است چرخی در اینستاگرام بزنید، خواهید دید که بیشتر عکسهایی که به اشتراک گذاشته میشوند، عکسهای سلفی هستند، عکسهایی از مهمانیها، بناهای تاریخی، اماکن تفریحی و ... که یک صورت هم در قاب عکس جا گرفته. گاهی حتی پشتزمینه عکسها ممکن است اتفاقات وحشتناکی مثل پلاسکو یا اتاق تشریح یک بیمارستان باشد، اما در میان همه این عکسها گاهی قابی توجه شما را به خودش جلب میکند و شما را وادار به تفکر میکند. شاید با خودتان فکر کنید «چه عکس هنری زیبایی!»، اما آیا به کاربردن واژه «هنری» برای عکس سلفی، انتخاب درستی است؟سلفی (Selfie)، یا خویش انداز، خودگرفت، خودعکس یا عکس از خود، به نوعی خودنگاره یا عکاسی پرتره است که توسط خود فرد و اغلب بهوسیله دوربین تلفن همراه گرفته میشود. سلفیها بیشتر در شبکههای اجتماعی مثل فیسبوک، توییتر و از همه مهمتر اینستاگرام به اشتراک گذاشته میشوند. در مورد اولین سلفی دنیا داستانهای مختلفی نقل شده است، طبق بعضی از گفتهها اولین سلفی شناخته شده توسط رابرت کارنلیس در سال ۱۸۳۹ انداخته شده است. طبق روایتی دیگر اسکار گوستاو رجلندر عکاس پیشگام سوئدی برای اولین بار در دهه 1850میلادی از خودش عکس گرفته و بعدها آن را در آلبوم این هنرمند پیدا کردهاند. گروهی دیگر مدعی هستند اولین عکاس سلفی، یک زن بوده است. اما اولین سلفی بهشکل مدرن در اوایل قرن بیستم توسط جوزف بایرون، موسس کمپانی عکاسی بایرون و بن فالک گرفته شدهاست. پنج نفری که در این عکس حاضر هستند عکاسان کمپانی بایروناند. بنابراین شاید تاریخچه عکسهای سلفی به قدمت تاریخچه ساخت دوربین عکاسی باشد. امروز اما با وجود تلفنهای همراه پیشرفته که هرکدام به دو دوربین مجهز هستند، «سلف پرتره» یا همان «سلفی» تقریبا به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده، اما آیا «هنر» هم در میان این قابهایی از زندگی روزمره جایی دارد؟
سلفیها فقط برای سرگرمیاند
سهیلا کاشفی، عکاس، درباره ارزش هنری سلفیهای موبایلی به «ابتکار» میگوید: به نظرم این عکسها ارزش هنری ندارد و فقط برای وقتگذرانی است، جشنوارههایی هم که برای چنین عکسهایی فراخوان میدهند بیشتر جنبه سرگرمی دارند. سلفی گرفتن، تخصص خاصی نمیخواهد، امروز هم که همه موبایل دارند، هر کسی عکس سلفی میاندازد پس نمیتوانیم بگوییم این عکسها ارزش هنری دارند.
او میافزاید: خیلیها هر کاری میکنند تا عکس سلفی بگیرند، کارهای هیجانانگیز میکنند تا دیده و مطرح شوند و همه اینها فقط برای این است که لایک بیشتری بگیرند.
سلفیهای اینستاگرام، عکسبرداریاند
اما همه چنین نظری ندارند. از نظر امیر علیمی، مدرس عکاسی، عکسهای سلفی کاملا دارای ارزش هنری هستند. او معتقد است در ابتدا باید عکس سلفی تعریف شود، این عکاس در ادامه به «ابتکار» میگوید: بین عکاسی و عکسبرداری تفاوت وجود دارد. بیشتر عکسهایی که در اینستاگرام میبینید اسمشان عکس نیست. به کسی هم که آنها را ثبت کرده عکاس نمیگویم، آنها فقط عکسبردارانی هستند که لحظهای را که خودشان هم در آن حضور دارند، ثبت میکنند. ولی وقتی اسم عکاسی به میان می آید تعریف دیگری داریم و در پی آن تعریف، عکسها ارزش هنری پیدا میکنند.
سلفپرتره دارای تفکر است
علیمی درباره تاریخچه سلف-پرتره میگوید: از سال 1850 میلادی سلف پرتره انداخته شده تا امروز و این موضوع، جدید نیست. از 1850 میلادی تا امروز، خیلی از عکاسان بزرگ دنیا فقط از خودشان عکاسی میکردند. این موضوع هم از نقاشانی وام گرفته شده است که زمانی از خودشان نقاشی می کشیدند و بعدها عکاسان از همین شیوه برای عکاسی از خودشان پیروی کردند. عکسی که ارزش هنری دارد آن سلفیهایی نیست که افراد در اینستاگرام از خودشان و یک اتفاق روزمره عادی کنارشان میگیرند. چنین عکسهایی فقط ثبت بدون تفکر یک لحظه است. ولی وقتی اسمی از سلف پرتره به میان میآید، از عکسی صحبت میشود که پشت آن تفکر و نگاه سابژکتیو عکاس وجود دارد. آن موقع سلف پرتره به یک سری مباحث روانشناختی و مردمشناسی میرسد و جای بررسی و تحقیق دارد و دارای ارزش هنری است.
