روزنامه ابتکار
1398/09/26
آیا تنها ثبت جهانی سازهای ایرانی در فهرست جهانی یونسکو برای زندهماندنشان کافی است؟
عزمی برای حفظ موسیقی اصیل ایرانیگروه فرهنگ و هنر - چند روز گذشته خبری در خبرگزاریهای رسمی منتشر شد که از ثبت جهانی دوتار ایرانی خبر میداد. پیش از این هم کمانچه در فهرست جهانی یونسکو ثبت شده بود. اما ثبت جهانی این سازها چه دستاوردی برای موسیقی اصیل کشور خواهد داشت؟
سال 91 بود که در غفلت مسئولان میراث فرهنگی ما، ساز «تار» توسط کشور آذربایجان در سازمان جهانی یونسکو به نام این کشور ثبت شد؛ سازی که ایرانیبودنش بر کسی پوشیده نبود. اما چرا همه مدعی ایرانیبودن تار بودند؟ تاریخچه تحول این ساز تا به امروز گواهی است بر مالکیت ایران بر تار. ساز «تار» در گذشته پنج سیم (یا پنج تار) داشت اما درویشخان سیم ششمی به آن اضافه کرد که تا به امروز با عنوان تار در ایران توسط هنرمندان بزرگی چون آقا حسینقلی، میرزا عبدالله، درویشخان، اسماعیل ساقی، علینقی وزیری، موسی معروفی، یحیی زرینپنجه، علیاکبر شهناز، مرتضی نیداوود، عبدالحسین شهنازی، غلامحسین بیگجهخانی، لطفالله مجد، عطا جنگوک و... نواخته شده است و امروزه این ساز به دست هنرمندانی چون هوشنگ ظریف، حسین علیزاده، داریوش پیرنیاکان همچنان در نواخته میشود. حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل وقت خانه موسیقی در همین زمینه با اشاره به این مطلب که این ساز هیچ ربطی به کشور آذربایجان ندارد گفته بود: مستندات تاریخی وجود دارد که ساز تار متعلق به ایران است که به صورت مستند منتشر خواهد شد. بنابراین هر اقدامی باید انجام داد تا آنچه متعلق به فرهنگ موسیقایی ایران است بار دیگر در سرزمین خودمان زنده شود. از جهت جغرافیا، این ساز متعلق به ایران است منتها از زمانی که برخی بحثهای جداییطلبی مطرح شد این ساز را با تغییراتی که روی سیمها انجام دادند و همچنین ربع پرده را جدا کردند، شکل جدید از ساز را ارائه کردند که به تار آذری معروف شد. اما آنچه مسلم است این ساز صددرصد ایرانی است و هیچ سابقه تاریخی و فرهنگی در آن کشور ندارد.
در هر حال، پس از این اتفاق مسئولان میراث فرهنگی کشور کمی به خود آمدند تا از میراث معنوی ایران به عنوان یکی از کهنترین تمدنهای بشری صیانت کنند. در همین راستا سال 96 هنر ساختن و نواختن کمانچه به عنوان سازی ایرانی در فهرست جهانی یونسکو ثبت شد. جالب آنکه باز هم کشور آذربایجان برای ثبت این ساز به نام خودش وارد کارزار شده بود که به هر صورت این ساز به عنوان سازی ایرانی ثبت شد. سال گذشته نیز پرونده ثبت عود به این سازمان یونسکو ارسال شد. چند روز پیش هم پرونده «مهارت ساختن و نواختن دوتار ایرانی» در فهرست میراث ناملموس یونسکو به ثبت جهانی رسید.
در همین راستا، محمدحسن طالبیان که به نمایندگی از کشورمان در اجلاس میراث جهانی یونسکو در بوگاتو کلمبیا حضور داشت، با بیان این که دوتار ایرانی یکی از مهمترین و کهنترین ابزارهای موسیقی ایرانی است که قرنها در گستره پهناوری از ایران نواخته میشده و در حال حاضر یکی از سازهای موسیقایی معاصر ایران محسوب میشود، افزود: ثبت جهانی دو تار با هدف دوستی، صلح و احترام بیشتر به تنوع فرهنگی و خلاقیتهای بشری و حاملان سنت نواختن و ساختن دوتار ایرانی در میان اقوام مختلف صورت گرفت. با ثبت دو تار ایرانی در فهرست میراث جهانی بشری ناملموس، تعداد آثار ثبتشده ایران در فهرست میراث جهانی ناملموس به ١۴ اثر رسید.
اما تنها ثبت این سازها، برای زندهماندنشان کافی نیست. مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره تاثیر ثبت جهانی دوتار در زندهماندن این ساز و نحوه نواختنش به عنوان میراث ناملموس کشور گفته است: ثبت جهانی این ساز کمک میکند تا به عنوان ناقل و حامل به بخش قابلتوجهی از فرهنگ ایرانی انسانی ما، تمدن و آنچه که میراث میراث مشترک بشری است، در جهان توجه شود. از طرفی این امر نشان میدهد که موسیقی به عنوان یک ابزار تعامل بینالمللی و کالایی که کمک میکند تا دیپلماسی فرهنگی توسعه پیدا کند، حائز اهمیت است.
