کلید مهار ناترازی بنزین در نوسازی ناوگان
گروه صنعت و تجارت: در شرایطی که کشور با بحران ناترازی بنزین، فشارهای بودجهای و چالشهای زیستمحیطی مواجه است، ناوگان فرسوده حملونقل به یکی از عوامل اصلی اتلاف منابع انرژی و ارزی بدل شده است. طبق آمار رسمی، تنها خودروهای سواری و وانت فرسوده سالانه بیش از ۸.۳ میلیارد لیتر بنزین مصرف میکنند؛ رقمی معادل ۸.۳ میلیارد دلار از منابع ارزی کشور که نهتنها قابل استفاده در حوزههای زیرساختی نیست، بلکه به آلودگی هوا و تشدید بحران محیطزیستی نیز دامن میزند. این در حالی است که جایگزینی همین خودروها با مدلهای نو، دوگانهسوز یا برقی میتواند تا ۷ میلیارد دلار صرفهجویی ارزی و ۷۰ درصد کاهش ناترازی بنزین را به همراه داشته باشد.
به گزارش «تجارت»، بررسیها نشان میدهد بیش از نیمی از ناوگان حملونقل کشور در مرز فرسودگی قرار دارد و روند اسقاط و نوسازی با سرعتی بسیار پایین پیش میرود. تنها در سالهای اخیر، اسقاط ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو منجر به صرفهجویی ۱.۵ میلیارد لیتر بنزین و کاهش ۸ درصدی انتشار گازهای گلخانهای شده است. با این حال، عدم سرمایهگذاری هدفمند در چرخه نوسازی ناوگان موجب شده تا فرصتهای صرفهجویی ارزی از دست برود و کشور در دوراهی دشوار تأمین سوخت با هزینههای سنگین یا اصلاح ساختار مصرف گرفتار شود. در چنین شرایطی، فرسودگی ناوگان نهتنها یک مسئله فنی یا زیستمحیطی بلکه یک بحران ملی در حوزه انرژی و اقتصاد است. ادامه این روند به معنای سوختن منابع ارزی کشور در اگزوز خودروهایی است که نهتنها بهرهوری ندارند بلکه بهطور مستقیم به بحرانهای مالی و زیستمحیطی دامن میزنند. نوسازی ناوگان باید بهعنوان یک راهبرد ملی در دستور کار قرار گیرد، نه صرفاً یک پروژه فنی یا مقطعی.
ناوگان فرسوده؛ عامل اصلی ناترازی بنزین
مصرف غیر استاندارد سوخت توسط خودروهای فرسوده، یکی از عوامل اصلی ناترازی بنزین در کشور است. بر اساس دادههای رسمی، تنها ۲.۶ میلیون دستگاه خودرو فرسوده در کشور، سالانه حدود ۳.۲ میلیارد لیتر بنزین مازاد مصرف میکنند. این رقم در شرایطی مطرح میشود که تولید داخلی بنزین پاسخگوی تقاضای روزافزون نیست و کشور ناگزیر به واردات یا تخصیص منابع ارزی برای تأمین کسری سوخت است.
اگر این خودروها با مدلهای نو بنزینی جایگزین شوند، میزان صرفهجویی در مصرف بنزین به همان ۳.۲ میلیارد لیتر خواهد رسید. اما در صورت جایگزینی با خودروهای دوگانهسوز، برقی یا هیبریدی، این صرفهجویی میتواند به بیش از ۷ میلیارد لیتر بنزین و معادل ۷ میلیارد دلار ارز برسد. این رقم نهتنها در کاهش ناترازی بنزین مؤثر است بلکه میتواند بهعنوان منبع مالی برای نوسازی ناوگان مورد استفاده قرار گیرد.
در واقع، خودروهای فرسوده نهتنها بنزین بیشتری مصرف میکنند بلکه فرصت صادراتی کشور را نیز از بین میبرند. اگر ناترازی بنزین کاهش یابد، مازاد تولید میتواند به بازارهای منطقهای صادر شود و درآمد ارزی پایداری برای کشور ایجاد کند. اما تا زمانی که این خودروها در چرخه حملونقل باقی بمانند، منابع کشور در حال سوختن هستند.
دوراهی استراتژیک؛ نوسازی یا هزینهکرد سنگین
کشور در برابر یک دوراهی استراتژیک قرار دارد: یا سرمایهگذاری در نوسازی ناوگان حملونقل فرسوده، یا ادامه هزینهکرد سنگین برای تأمین کسری بنزین. بر اساس برآوردها، اگر روند فعلی ادامه یابد، ناترازی بنزین تا پنج برابر افزایش خواهد یافت و کشور ناگزیر به هزینهکرد بیش از ۱۵ میلیارد دلار برای تأمین سوخت طی شش سال آینده خواهد بود. این در حالی است که با سرمایهگذاری ۳.۵ میلیارد دلاری در حوزه اسقاط و نوسازی، میتوان این بحران را مهار کرد.
این تصمیم نهتنها اقتصادی بلکه راهبردی است. سرمایهگذاری در نوسازی ناوگان، به معنای کاهش وابستگی به واردات سوخت، کاهش فشار بر بودجه عمومی و افزایش بهرهوری منابع داخلی است. در مقابل، ادامه مسیر فعلی به معنای افزایش کسری بودجه، بحران نقدینگی و تشدید وابستگی به منابع ارزی ناپایدار خواهد بود.
از منظر سیاستگذاری، این دوراهی نیازمند تغییر رویکرد از تأمین پرهزینه سوخت به اصلاح ساختار مصرف است. مدل اقتصاد چرخشی، که در آن صرفهجویی حاصل از کاهش مصرف سوخت به نوسازی ناوگان اختصاص یابد، میتواند راهحل پایدار و مؤثری باشد. این مدل نهتنها بهینهسازی مصرف را هدف قرار میدهد بلکه با کاهش آلودگی، بهبود کیفیت هوا و ارتقاء بهرهوری ملی همراه است.