روزنامه ابتکار
1396/07/03
« ابتکار» زوایای همهپرسی اقلیم کردستان در منطقه را بررسی میکند راه دشوار همهپرسی در میان بحران خاورمیانه
شورای عالی امنیت ملی از توقف پروازها میان ایران و کردستان عراق خبر دادمحمدرضا ستاری
همزمان با تصمیم برای برگزاری همهپرسی در اقلیم کردستان عراق و مبهم بودن شرایط اجرای آن با توجه به مخالفتهایی که از سوی کشورهای همسایه و حتی اروپا و آمریکا وجود داشته است، روز گذشته کیوان خسروی سخنگوی شورای عالی امنیت ملی کشورمان، با اشاره به برگزاری جلسه فوقالعاده شورا، اعلام کرد: با درخواست دولت مرکزی عراق و همچنین نظر به موثر واقع نشدن تلاشهای سیاسی برای عدم برگزاری همهپرسی در اقلیم کردستان، پروازهای هوایی ایران از مبدا کردستان عراق و همچنین بالعکس آن متوقف شده است.
هزمان با این تصمیم، مدیر فرودگاه بینالمللی اربیل نیز از توقف پرواز شرکتهای ترکیش و اطلس ترکیه خبر داد و اعلام کرد که این دو خط هوایی با اعلام اینکه هیچ مسافری به اربیل ندارند پروازهای خود به اقلیم را لغو کرده اند.
از سوی دیگر گفته میشود که نوری شاهویس رئیس هیات اعزامی اقلیم کردستان عراق برای مذاکره با مقامات بغداد، روز گذشته در کنفرانسی مطبوعاتی اعلام کرد که همه پرسی در تاریخ تعیین شده برگزار و مذاکرات با دولت بغداد پس از همه پرسی خواهد بود. شاه ویس همچنین در خصوص مخالفت اعضای حزب اتحادیه میهنی کردستان عراق با برگزاری همه پرسی در کرکوک اظهار داشت: مردم کرکوک به طور مستقل تصمیم به برگزاری همه پرسی گرفته اند و کسی نمی تواند به نمایندگی از آنها تصمیم گیری کند.
همچنین مناقشه بر سر تعیین مناطق همهپرسی که کرکوک نیز جزئی از آن اعلام شده است، باعث شده تا مقامات داخلی عراق و حتی برخی از کشورهای فرامنطقهای نسبت به بروز درگیری در این مناطق هشدار دهند. در همین رابطه یکی از اعضای کمیته رهبری جماعت اسلامی کردستان عراق با بیان اینکه رهبران کرد باید مسئولیت برگزاری این همهپرسی را بپذیرند، اظهار داشت که هنوز توافقی میان گروههای کرد برای برگزاری همهپرسی وجود ندارد و این امر نشان دهنده آن است که بحران را نمیتوان با بحران حل کرد.
همزمان با این مساله سفارت آمریکا در عراق نیز روز گذشته با اتباع خود نسبت به تنشهای احتمالی در جریان همهپرسی هشدار داده است. در بیانیهای که در این خصوص از سوی سفارت آمریکا صادر شده، آمده است که شهروندان آمریکایی نباید به مناطق مورد مناقشه میان دولت مرکزی و کردستان عراق از جمله کرکوک سفر کنند.
جدال رهبران ترکیه و اقلیم کردستان بالا گرفت
با نزدیک شدن به زمان همهپرسی و رنگ باختن گمانهزنیها برای به تعویق انداختن آن، بنعلی ییلدریم نخست وزیر ترکیه، همهپرسی کردستان را تهدیدی برای امنیت کشورش دانست و اعلام کرد که آنکارا ناگزیر است به مجازات همسایه و شریک تجاری خود اقدام کند. وی همچنین از تشکیل گروه بحران میان ترکیه و عراق خبر داد و گفت که دو طرف لحظه به لحظه درباره پیامدهای همهپرسی اقلیم کردستان با یکدیگر تبادل آرا داشته و این گروه به عنوان گروه بحران عمل خواهد کرد. همزمان با این اظهارنظرها مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان عراق با بیان اینکه همهپرسی آخر دنیا نیست و مذاکرات جدی پس از همهپرسی آغاز خواهد شد، خطاب به مقامات ترکیه گفت: دوست دارم که برگزاری همهپرسی تاثیری بر روابط ما با ترکیه نگذارد، اما تهدید از سوی هیچ کشوری را نخواهم پذیرفت. میخواهم این پیامم آشکارا به مسئولان ترکیه برسد که از زبان تهدید علیه ما استفاده نکنند زیرا ما هرگز تهدید از سوی هیچ کشور و یا شخصی را نمیپذیریم. به جای تهدید بپرسید چه میخواهید؟ ما همهپرسی را برگزار خواهیم کرد، بیایید ما را نابود کنید.
