روزنامه اعتماد
1404/12/05
آزمون ارادهها در ژنو
حديث روشنيبنابر تاييد مقامات ايراني و همچنين به نقل از ميانجي عماني، دور سوم مذاكرات هستهاي ايران و ايالات متحده، قرار است روز پنجشنبه در ژنو برگزار شود. در همين راستا عباس عراقچي وزير امور خارجه كشورمان در گفتوگو با شبكه سيبياس اعلام كرده است كه پيشنويس توافق در حال تكميل است و احتمالا روز پنجشنبه با استيو ويتكاف، فرستاده ويژه رييسجمهور امريكا، ديدار خواهد داشت. گفتني است در اين دور از رايزنيها رافائل گروسي، مديركل آژانس بينالمللي انرژي اتمي نيز حضور خواهد داشت تا بر روند مذاكرات نظارت داشته باشد. پيشتر نيز اكسيوس، مدعي شده بود مذاكرهكنندگان امريكايي آمادهاند در صورت دريافت يك پيشنهاد مكتوب و دقيق از ايران طي ۴۸ ساعت آينده، دور ديگري از مذاكرات را روز جمعه آغاز كنند. به ادعاي منابع امريكايي، اين تلاش ديپلماتيك احتمالا آخرين فرصت دونالد ترامپ براي جلوگيري از يك عمليات نظامي گسترده ادعايي عليه تهران است. همزمان رويترز نيز تأييد كرد كه ايران و امريكا همچنان درباره دامنه و سازوكار لغو تحريمها اختلاف نظر دارند، با اين وجود تصميم بر آن شده است كه مذاكرات اوايل ماه مارس از سر گرفته شود. در عين حال، تهران همچنان بر خطوط قرمز خود تأكيد كرده است. مقامهاي ايراني اعلام كردهاند كه تهران ميتواند تركيبي از ارسال بخشي از ذخاير اورانيوم با غناي بالا به خارج، رقيقسازي مابقي و مشاركت در ايجاد يك كنسرسيوم منطقهاي را بررسي كند، اما حق ايران براي غنيسازي صلحآميز هستهاي بايد به رسميت شناخته شود. همچنين ايران پيشنهادهايي براي مشاركت شركتهاي امريكايي به عنوان پيمانكار در حوزه نفت و گاز ارايه كرده است، اقدامي كه به باور برخي تحليلگران ميتواند راهي براي ايجاد گشايش اقتصادي و كاهش تنشها باشد. با اين همه تحليل راهبردي تحولات اخير نشان ميدهد كه مذاكرات پيشرو بيش از آنكه صرفا يك گفتوگوي هستهاي باشد، آزموني براي سنجش اراده و درك متقابل دو كشور است. ايران با تمركز بر خطوط قرمز خود، نشان ميدهد كه فشار اقتصادي و تهديد نظامي نميتواند اراده آن را در حفظ حق غنيسازي صلحآميز و توان بازدارندگي منطقهاي تضعيف كند. از سوي ديگر، امريكا با تركيبي از تهديد نظامي و ديپلماسي، تلاش دارد ايران را به محدوديتهاي گستردهتر و پذيرش خواستههاي خود وادارد، اما واقعيتي كه وجود دارد اين است كه شكافهاي ادراكي و بياعتمادي عميق، موفقيت ساده در مذاكرات را دشوار ميسازد. در همين راستا دنيس سيترونوويچ تحليلگر فعال در موسسه شوراي آتلانتيك مدعي است كه واشنگتن ايران را از منظر چارچوب عقلگراي غربي ميبيند و اين نگاه باعث ايجاد شكاف عميق ادراكي شده است. تهران اما فشار خارجي را نشانه خصومت ساختاري ميداند و اين فشارها انسجام داخلي و روايت ديرينه مقاومت را تقويت كرده است. اين در حالي است كه مشاوران ترامپ در كاخ سفيد بر صبر و شكيبايي تأكيد دارند، رييسجمهور اما بسان ادعاهاي پيشين خود گزينههاي متنوعي از جمله حمله محدود يا گسترده را بررسي ميكند، اما تحليلگران تأكيد دارند كه هر حملهاي ولو