سلوک یک سردار در ۷ کتاب

پس از شهادت سردار قاسم‌سلیمانی بازار کتاب شاهد موجی گسترده از آثاری با محوریت زندگی، منش و تأثیر اجتماعی او بود. در این میان، انتشارات سوره مهر با انتشار مجموعه‌ای از آثار متنوع تلاش کرده است تصویری چندلایه و غیرتکراری از این شخصیت ارائه دهد. هفت کتاب «من قاسم سلیمانی‌ام»، «محسن محسن قاسم»، «مهمان حبیب»، «هزار جان گرامی»، «مرد سایه‌ها»، «سرباز سفید» و «شاید پیش از اذان صبح» نمونه‌هایی از این رویکرد هستند که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به سردار سلیمانی پرداخته‌اند. 
نشر سوره‌مهر که پیش‌تر در حوزه ادبیات انقلاب و مقاومت فعالیت داشته، پس از شهادت سردار سلیمانی، به‌جای تمرکز بر یک قالب ثابت مسیر تنوع روایی را در پیش گرفت. این ناشر به سراغ نمایشنامه، روایت اجتماعی، خاطره‌نگاری و زندگینامه رفت و این رویکرد باعث شد آثار منتشر شده طیف گسترده‌ای از مخاطبان را دربر‌گیرد. بررسی این هفت عنوان نشان می‌دهد که هدف اصلی سوره‌مهر، بازتولید یک تصویر رسمی و یکدست از سردار سلیمانی نبوده، بلکه تلاش کرده است هر کتاب بخشی از این شخصیت را بازنمایی کند.   «من قاسم سلیمانی‌ام؛ سلیمانی در قاب نمایش»
کتاب «من قاسم سلیمانی‌ام» یکی از متفاوت‌ترین آثار منتشرشده درباره حاج قاسم سلیمانی است. انتخاب قالب نمایشنامه برای پرداختن به شخصیت سردار سلیمانی، کمتر در میان آثار مشابه دیده می‌شود. این کتاب به جای روایت خطی زندگی بر دیالوگ، موقعیت و صحنه اتکا دارد؛ عناصری که به مخاطب امکان می‌دهد با شخصیت درگیر شود و ابعاد او را کشف کند نه صرفاً درباره او بخواند. 
کتاب «من قاسم سلیمانی‌ام» دربرگیرنده پنج نمایشنامه است که نمایانگر ایدئولوژی و جهان‌بینی‌های سردار سلیمانی هستند. در این اثر، سلیمانی فقط یک فرمانده نظامی نیست، بلکه شخصیتی است که در موقعیت‌های تصمیم‌گیری، مسئولیت و مواجهه اخلاقی قرار می‌گیرد. همین ویژگی باعث شده است کتاب بیش از آنکه جنبه زندگینامه‌ای داشته باشد، رویکردی نمایشی و مفهومی پیدا کند. 


 «مرد سایه‌ها؛ روایتی از گمنامی برای نوجوانان»
«مرد سایه‌ها» جلد چهلم از مجموعه «قصه فرماندهان» است که مخصوص نوجوانان طراحی شده و تلاش کرده است با زبانی ساده مجاهدت‌های شهید را بازتاب دهد. این کتاب به یکی از خصلت‌های شناخته‌شده سردار سلیمانی، یعنی دوری از دیده‌شدن می‌پردازد و بر سال‌هایی تمرکز دارد که او بدون حضور پررنگ در فضای عمومی، نقش‌های تعیین‌کننده‌ای در تحولات منطقه ایفا می‌کرد. 
لحن کتاب روایی است و تلاش می‌کند تصویری آرام، کم‌هیاهو و مبتنی بر کنش‌های پشت‌پرده از شهید ارائه دهد. «مرد سایه‌ها» در واقع پاسخی است به روایت‌های پررنگ و پرشعار؛ روایتی که تأکید دارد بخش مهمی از تأثیر سردار دقیقاً در همان دوری از دیده‌شدن شکل گرفته است. 
 «شاید پیش از اذان صبح؛ سردار در لحظه‌های شخصی»
در میان آثار منتشرشده از سوی سوره‌مهر، «شاید پیش از اذان صبح» به قلم احمد یوسف‌زاده بیش از باقی کتاب‌ها بر لحظه‌های انسانی و فردی تمرکز دارد. عنوان کتاب نیز نشان‌دهنده همین رویکرد است؛ اشاره‌ای به سکوت، تأمل و خلوت. یوسف‌زاده در این کتاب شهید سلیمانی را مخاطب قرار می‌دهد و دل‌نوشته‌ها و خاطرات را با او مرور می‌کند. 