جشنوارههایی که دکان تبلیغاتیاند
علیمی درباره فستیوالهایی که با محوریت عکسهاس سلفی برگزار میشود، میگوید: باید بررسی شود که این فستیوالها نگاه هنری به ماجرا دارند یا نه، اما من تا به حال ندیدم که فراخانی داده شود تا مردم عکسهای شخصیشان را بفرستند و آنها را از لحاظ هنری بررسی کنند. بیشتر این فستیوالها دکانی هستند برای افرادی که فقط به دنبال بالا رفتن تعداد فالوورهایشان هستند. ندیدم جایی را که با این عکس برخورد هنری شود.
او معتقد است افراد زیادی حاضرند برای عکسهای سلفی پول بدهند و در اینباره میگوید: قیمت یک عکس به چند نکته بستگی دارد. موضوع، ارزش هنری و عکاس و نگاه متفاوت او در میزان استقبال خریداران و در نتیجه قیمت اثر موثر است. مثلا خانم فرانچسکا وودمن عکاسی آمریکایی است که از 15 تا 23 سالگی که میمیرد، فقط به صورت سلف پرتره عکاسی میکند، امروز این عکسها از لحاظ روانشناختی بررسی میشوند و ارزش هنری بالایی هم دارند. عکاس دیگری به نام ریچارد پرینس نمایشگاهی برگزار کرده و خیلی هم مورد توجه قرار گرفت، این عکاس عکسهای سلفی آدمهایی که در اینستاگرام هستند را به صورت بزرگ چاپ و با آنها یک نمایشگاه برگزار کرده است. یعنی عکس هایی که برای خود شخص ارزش هنری نداشته را جمع کرده و از جنبه دیگری به آنها نگاه کرده است. حالا این عکسها ارزش هنری پیدا کردهاند و خریدار هم دارند. سلف پرتره به شدت مقوله هنری سنگینی
دارد.
سلفی: هنر جدید دیجیتال
اسماعیل حقپرست، عکاس، در پاسخ به این سوال «ابتکار» که آیا سلفیها ارزش هنری دارند یا نه، میگوید: وقتی در مورد سلفی بحث میکنیم، از یک مقوله جدید هنری حرف میزنیم به نام هنر دیجیتال و باید دید تا کجا هنر دیجیتال اصالت هنر دارد؟ مثل این میماند که بگوییم نقاشی، ارزش هنری دارد یا نه. مهم این است که نقاش نقاشی چه کسی باشد. در مورد سلفی یا هر هنر دیگر هم ماجرا همین است. ممکن است سلفیای انداخته شود که ارزش خبری یا هنری پیدا کند. در دورهای، عکسهای سلفی فوقالعادهای که در جهان انداخته شده بود، مدام دست به دست میشد. مسلما نمیتوانیم چنین عکسهای خوبی را با سلفیای مقایسه کنیم که در مهمانیهای شخصی میاندازیم. سلفی هم مثل هر پدیده دیگری میتواند پتانسل هنری داشته باشد.
او درباره اینکه چه زمانی میتوانیم یک سلفی را اثری هنری بدانیم، میگوید: باید در سلفیها هم شاخصه خلاقانهای که برای یک عکس قائل هستیم نمایان باشد. سلفی یک عکس است، که واند هنری باشد. اما نمیتوانیم دقیقا بگوییم چه مشخصهای برای هنری شدن لازم دارد. هر عکسی که به طور عام باید ترکیببندی مناسبی داشته باشد و تمام شاخصههای عکس خوب را رعایت کند، چه با دوربین دیجیتال گرفته شده باشد چه آنالوگ. اما در بحث بازار هنر، اگر عکس را یک هنرمند انداخته باشد، ارزش متفاوتی پیدا میکند. یعنی اسم عکاس به عنوان یک برند به عکسها ارزش میدهد.
سایر اخبار این روزنامه
لاریجانی در مراسم روز خبرنگار:
نباید انتظار داشت کابینهای که معرفی شده انقلاب ایجاد کند
«ابتکار» آخرین گمانهزنیهای درون جناحی از اردوگاه اصولگرایان را بررسی میکند
تداوم انشقاق و آغاز خودزنی
اسحاق جهانگیری:
وعدههایی رئیسجمهوری با وزرای پیشنهادی محقق میشوند
علیرضا صدقی
عیارسنجی اصلاحطلبان در کلانشهرها
آیا سلف پرترههای عکاسی هم از دیدگاه هنری دارای ارزش هستند؟
سلفی به اضافه یا منهای هنر؟
عملکرد اورژانس اجتماعی کشور در گفتوگو با مدیرعامل جمعیت امام علی (ع) بررسی شد
123 ؛شماره ای آسان اما فراموش شده
چه راههایی میتواند خطرات را برای محیط بانان به حداقل برساند؟
از سگ تا حسگر، دوربین و پهپاد
نویسنده و بازیگر «پالام، پولوم، پیلیش» در گفتوگو با «ابتکار» :
در برنامه های کودکان نمی توان نصیحت گر و پند دهنده برخورد کرد
ظریف برنامه آتی وزارت خارجه را تشریح کرد
دو اَبَر اولویت وزارت خارجه برای دولت دوازدهم
شمار کشتهشدگان جنایت تکفیریها در میرزا اولنگ استان سرپل به 60 نفر رسید
زخم تازه بر جان افغانستان
انتقاد محمدهاشمی از سوءاستفاده برخی افراد از نام «آیتالله»
معاون پارلمانی رئیسجمهور بر تعامل نزدیک دولت و مجلس در بحث رای اعتماد تاکید کرد
شمار کشتهشدگان جنایت تکفیریها در میرزا اولنگ استان سرپل به 60 نفر رسید
زخم تازه بر جان افغانستان
تا چه میزان احتمال جنگ کره شمالی با آمریکا جدی است؟