مرتبه سوم: تصفیه دل از رسیدن به جنّات جسمانیه

مراتب عبادت (6)
مرتبه سوم: تصفیه دل از رسیدن به جنّات جسمانیه
 
حضرت امام در آداب‌الصلوة1 سومین مرتبه از مراتب عبادت را چنین معرفی می‌کنند: «مرتبه سوم، تصفیه آن [عبادت] است از رسیدن به جنّات جسمانیه و حور [العین] و قصور‏‎[بهشتی] ‎‏و امثال آن [که عبارت باشند] از لذات جسمانیه. و مقابل آن، عبادت اجیران [و مزدوران] است... و این نیز در نظر اهل الله، چون سایر کسب‌ها است، [با این تفاوت که] عمل این کاسب، اجرتش بیشتر و بالاتر است، [البته] در صورتی که قیام به امر کند [و آن را انجام دهد در حالی‌که] و‏‎ ‎‏از مفسدات صوریّه [که صورت عمل را فاسد می‌کنند]، عمل را تخلیص کند.‏» به این مرتبه از مراتب عبادت، در کلمات بزرگان دین اشارات بسیاری رفته است، و چنانکه در بخش‌های قبل خواندیم، از سیدالشهدا(ع) و امیرالمومنین(ع) در این‌باره روایاتی وارد شده است. 2 همچنین، مرحوم کلینی از امام صادق(ع) روایتی را در این‌باره نقل می‌کند: «عبادت‌کنندگان، سه دسته‌اند؛ گروهی خدا را از روی ترس عبادت می کنند که این عبادت بردگان است و گروهی خدا را به خاطر ثواب عبادت می‌کنند که این عبادت مزدوران است و گروهی خدا را به‌خاطر آنکه دوستش دارند، عبادت می‌کنند که این عبادت آزادگان است.» 3 در روایتی دیگر عبادت کسانی که در ثواب خدا، طمع کرده‌اند، عبادت «آزمندان» و حریص‌ها برشمرده شده است. 4 همچنین از امام سجاد (ع) نقل است که ایشان می‌فرماید: «من دوست ندارم که خدا را عبادت کنم در حالی‌که هیچ غرضی جز ثواب ندارم.»5 درباره این مرتبه از مراتب عبادت نیز نکاتی را باید مورد توجه قرار داد. نکته اول، مطلبی است که از حضرت ثامن‌الحجج(ع) نقل شده است. ایشان در این روایت به علت اصلی این مساله توجه می‌دهند که چرا نباید خدا را به‌خاطر ثواب و یا از روی ترس عبادت کرد، حضرت مطابق آنچه عیون اخبارالرضا نقل کرده است، می‌فرماید: «اگر بهشت و دوزخی هم نبود که خدا به آنها وعده و وعید داده باشد، بازهم لازم بود که مردمان، او را اطاعت کنند، چراکه این خدا بوده است که به آنها کرامت کرده است و نیکی نموده است و بدون اینکه مردم مستحق چیزی باشند، نعمت‌هایش را در اختیار ایشان قرار داده است.»


ادامه صفحه 11