روزنامه ابتکار
1396/08/14
کارشناسان علوم ارتباطات از تئوری مرگ رسانههای مکتوب میگویند «کاغذیها» میمیرند؟
فاطمه امینالرعایا«رسانههای مکتوب در حال احتضارند»، «زمان مرگ رسانههای مکتوب فرا رسیده است» و ...؛ چند وقتی است که نظیر این جملهها از سوی مردم و خصوصا اهالی رسانه شنیده میشود. آیا این جملات واقعیت دارند؟ آیا دوران روزنامه و رسانه مکتوب به سرآمده است؟ آیا روزنامهنگاری در حال انقراض است؟
در سالهای اخیر با توسعه شبکههای مجازی و استفاده از اینترنت، دیگر هر فرد تبدیل به یک شهروند-خبرنگار شده است. سرعت انتقال و انتشار اخبار تا اندازهای بالا رفته که اگر در شهر کوچکی اتفاقی بیفتد به مدد گوشیهای تلفن همراه و شبکههای اجتماعی در عرض چند ثانیه تمام کشور یا حتی دنیا از آن خبردار میشوند. با این اوصاف آیا روزنامه و رسانههای مکتوب هنوز هم کارایی دارند؟ رسانهای که اخبارش حداقل مربوط به 13-12 ساعت قبل است، هنوز هم مورد توجه مردم قرار میگیرد؟
اطلاعرسانی واکنشی؛ ضعف رسانه مکتوب
فریدون صدیقی پس از تغییرات در روزنامه همشهری به عنوان یکی از اعضای شورای سردبیری این روزنامه مشغول فعالیت است. به عقیده او گزاره «با وجود شبکههای اجتماعی دوران مرگ روزنامه نگاری و رسانههای مکتوب فرارسیده» عبارتی نادرست است. او در این رابطه به «ابتکار» میگوید: فضای مجازی تهدیدکننده است، چون دسترسی را آسان و اطلاعرسانی را سهل کرده است و این کاری است که رسانههای مکتوب با قدری تعلل آن را انجام میدهند. اتفاق مهم و غمانگیز این است که رسانههای مکتوب، علاوه بر تاخیر در انتشار رویدادها، به صورت شفاف اطلاعرسانی نمیکنند. یعنی روند اطلاعرسانی آنها به دلایل مختلف همراه با ملاحظات عدیدهای است. در واقع اطلاعرسانی آنها واکنشی است نه کنشمند. نتیجه این است که روزنامهها جایگاه خودشان را به عنوان رسانه مرجع از دست بدهند. مخاطب گریزپای امروز کمحوصله، کمطاقت و بیقرار است، او میخواهد به سرعت در اتفاقات مختلف سرک بکشد. مخاطب امروزی به دنبال منبع خبری است که نیازهای آنیاش، از حاشیه گرفته تا متن. را پاسخ بدهد.
از بین رفتن عادت مراجعه به رسانه مکتوب
این استاد ارتباطات درباره واکنشمند بودن رسانههای مکتوب میافزاید: واکنشمند بودن رسانه یعنی اتفاقی میافتد و خبری منتشر میشود، رسانههای مجازی و شبکههای برون مرزی کاملا آن را بررسی میکنند و تمام جوانبش را توضیح میدهند، بعد تازه ما به آن میپردازیم و درباره چند و چونش توضیح میدهیم. این اتفاقات باعث میشود که مخاطب عادت مراجعه به روزنامه و شبکههای داخلی را از دست بدهد. مثلا در ماجرای پلاسکو قبل از اینکه خبر در رسانه مطرح شود و روزنامهها به آن بپردازند، در شبکههای مجازی، نو به نو اخبارش منتشر میشد.
روزنامهنگاران بیکار میشوند؟
صدیقی در پاسخ به این سوال که آیا با وجود شهروند-خبرنگارها ما روزنامهنگاران بیکار میمانیم و مخاطب را از دست می دهیم، میگوید: قاعدتا نباید چنین اتفاقی بیفتد، البته به شرطی که کمبودها و آنچه که ما را محدود میکند، برطرف کنیم. باید اعتماد به رسانه بیشتر شود و خط قرمزها کمی عقبتر بروند. لازم است ما نسبت به رویدادها واکنش سریعتری نشان دهیم و در فضا باشیم. درست است که فضای مجازی در انتشار اخبار کمک میکند اما خیلی برای مخاطب قابل اعتماد نیست و فضایی شکننده و آسیبپذیر دارد.
او در ادامه درباره امکان استفاده از شبکه های مجازی در زمینه بهبود کیفیت رسانههای مکتوب میافزاید: ما میتوانیم از فضای مجازی کمک بگیریم اما باید قبل از هرچیز واقعی بودن رویدادها را بررسی کنیم. اگر رویداد مورد بحث درست بود، آن را پردازش کنیم و گزارشی درباره آن بنویسیم.