تحلیل مواضع آمریکا و ترکیه در مورد اقلیم کردستان عراق
در همین راستا، مخالفتها برای برگزاری همهپرسی در میان کشورهای همسایه و همچنین اروپا و آمریکا باید از دو دیدگاه متفاوت ارزیابی شود. ایران و ترکیه خواهان عدم برگزاری همهپرسی هستند و این در حالی است که انگلیس، فرانسه و آمریکا خواستار به تعویق افتادن آن هستند؛ یعنی دو روند متفاوت از سوی همسایگان و قدرتهای فرامنطقهای در این خصوص وجود دارد. بسیاری از تحلیلگران نگرانی آمریکا و درخواست این کشور مبنی بر به تعویق افتادن همهپرسی را یک نمایش دیپلماتیک برای عبور از فضای متهلب منطقه ارزیابی میکنند. آنها به طور کلی دکترین آمریکا برای منطقه خاورمیانه را عبور از خاورمیانه عربی به فلات ایران و پس از آن در نقطه نهایی به شرق آسیا تفسیر کرده و معتقدند که با ایجاد منطقه پرواز ممنوع در شمال عراق در دهه 1990 میلادی، عملاً طرح تجزیه عراق و استقلال اقلیم کردستان کلید خورده است.
از سوی دیگر از زمان آغاز زمزمهها برای برگزاری همهپرسی در اقلیم کردستان، مقامات ترکیه به صورت جدی با این امر مخالفت کرده و حتی به صراحت اعلام کردهاند که مانع از ایجاد کردستان مستقل در منطقه خواهند شد. با توجه به اینکه پوشش جمعیتی مناطق جنوبی ترکیه و نوار مرزی این کشور با شمال عراق و سوریه را کردها تشکیل میدهند و اینکه روابط دولت ترکیه با کردهای این کشور به خصوص در طول سه سال گذشته دارای تنشهای فراوانی بوده و همچنان ارتش این کشور با گروه پ ک ک در حال نبرد مسلحانه است، آنکارا از هرگونه قدرتگیری و همچنین استقلال احتمالی مناطق کردنشین در سوریه و عراق بسیار هراسان است. اکنون شمال سوریه نیز در وضعیتی قرار دارد که کردها در آن مناطق با کمک آمریکا دست بالا را داشته و در صورت تجزیه احتمالی عراق و سوریه، منطقه ژئوپلتیک ترکیه برای دسترسی به جنوب غرب آسیا و موقعیت ژئواستراتژیک این کشور در مرزهای جنوبی به میزان زیادی تحت شعاع قرار میگیرد.
نگاهی به زمینههای استقلال خواهی در اقلیم کردستان عراق
با ترسیم نقشه کنونی خاورمیانه طبق پیمان ساکس- پیکو در زمان جنگ جهانی اول که متعاقب با فروپاشی امپراتوری عثمانی صورت گرفت، آنچه در عمل مشاهده شد، نوعی مرزبندی مصنوعی بدون توجه به خواستگاههای قومی، هویتی و منطقهای بود. این امر با پیوند خوردن به مساله استعمار از سوی قدرتهای بزرگ که باعث شد تا سیرحوادث در خاورمیانه به صورت طبیعی شکل نگیرد، نطفههای تنش و بحران در منطقه را کاشت و باور کرد.
یکی از عوامل اصلی این تنشزا بودن تقسیمبندیها و نظم جدیدی که برپایه آن شکل گرفته است، عدم مبنا و پایه دولت- ملت در بسیاری از کشورهای خاورمیانه است. در شکلگیری و انسجام یک حاکمیت سرزمینی بسیار مهم است که ابتدا ملت وجود داشته باشد و پس از آن دولت بر پایه آن بنا شود، یا اینکه ابتدا دولت را بنا کرد و پس از آن ملت را شکل داد. به عنوان مثال کشورهایی مانند ایران و آلمان، واحدهای سرزمینی هستند که دولت بر مبنای ملیت آنها شکل گرفته است و در سوی مقابل کشورهایی نظیر عراق، سوریه و حتی آمریکا واحدهایی هستند که ملیت بر مبنای دولت در آنها بروز و ظهور یافته است.
مشکل عراق نیز عدم شکلگیری دولت-ملت در ساختار حاکمیتی آن و نامتجانس بودن بافت هویت ملی در این کشور است. در زمان حکومت بعث و مشی تمامیتخواه آن، تمامی این ظرفیتهای گریز به صورت موقت مهار و با استفاده از ابزار سیاسی، مشکلات اجتماعی و هویتی که نیاز مبرم به بررسیهای عمیق دارد، مدیریت شد. با حمله آمریکا به عراق و فروپاشی رژیم بعث، ظرفیتهای نهادینه شده بر مبنای خواستگاه اجتماعی و فرهنگی در این کشور به صورت افسارگسیختهای آزاد شده و پس از آن شاهد هستیم که این کشور با وجود شعار آمریکاییها مبنی بر برقراری یک دموکراسی، اکنون سالها است که روی آرامش را به خود ندیده است. اما در این میان ظهور داعش و پیشرویهای آن در داخل خاک عراق و همچنین بحران حاکمیت در این کشور تا میزان زیادی نقش حاکمیت برای یکپارچگی عراق را کم رنگتر ساخته است.