محدود پاسخ سخت ايران را به دنبال خواهد داشت و احتمال گسترش تنش بالا خواهد بود. به ادعاي اين موسسه با تمركز مذاكرات صرفا بر موضوع هستهاي و اجتناب از وارد كردن مسائل موشكي و نفوذ منطقهاي ايران، فضاي واقعيتري براي مصالحه شكل ميگيرد. در اين ميان پيشنهادهايي توسط رافائل گروسي و دوطرف در حال بررسي است و اين پيشنهادات شامل غنيسازي محدود اورانيوم براي اهداف پزشكي و پژوهشي است، اقدامي كه ايران ميتواند آن را ادامه فعاليت صلحآميز هستهاي خود معرفي كند و امريكا نيز همزمان ميتواند ادعا كند كه مسير توليد سلاح هستهاي مسدود شده است. بنابراين، به نظر ميرسد اينبار نيز نتيجه مذاكرات پنجشنبه تعيين خواهد كرد كه منطقه به سمت كاهش تنش و توافق محدود هستهاي حركت كند يا احتمال رويارويي نظامي همچنان باقي بماند؛ رويدادي كه ميتواند ثبات خاورميانه و مسير ديپلماسي بين تهران و واشنگتن را براي ماهها يا سالها شكل دهد. در همين رابطه روزنامه «اعتماد» با هدف ارزيابي دور سوم مذاكرات ميان ايران و ايالات متحده زير سايه سنگين اختلافات راهبردي با حسن هانيزاده كارشناس مسائل بينالملل گفتوگو كرده است.
مشروح اين گفتوگو را در ادامه ميخوانيد:
حسن هانيزاده كارشناس مسائل بينالملل در پاسخ به پرسش «اعتماد» در ارتباط با نتايج احتمالي برگزاري دور سوم مذاكرات ايران و ايالات متحده در روز پنجشنبه و جرييات احتمالي اين دور از رايزنيها گفت: گزارشها حاكي از آن است كه دور سوم مذاكرات روز پنجشنبه اين هفته در ژنو ميان تيمهاي مذاكرهكننده ايران و امريكا، با نظارت پادشاهي عمان و با حضور رافائل گروسي، مديركل آژانس بينالمللي انرژي هستهاي، آغاز خواهد شد. بر اساس پيشبينيها و گمانهزنيهاي موجود، اين دور از مذاكرات ميتواند بسيار سرنوشتساز و تأثيرگذار باشد؛ چراكه قرار است ايران بستهاي پيشنهادي را از طريق مديركل آژانس بينالمللي انرژي اتمي به طرف امريكايي ارايه كند. به باور هانيزاده مطابق اين بسته پيشنهادي كه ميتواند مبنايي براي حلوفصل اختلافات تهران و واشنگتن و زمينهساز دستيابي به يك توافقنامه جامع ميان دو كشور باشد ايران سقف غنيسازي خود را به پايينترين سطح كاهش خواهد داد. همچنين اورانيوم غنيشدهاي كه در حال حاضر محور اختلاف ميان ايران، آژانس بينالمللي انرژي اتمي و امريكا بوده است، به كشوري مانند عمان منتقل خواهد شد تا تحت نظارت آژانس بينالمللي انرژي اتمي نگهداري شود. اين كارشناس مسائل بينالملل در ادامه متذكر شد كه در مقابل، ايالات متحده بخش قابل توجهي از تحريمهاي اعمالشده عليه ايران از سال ۲۰۱۸ تاكنون را لغو خواهد كرد و يك توافقنامه همكاري مستمر با نظارت گسترده و فشرده آژانس بينالمللي انرژي هستهاي به امضا خواهد رسيد. به گفته هانيزاده لذا برآوردها نشان ميدهد كه خروجي دور سوم مذاكرات در ژنو ميتواند بسيار تعيينكننده باشد و حتي به امضاي يك توافقنامه منجر شود. از همين رو، به نظر ميرسد روند مذاكرات در هفتهها و روزهاي آينده به سمت حلوفصل جامع اختلافات ميان ايران و امريكا حركت كند. در چنين شرايطي، اين احتمال نيز مطرح است كه گزينه نظامي از