روزنامه ابتکار
1396/08/14
جهانبخش محبی نیا جایگاه عقل مصلحت اندیش درشیوه حکمرانی
اظهار نظر فقهای شورای نگهبان قانون اساسی در سلب عضویت سپنتا نیکنام از شورای شهر یزد بازتاب و انعکاس وسیعی همراه با نارضایتی جدی داشت. در همراهی با این نظر، کسی بیرق موافقت بر نداشت.حتی نخبگانی از اصولگرایان با فریاد حق و ناحق و گاهی موذیانه در خارج کشور به اجماع رسیدند و کوره شورای نگهبان را در پخت و پز بسیار سوزان یافتند.
در اندیشه سیاسی شیعه، تقنین جزو اختیارات مصرح امام و نائب ایشان است و همو در راسخ کردن و رجحان بخشیدن به قاعده نفی سبیل، مسئولیت تام و اختیار مطلق دارد.
بزرگ شدن و پیچیدگی جوامع و گسترش وظایف نه تنها در نظامهای سکولار و لائیته، بلکه در سرزمینهای اسلامی هم مساله تقسیم کار، نظم و انضباط را موجب شده است و با همین قاعده در جمهوری اسلامی عمل تقنین به مجلس شوراى اسلامی واگذار شده است و شوراى نگهبان هم وظیفهای بس مهم، سنگین و حساس تحت عنوان انطباق مصوبات مجلس با شرع مقدس و قانون اساسی را عهدهدار شده است. همه این احکام در قانون اساسی متجلی است. امام خمینی(ره) با وجود مرجعیت، مقبولیت و مشروعیت و نفوذ بیبدیل در بین مردم قانون اساسی را به تایید ملت نهاد. اقدام ایشان شاید در قالب مشروعیت حکومت عصر غیبت توسط مردم، حجت را بر همه تمام کرد. در جمهوری اسلامی نهاد مهم و اساسی چون شورای نگهبان، مجلس و یا دولت همه کاره نظام به حساب نمیآیند، هر کدام وظایفی دارند و امر مداخله و ایجاد ناهماهنگی از نگاه قانون تخلف و جرم و از منظر شرع گناه تلقی میشود.
باستناد اصل 94 همین قانون اساسی، شورای نگهبان در امر تطبیق مصوبات مجلس با شرع و قانون اساسی فقط ده روز مهلت دارد و اگر آن را مغایر نیافت، مصوبه قابل اجراست. البته استمهال ده روزه آن هم با دلیل در اصل 95 آمده است. پس مبرهن است در هیچ کدام از اصول قانون اساسی شورای مذکور اختیار برگشت مجدد به وارسی و مطابقت مصوبات مجلس را ندارد. برحسب اتفاق و یا با عمد و آگاهی تام، قید مذکور یکی از ارکان مهم نگاه مدیریت دینی به قوانین، قراردادها و عقودی است که ثبات، استحکام و آرامش را در جامعه انسانی برقرار نماید. مشکل اصلی ما در حال حاضر، خلق شرایط دردناکی است که فقیهان و عالمان و نخبگان در انتخابات مجلس شورای اسلامی شرکت نمیکنند یا امکان حضور از آنان سلب میشود و یا اینکه به هر دلیل مورد اقبال واقع نمیشوند تا مباحث در صحن پختهتر شود و همه جوانب شرعی و کارشناسی طرحها و لوایح مطمح نظر باشد. ایرادی هم دامن شورای نگهبان را میگیرد که چرا در مهلت قانونی امر انطباق را جدی نمیگیرد و آیا فرار از شریعت فقط در عضویت نیکنام نمود دارد؟ چرا در نجات بانکها از نظام ربوی این هشدارها و حسگرها فعال نمیشود، چرا در عمل به دلسوزیهای مراجع عظام در زمینه مبارزه با آسیبهای اجتماعی، گرانی، رکود و بیکاری که متاسفانه پاشنه آشیل انقلاب اسلامی است، حساسیت لازم نشان داده نمیشود.