این استاد ارتباطات تاکید میکند: اگر روزنامهای از زاویه دید مناسب، به طور جامع و کامل به مسائل بپردازد، مخاطب را جذب خودش میکند. به عنوان مثال با وجود اینکه پنجشنبه و جمعه فوتبال به طور مستقیم از صدا و سیما پخش میشود، برنامه 90 که دوشنبهها به روی آنتن میرود، همچنان پربیننده است. این موضوع را میتوان به رسانههای مکتوب هم تسری داد. البته نباید این را هم فراموش کرد که مهارت در دسترسی و پردازش اطلاعات هم بسیار حائز همیت است، وقتی از این ابزار به درستی استفاده نکنیم و به این مهارتها اهمیت ندهیم از روند و جریان جا میمانیم.
تبدیل تهدید به فرصت
محمد فاضلی، مدیر مسئول روزنامه ایران هم با فریدون صدیقی هم نظر است. او معتقد است باید این واقعیت را پذیرفت که با توجه به فناوریهای جدید، عصر دیگری از رسانه آغاز شده است. فاضلی در اینباره به «ابتکار» میگوید: باید فناوریهای عصر جدید را در خدمت رسانه بگیریم و از آن چیزی که عدهای تهدید تصورش میکنند، فرصت بسازیم. ما دوران مختلفی را در تاریخ 300 ساله مطبوعات پشت سر گذاشتهایم. زمانی با آمدن رادیو بحث مرگ رسانه و روزنامهها مطرح شد، بعد با آمدن تلویزیون این ماجرا تکرار شد و امروز هم شبکههای اجتماعی وارد عرصه شدهاند و دوباره همان حرفها بر سر زبانها است.
او ادامه میدهد: در شرایط فعلی قاعدتا تحولی صورت خواهد گرفت. ما یا باید بپذیریم که این تحول در خدمت رسانه باشد و با خلاقیت و ابتکار، این تکنولوژی را به خدمت خودمان بگیریم، یا به روند فعلی ادامه دهیم که در آن صورت همه مردم نیازهای خبریشان را از شبکههای اجتماعی تامین خواهند کرد و دیگر به سراغ رسانه نمیروند.
ما در دوران گذاریم
فاضلی با اشاره به این نکته که اگر متحول شویم، باید بپذیریم که باید خوراک دیگری به مخاطب بدهیم، می افزاید: نیاز خبری مخاطب در حال حاضر تامین میشود، ما باید از نقل خبر فاصله بگیریم و به سمت تحلیل خبر بیاییم. ما باید به موارد دیگری فکر کنیم. باید ابتکار و خلاقیت به خرج دهیم تا رسانه مکتوب کماکان به حیات خودش ادامه دهد و حتی بتواند جایگاه معتبرتری نسبت به گذشته پیدا کند. در چنین شرایطی مخاطب خبر را میخواند و سپس به سراغ رسانه مکتوب میرود تا نگاهها و دیدگاهها را بیابد. بنابراین من این دوران را «دوران گذار» میدانم. این دوران باید سپری شود تا از یک ایستگاه به ایستگاه دیگری برویم. قاعدتا این جابهجایی به تلاش، خلاقیت و ابتکار نیاز دارد و در آن صورت رسانه مکتوب همچنان زنده خواهد ماند.
سایر اخبار این روزنامه
محمدرضا عارف:
دولت در ایجاد فاصله با اصلاحطلبان سهیم نباشد
«ابتکار» از احتمال رفع محدودیت نیکنام گزارش می دهد
بسیج کل قوا برای حل یک اختلاف
کارشناسان علوم ارتباطات از تئوری مرگ رسانههای مکتوب میگویند
«کاغذیها» میمیرند؟
جهانبخش محبی نیا
جایگاه عقل مصلحت اندیش درشیوه حکمرانی
« ابتکار» آزادسازی دیرالزور و دورنمای پساداعش در خاورمیانه را بررسی میکند
نفسهای آخر داعش در آسمان ابری منطقه
«ابتکار» آسیبهای زندگی افغانستانیها در ایران را بررسی کرد
بیهویتی؛ بحران چهار نسل از افغانها
عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی مطرح کرد
اتمام واگذاری مسکن مهر تا پایان سال جاری
«ابتکار» از بازگشت سینما به دوران اوج فیلمهای سیاه و سفید گزارش می دهد
آیندهای به رنگ گذشته
نخست وزیر لبنان از سمت خود کنارهگیری کرد
استعفای الحریری از پایتخت سعودی
روحانی در دیدار فرماندهان ارشد ارتش:
بزرگترین سرمایه ارتش عدم وابستگی به جریان های سیاسی است
جزئیات جدید گفتوگوی نتانیاهو و ترزا می درباره ایران
هاشمی شاهرودی:
استفاده از سلاح تحریم، نشانه عجز آمریکاست
یک لایحه و هزار فریاد
درویشیان: راوى در حصار