دستور كار ايالات متحده كنار گذاشته شود و تمركز اصلي واشنگتن بر مسير گفتوگو و دستيابي به توافقي جامع قرار گيرد؛ توافقي كه بتواند نگرانيهاي جامعه جهاني نسبت به برنامه هستهاي ايران را برطرف كند. هانيزاده در ادامه اين گفتوگو ضمن اشاره به اظهارات اخير وزير امور خارجه كشورمان در راستاي قياس هرنوع توافق احتمالي با برنامه جامع اقدام مشترك (برجام) كه در سال ۲۰۱۵ به امضا رسيد مطرح كرد: در اين توافقنامه به هر حال امتيازاتي براي ايران به همراه داشت. اما در شرايط كنوني، با توجه به اينكه تهديدهاي نظامي دونالد ترامپ عليه ايران تأثير محسوسي بر تغيير موضع تهران يا وادار كردن آن به تسليم نداشته، به نظر ميرسد رييسجمهور امريكا سطح مطالبات خود را تعديل كرده است. به گونهاي كه به نظر ميرسد او بهجاي تمركز بر توقف كامل غنيسازي، اكنون بيش از گذشته بر جلوگيري از استفاده نظامي از فناوري هستهاي تأكيد ميكند. اين در حالي است كه ايران همواره اعلام كرده به دنبال توليد سلاح هستهاي نيست. با اين حال، ترامپ اكنون مدعي است كه ايران نبايد به سلاح هستهاي دست يابد. طبيعي است كه اين موضع، با توجه به سياست اعلامي جمهوري اسلامي مبني بر عدم توليد سلاح هستهاي، در ظاهر همپوشاني دارد. از اين منظر ميتوان گفت تمركز جديد ترامپ بر «جلوگيري از دستيابي ايران به سلاح هستهاي» نوعي عقبنشيني آشكار از موضع پيشين درباره توقف كامل فعاليتهاي هستهاي تلقي ميشود. اين كارشناس مسائل بينالملل در ادامه گفتوگوي خود با «اعتماد» خاطرنشان كرد: به نظر ميرسد امريكاييها به اين جمعبندي رسيدهاند كه متوقف كردن كامل فرآيند غنيسازي در ايران عملا امكانپذير نيست. در نتيجه، بحث اصلي اكنون بر سر سطح و درصد غنيسازي است؛ اينكه تهران بتواند چرخه غنيسازي خود را در سطحي پايين حفظ كند، بيآنكه اين روند به سطوح بالاتر و حساس منتهي شود. بر اساس برخي نشانهها، دوطرف به نقطهاي نزديك شدهاند كه در آن، ايران درصدي پايين از غنيسازي را در چارچوب چرخه هستهاي خود حفظ كند و در مقابل، نگرانيهاي طرف امريكايي نيز تا حدي برطرف شود. هانيزاده در پاسخ به ديگر پرسش اعتماد در خصوص سرنوشت ديگر مطالبات حداكثري واشنگتن از جمله مسائل موشكي و منطقهاي گفت: مطالبات امريكاييها تا پيش از دور نخست مذاكرات در مسقط بسيار گسترده و حداكثري بود. بدان معنا كه واشنگتن تلاش داشت موضوع توان موشكي ايران و همچنين مساله محور مقاومت را نيز در دستور كار گفتوگوها قرار دهد. با اين حال، ايستادگي ايران، پيامهاي هشدارآميز مقامات كشور به امريكا، انسجام داخلي، عبور از يك بحران نفسگير در داخل كشورمان و نيز اعلام آمادگي نيروهاي مسلح براي پاسخ به هرگونه تجاوز، مجموعه عواملي بود كه معادله را تغيير داد. به باور هانيزاده در نتيجه اين شرايط، امريكا در دور دوم مذاكرات در ژنو عملا سقف مطالبات خود را تعديل كرد و تمركز گفتوگوها ميان ايران و امريكا بر موضوع هستهاي قرار گرفت. مسائل مربوط به توان موشكي ايران و محور مقاومت از دستور كار مذاكرات خارج شد و البته كه اين تحول را ميتوان نوعي پيروزي سياسي براي ايران در