بدون شک وظیفه مسئولیت فقه سیاسی تامین آسایش، آرامش و امنیت مردم و جامعه است. انفاذ و اعمال ولایت در ارکان جامعه هم ملزوماتی چون عقل، مصلحت و خیر همگانی را میطلبد. عقلانیت یکی از مولفههای مهم امر ولایت، حکومت و قدرت است و فقط در انحصار علم، فقه و یا علوم دیگر نیست که در حبس آید. هیچ کدام از پیامبران و ائمه بر نهی و تعطیلی عقل سفارش نکردهاند. وجوب اهمیت عقل در قرآن، کتب اربعه، احادیث، تاویل و تفسیرهای منطبق با شریعت محفوظ و ملحوظ است. وقتی اقدامی در محدوده و چارچوب عقل حداقل ناسازگاری داشته باشد، باید نگران پیامدهای آسیبرسان آن باشیم. در این مسئله و حتی در ماجرای اصفهان هرچند شورای نگهبان از سر دلسوزی وارد شد اما هزینه گزاف و غیرقابل جبرانی بر جامعه گذاشت و به همبستگی ملی و ظرفیت فقه سیاسی در اسلام لطمه وارد کرد. از طریق تصویب اعتبارنامهها به راحتی میشد خیر فرد، جامعه و نظام سیاسی را منظور کرد و یا بقای عضویت نیکنام اگر موجب خسران دین، جامعه و ارزشها می شد با اصلاح قانون از طرق معبر و ماوای قانونی، آن را میشد، برطرف کرد. هرچند در مجلس شورای اسلامی از اقلیتهای دینی نمایندگانی داریم که به مراتب در تبعیت از مقام معظم رهبری، جمهوری اسلامی و به ویژه دفاع از عملکرد نظام در خارج از مرزها بعضی از ما نمایندگان را پشت سر گذاشتهاند.
نکته دیگری که لازم به یادآوری است مراد و منظور فلسفی و دینی از سیاست، کاستن از شرارتها و افزودن بر خیرات است. گمان نبریم هدف از برپایی نظام دینی استیلا و استعلاست. اگر نظام، ماهیت و جوهر توحید، عدالت، انصاف، اخلاق و برادری را گم کند به طریق اولی مشروعیتی در صورت برایش باقی نخواهد ماند.
ای کاش اهتمامی که برای پیدا کردن معادل فارسی واژگان واکسن و کنفرانس داریم، حداقل برای نجات میلیونها تن از جوانان بیکار داشته باشیم که در آدرس غلط نظام اداری حیران و سرگردانند. دغدغهای که ایمان دارم خواب راحت از مسئولان این کشور را گرفته است.
پرداختن به حاشیه که از اولویت برخوردار نیست و فراموش کردن دردهای اصلی جامعه شاید یکی از آسیبهای جدی است که زوال تدبیر و مدیریت را در بر داشته باشد.
آنگاه دیر خواهد شد.
سایر اخبار این روزنامه
محمدرضا عارف:
دولت در ایجاد فاصله با اصلاحطلبان سهیم نباشد
«ابتکار» از احتمال رفع محدودیت نیکنام گزارش می دهد
بسیج کل قوا برای حل یک اختلاف
کارشناسان علوم ارتباطات از تئوری مرگ رسانههای مکتوب میگویند
«کاغذیها» میمیرند؟
جهانبخش محبی نیا
جایگاه عقل مصلحت اندیش درشیوه حکمرانی
« ابتکار» آزادسازی دیرالزور و دورنمای پساداعش در خاورمیانه را بررسی میکند
نفسهای آخر داعش در آسمان ابری منطقه
«ابتکار» آسیبهای زندگی افغانستانیها در ایران را بررسی کرد
بیهویتی؛ بحران چهار نسل از افغانها
عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی مطرح کرد
اتمام واگذاری مسکن مهر تا پایان سال جاری
«ابتکار» از بازگشت سینما به دوران اوج فیلمهای سیاه و سفید گزارش می دهد
آیندهای به رنگ گذشته
نخست وزیر لبنان از سمت خود کنارهگیری کرد
استعفای الحریری از پایتخت سعودی
روحانی در دیدار فرماندهان ارشد ارتش:
بزرگترین سرمایه ارتش عدم وابستگی به جریان های سیاسی است
جزئیات جدید گفتوگوی نتانیاهو و ترزا می درباره ایران
هاشمی شاهرودی:
استفاده از سلاح تحریم، نشانه عجز آمریکاست
یک لایحه و هزار فریاد
درویشیان: راوى در حصار