هر چند گفته میشود که داعش تا چند ماه دیگر توان عملیاتی خود را به شکل کنونی از دست داده و به میزان زیادی ضعیف یا حتی از بین خواهد رفت، اما نباید فراموش کرد که خواستگاه تفکر داعش در میان مردم این مناطق وجود داشته و شاید کمرنگ شود، اما با بروز شرایط مساعد به شکل دیگری بازتولید خواهد شد. بنابراین با توجه به ماهیت تاریخی که یک جنبه از بحران کنونی عراق را تشکیل میدهد، میتوان تا حدودی زمینههای گریز از مرکز در این کشور را تحلیل کرد.
اما در مورد خواست کردهای عراقی برای استقلال از دولت مرکزی تاکنون چند عامل از سوی کارشناسان مطرح و مورد بررسی قرار گرفته است. برخی از کارشناسان معتقدند که سران اقلیم با توجه به مشکلات اقتصادی و همچنین امنیتی خود، مساله همهپرسی را ابزاری برای به دستآوردن امتیازات بیشتر از بغداد قرار داده اند. آنها تاکید دارند که بارزانی با این عمل نه تنها مشروعیت تضعیف شده خود را به واسطه عدم کنارهگیری از قدرت در زمان پایان دوره ریاستش بازیابی میکند، بلکه حتی میتواند به عنوان رهبری که برای نخستین بار به صورت عملی بحث استقلال کردستان عراق را آغاز کرده است، مورد قبول کردها قرار بگیرد.
از سوی دیگر برخی دیگر از کارشناسان تاکید میکنند که اقلیم کردستان از این طریق میتواند علاوه بر اربیل، دهوک و سلیمانیه در صورت موفقیت آمیز بودن همه پرسی، کرکوک، سنجار، خانقین و مخمور که اکنون در اختیار پیشمرگههای کرد قرار دارد را در اختیار گرفته و با استناد به قانون اساسی عراق، قلمرو اقلیم را افزایش دهند.
همچنین گروهی دیگر معتقدند که مقامات اقلیم با توجه به حمایتهای آمریکا و سایر کشورهای منطقه و به واسطه منابع انرژی خود، احتیاجی به دولت مرکزی نداشته و بر پایه این حمایتها است که قصد دارند با تولد کشوری جدید، روندی دیگر در منطقه خاورمیانه را رقم بزنند. این امر باعث شده تا تحلیلگران و مقامات داخلی کشورمان نسبت به پیوند خوردن بحرانهای موجود در منطقه به مساله استقلال کردستان و پیامدهای حاصل از آن، مساله همهپرسی را از لحاظ امنیتی نگران کننده دانسته و نسبت به عواقب آن هشدار دهند.
سایر اخبار این روزنامه
علی لاریجانی:
قدرت رهبران دنیا در عقلانیت است نه در عربدهکشی
« ابتکار» در گفتوگو با فعالان سیاسی بررسی کرد
استفساریهای برای پیرمردها
مریم نشیبا،گوینده رادیو در گفت وگو با «ابتکار» از دوران تدریس در مدرسه گفت
گلبانگ معلمی از جنس صدا
محمدصادق جنان صفت
به بهانه حرف عجیب خسروتاج و یادآوری وعده وزیر
«ابتکار» از مداخله برخی نمایندگان در انتصاب استانداران گزارش می دهد
پای «بهارستان » در کفش «فاطمی »!
« ابتکار» زوایای همهپرسی اقلیم کردستان در منطقه را بررسی میکند
راه دشوار همهپرسی در میان بحران خاورمیانه
??????? ?? ?? ?? ??? ??? ???? ????? ??????
?????? ??? ????? ?? ???????? ???????
معاونت سازمان میراث از طرح «شهر گردشگر» برای توسعه توریسم در ایران پرده برداری کرد
رحمانیفضلی:
شهرداری ها باید به دنبال تامین منابع مالی جدید باشند
جهانگیری در افتتاحیه نمایشگاه بین المللی ایران پلاست:
آماده مقابله با تهدیدات جهانی هستیم
ولایتی در دیدار رئیس آکادمی دیپلماسی فرانسه
استفاده از زور صلح و ثبات منطقهای و جهانی را به خطر میاندازد
محمد شریعتمداری در جلسه فراکسیون ولایی:
اجازه ورود کالاهای بیرویه را نمیدهیم
علی اکبر صالحی:
تاسیسات هستهای فردو نماد اقتدار ملی است