او در این روایت‌ها از شیوه سلوک، زندگی و فرماندهی سردار سلیمانی می‌گوید و او را در لحظه‌های درونی‌تر نشان می‌دهد؛ لحظاتی که کمتر از او شنیده‌ایم. روایت‌ها اغلب دور از زبان رسمی هستند و همین مسئله باعث شده مخاطب با شخصیتی ملموس‌تر مواجه شود.   «محسن محسن قاسم؛ سروده‌ای در رسای شهدای مقاومت»
کتاب «محسن محسن قاسم» مجموعه شعری است که با محوریت شهدای مقاومت، به‌ویژه شهید محسن حججی و شهید قاسم سلیمانی سروده شده است. این کتاب شامل ۷۶ رباعی درباره شهداست و به هویت معنا و نشانه‌ها می‌پردازد. در این اثر، سردار سلیمانی و شهید حججی نه به‌عنوان شخصیت‌های تاریخی صرف، بلکه به‌مثابه الگو‌هایی فکری و اخلاقی معرفی می‌شوند.   «سرباز سفید؛ روایت‌هایی کوتاه از یک حضور ماندگار»
کتاب «سرباز سفید» مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه درباره قاسم سلیمانی است که به قلم سپیده شاهی و ساسان ناطق نوشته شده و از سوی انتشارات سوره‌مهر منتشر شده است. این کتاب در ۱۴۴ صفحه، شامل ۱۲ داستان با عناوینی، چون «پشت چشم»، «کنارش زانو می‌زنم»، «مهتاب»، «آدم خوب»، «لبخند هم‌رنگ دارد»، «گاهی سبز می‌شود»، «بی‌قراری»، «سلفی با مهمان ویژه»، «هم‌سفره و هم‌سفر»، «تابلو‌های ریشه‌دار»، «کسی دست نمی‌گذارد روی شانه‌ام»، «این آقا کیست؟» و داستان «مرد است» است. روایت‌های این مجموعه، هرکدام از زاویه‌ای مستقل به بازنمایی چهره‌ای انسانی و روزمره از این شخصیت می‌پردازند.   «مهمان حبیب؛ روایت معنویت و آمادگی»
«مهمان حبیب» شامل ۳۶ روایت از مشاهدات ده‌ها نویسنده از اتفاقات مراسم چهارمین سالگرد شهادت حاج قاسم سلیمانی است. نویسندگان با حضور در گلزار شهدا، منازل شهدا، بیمارستان‌ها، مراکز انتقال، خیابان‌ها و کوچه‌های کرمان، روایت‌های دست‌اولی از پیش و پس از واقعه تروریستی ثبت کرده‌اند. «مهمان حبیب» ماجرای میهمانانی است که برای دیدار با فرمانده شهید خود به کرمان آمدند و در جریان عملیاتی تروریستی به شهادت رسیدند.   «هزار جان گرامی؛ ثبت یک واکنش جمعی»
در میان این ۷ کتاب، «هزار جان گرامی» رویکردی کاملاً متفاوت دارد. این اثر شهادت‌نامه‌ای است بر داغ سنگین یک ماتم بزرگ و به روایت غم و اندوه شهدای دی سال ۹۸ می‌پردازد. راویان، واکنش‌های اجتماعی به شهادت آنها را از دل خیابان‌ها، مراسم‌ها و احساسات عمومی بیرون کشیده‌اند و تلاش کرده‌اند حال‌وهوای روز‌های پس از شهادت را ثبت کنند. 
«هزار جان گرامی» را می‌توان نوعی سند اجتماعی دانست؛ سندی که نشان می‌دهد چگونه یک شخصیت نظامی به محور همبستگی و سوگواری جمعی بدل می‌شود. اهمیت این کتاب، نه‌فقط در موضوع آن، بلکه در ثبت حافظه اجتماعی یک مقطع تاریخی است. 
مرور این ۷ اثر نشان می‌دهد که نشر سوره‌مهر در هر کتاب به دنبال روایت یک وجه از شهید بوده است و به‌جای ارائه روایتی واحد و رسمی از سردار سلیمانی، هر اثر تکه‌ای از تصویری بزرگ‌تر را شکل می‌دهد. آثار نشر سوره‌مهر درباره شهید قاسم سلیمانی را می‌توان تلاشی برای فاصله‌گرفتن از روایت‌های کلیشه‌ای دانست؛ تلاشی که در تنوع قالب، تغییر زاویه دید و توجه به ابعاد انسانی، اجتماعی و معنوی جلوه‌گر شده است.