روند گفتوگوها ارزيابي كرد. اين كارشناس مسائل بينالملل در ادامه گفتوگوي خود در خصوص گنجاندن احتمالي پيشنهادات اقتصادي از جمله سرمايهگذاري در حوزه نفت و گاز در بسته پيشنهادي تهران به واشنگتن در دور جديد مذاكرات به «اعتماد» گفت: به نظر ميرسد يكي از محورهاي مورد توجه، ايجاد گشايش در حوزه سرمايهگذاري در بخش نفت و گاز ايران و ورود به نوعي تعامل اقتصادي در اين زمينه باشد. وزير نفت كشورمان نيز در اين مورد بهطور تلويحي از آمادگي تهران براي پذيرش سرمايهگذاران امريكايي در صنعت نفت و گاز سخن گفته است. اين موضعگيري نشان ميدهد كه احتمال شكلگيري چنين همكاريهايي ميان ايران و امريكا وجود دارد. لذا در صورت تحقق اين روند، امريكاييها ممكن است در دو حوزه مهم نفت و گاز ايران بهويژه در بخش فلات قاره سرمايهگذاريهايي داشته باشند؛ اقدامي كه ميتواند به ايجاد گشايش در اقتصاد ايران منجر شود. افزون بر اين بنابر گزارشات نشريات غربي احتمال لغو بخش قابل توجهي از تحريمهاي اعمالشده نفتي از سال ۲۰۱۸ تاكنون نيز مطرح است كه در صورت تحقق، ميتواند به عنوان يك دستاورد مهم اقتصادي براي ايران ارزيابي شود.
هانيزاده اما در ادامه در پاسخ به ديگر پرسش «اعتماد» در خصوص احتمال تحقق سناريوي به بنبست رسيدن اين دور از مذاكرات با توجه به سرنوشتساز بودن آن و ادعاي انجام حملاتي محدود از سمت طرف مقابل تشريح كرد: چه حمله محدود باشد و چه گسترده، طبيعتا ايران پاسخ خود را به امريكا خواهد داد و اين پاسخ بسيار كوبنده خواهد بود. حتي حملات نمادين يا نمايشي كه ممكن است امريكاييها براي ايجاد توهم انجام حمله نظامي انجام دهند تأثيري نخواهد داشت، زيرا ايران عقبنشيني نخواهد كرد و واكنش مقتدرانه خود را نشان خواهد داد. در چنين شرايطي، حتي يك درگيري محدود نيز ميتواند گسترش يابد، چرا كه تهران سكوت نخواهد كرد و پاسخ لازم را به اقدامات ايالات متحده و رژيم صهيونيستي ارايه خواهد داد. به گفته هانيزاده با اين حساب، به نظر ميرسد ايده حمله محدود صرفا يك بلوف سياسي بوده و در حال حاضر از دستور كار خارج شده است. حتي حمله محدود نيز عملا در برنامهها لحاظ نشده و روند تحولات احتمالا به سمت شكلگيري يك توافقنامه جديد ميان ايران و امريكا پيش خواهد رفت؛ توافقي كه ميتواند منطقه را از خطر بروز يك جنگ تازه دور نگه دارد. اين كارشناس مسائل بينالملل در ادامه گفتوگوي خود در اين زمينه كه فضاي داخلي ايالات متحده و بالاخص مشاوران ترامپ به چه ميزان قادرند در تصميم نهايي رييسجمهور امريكا تاثيرگذار باشند خاطرنشان كرد: در جريان حمله ۱۲روزه ميان امريكا و رژيم صهيونيستي با ايران، كنگره و نخبگان جامعه امريكا دچار چندقطبي شدند. بسياري از اين نخبگان و اعضاي كنگره بهويژه طيف دموكرات اين حمله را غيرقانوني ميدانستند، چرا كه اولا مجوزي از سوي سازمان ملل و شوراي امنيت براي آن صادر نشده بود و ثانيا كنگره امريكا چنين اجازهاي به رييسجمهور نداده بود. از اين رو، انتقاداتي جدي نسبت به سياستهاي دونالد ترامپ مطرح شد. اكنون نيز صداي نخبگان و كارشناسان امريكايي در واكنش به تهديدات نظامي ترامپ عليه ايران بلند شده است. به نظر ميرسد رييسجمهور امريكا در جستوجوي راهحلي ميانه براي خروج از اين بنبست است و تلاش دارد به توافقي كلي با ايران دست يابد تا بتواند از وضعيت فعلي خارج شود. با اين حال به گفته اين كارشناس هانيزاده اگر مذاكرات به بنبست برسد، طبيعتا ايران گزينههاي ديگري در اختيار خواهد داشت و ممكن است به سمت كاهش همكاري با آژانس بينالمللي انرژي اتمي و تعامل با كشورهاي عضو اتحاديه اروپا حركت كند. با اين حال نميتوان كتمان كرد كه اتحاديه اروپا و امريكا نيز برگهاي متعددي در اختيار دارند، از جمله اعمال فشار اقتصادي و تشديد تحريمها. اما به نظر ميرسد ايران اين مرحله را پشت سر گذاشته است؛ چرا كه تمام ابزارهاي فشار عليه تهران چه از سوي واشنگتن و چه بروكسل به كار گرفته شده، اما ايران نيز تسليم نشده است. اين كارشناس مسائل بينالملل در ادامه گفتوگوي خود با «اعتماد» تشريح كرد: در چنين شرايطي، بهترين گزينه براي اروپا و امريكا دستيابي به يك توافق جامع است كه ضمن حفظ حقوق ايران، نظارتهاي بينالمللي بر فعاليتهاي هستهاي كشور را تقويت كند. چرا كه تحقق چنين توافقي به نفع همه كشورها از جمله اتحاديه اروپا، امريكا، ايران و ديگر كشورهاي منطقه خواهد بود، زيرا در نهايت جنگ هيچ برندهاي نخواهد داشت و همه طرفها آسيب خواهند ديد. ايران نيز حداكثر تلاش خود را خواهد كرد تا از وقوع درگيري جلوگيري كند. هانيزاده در ادامه و در پاسخ به ديگر پرسش اعتماد در خصوص واكنش احتمالي و تلاشهاي صورت گرفته از سوي روسيه و چين با هدف كاستن از سطح تنشها ميان ايران و ايالات متحده تشريح كرد: در صورت رويارويي احتمالي، نقش روسيه و چين قابل توجه است. در شرايط كنوني، اين كشورها تلاش ميكنند مانع از آن شوند كه امريكا برنده يك جنگ احتمالي شود، چرا كه هرگونه آسيب به ايران ميتواند به تدريج دامنه تهديدات امريكا را به روسيه و چين نيز تسري دهد و زمينهساز يك جنگ گستردهتر شود. به گفته اين كارشناس مسائل بينالملل همچنين، روسيه و چين با نگراني تحولات منطقه و روند مذاكرات را دنبال ميكنند و تلاش دارند از بروز درگيري جلوگيري كنند. در صورتي كه جنگي رخ دهد، اين دو كشور بهطور پشتپرده سعي خواهند كرد از ايران حمايت كنند تا موقعيت و جايگاه آن حفظ شود و از پيامدهاي منفي احتمالي براي خود نيز جلوگيري نمايند.
سایر اخبار این روزنامه
مرجعيتی که همچنان از دست میرود
لزوم حل مسائل دانشجویی در دانشگاه
حوادث اخير بايد روشن و باورپذير تبيين شود
واردات صعودي شد
آزمون ارادهها در ژنو
ورزشکار آمریکایی بعد از خط پایان منتظر من بود
گفتوگو در چالش انسداد
بدرود، شاعر دريايي معترض
بررسي امكانات دفاعي ايران برابر گزينههاي تهاجمي
از جزیره اپستین تا غربزدگی
در ستايش ترديد
زلزله 7 ريشتري در تهران
همه چی از آب درست شده
انعطافپذيري ذهن؛ كليد پرهيز از خشونت
بيچهرگي و تعليق معنا
اسباب رستگاري محله
مطمئن نيستم
گفتوگو در چالش انسداد
بدرود، شاعر دريايي معترض
بررسي امكانات دفاعي ايران برابر گزينههاي تهاجمي
از جزیره اپستین تا غربزدگی
در ستايش ترديد