او درباره سیاستهای حمایتی وزرات ارشاد در خصوص دوتار و نوازندگانش افزود: به عنوان یک سیاست تشویقی در جشنواره فجر امسال که بهمنماه برگزار خواهد شد، گروههای موسیقی نواحی با همین نگاه حضور دارند. قرار شده که با توجه به ثبت جهانی دوتار، از نوازندگان شایسته آن دعوت شود تا در جشنواره حاضر باشند.
الهیاری تصریح میکند: به دلیل اینکه جشنواره محفلی است که عموم مردم در آن حضور دارند، فرصت خوبی است که ما بتوانیم نسبت به معرفی سازها و موسیقی محلی و قومی به خصوص در حوزه نوازندگی دوتار کاری انجام دهیم.
مدیرکل دفتر موسیقی در خصوص برنامههای بلندمدت برای حمایت از هنرمندان دوتارنواز که به آنها توجهی نمیشود و یا شناختهشده نیستند نیز گفت: امسال تعداد قابل توجهی از پیشنهادهای اجرا در جشنواره موسیقی فجر مربوط به دوتارنوازی بود. هیئت انتخاب با توجه به این امر، امیدوار شدند که در مناطق خاصی از کشور که ساز محلی آنها دوتار است، اساتید و جوانها چه توجهی به این ساز و آموزش آن نشان میدهند؛ چون بالاخره میراث بومی آن منطقه هست که سینه به سینه منتقل میشود.
الهیاری اضافه کرد: دولت باید نسبت به مسائل معیشتی هنرمندان این سازها مانند پوشش بیمهای کامل آنها، برگزاری جشنوارههایی که برای هنرمندان این سازها به صورت خاص تدارک دیده میشود و نسبت به برقراری کارگاههای آموزشی که به هنرمندان جوان سایر مناطق کمک کند تا با این ساز و آوردههای آن آشنا شوند و نزدیک کردن هنرمندان مطرح این ساز به هم، میتواند جزو برنامههای در اولویت سیاستگذاران حوزه موسیقی باشد.
او در پاسخ به این سوال که «اکنون پس از ثبت جهانی این ساز آیا ممکن است تدابیری با کمک دفتر موسیقی و صداوسیما برای نشان دادن تصویر ساز اندیشیده شود؟» گفت: این امر تابع سیاستهای صداوسیماست. منتهی یک سندی در شورای انقلاب فرهنگی تحت عنوان سند شورای هماهنگی سیاستهای موسیقی در کشور در حال به تصویب رسیدن است و این شورا شامل دستگاههایی است که چه در حوزه دانشگاهی و چه در حوزه اجرایی و برنامهریزی در حوزه موسیقی کار دارند؛ مانند آموزش و پرورش، دانشگاههایی که رشته هنر دارند، سازمان صداوسیما، سازمان تبلیغات اسلامی و... . امیدوارم با تصویب شورای هماهنگی سیاستهای موسیقی در کشور که مسئولیت آن با معاون امور هنری وزارت ارشاد است و دفتر موسیقی هم دبیری آن را بر عهده دارد، به کمک متخصصان و هنرمندان حوزه موسیقی و نمایندگانی که از دستگاهها میآیند، بتوانیم ضرباهنگ تصمیمهای موسیقی کشور را هماهنگتر کنیم. موضوع نمایش ساز در تلویزیون نیز میتواند در این شورا مورد گفتوگو قرار بگیرد.
محمد الهیاری همچنین درباره برنامه این وزارتخانه در همکاری با وزارت صنایع دستی، میراث و گردشگری درخصوص ثبت سازهای دیگر در فهرست جهانی یونسکو افزود: طبیعی است که ما وظیفه داریم سالانه اساتید و هنرمندان موسیقی قومی خود را تجلیل و تکریم کنیم. همینگونه باید با هنرمندان عزیز گفتوگو کنیم و با توجه به سابقه فرهنگی و تمدنی هر منطقه، روی تعدادی از سازها به صورت خاص کار کنیم؛ چون همین حالا ممکن است برخی از سازها در معرض فراموشی باشند و یا کمتر به آنها توجه شود. پس لازم است در گفتوگو با مدیران و هنرمندان نسبت به این موارد مطلع شویم و برنامهریزی خود را نسبت به حفظ این بخش از میراث فرهنگی کشور انجام دهیم.
صیانت از میراث ناملموس هر کشور یکی از راههای حفظ فرهنگ است و بیتوجهی به آن راه را برای کسانی که تلاش میکنند با دستدرازی به فرهنگهای کهن، فرهنگ و تاریخ را تحریف کنند، باز خواهد کرد. پس بیشک نباید از این مهم غافل شد.
پربازدیدترینهای روزنامه ها
سایر اخبار این روزنامه
چگونه میتوان آثار شرایط ناسالم آلودگی هوا بر شهروندان را کاهش داد؟
مسیر سخت عبور از تعطیلیهای بیهوا
محمدرضا ستاری
افغانستان بیپناه
تلاشهای بانک مرکزی برای حفظ ثبات در بازار ارز همچنان نتیجهای میدهد؟
چتر شایعات بر سر دلار
درپی قانون جدید دولت هند، هزاران دانشجوی مسلمان در شهرهای مختلف دست به تظاهرات زدند
آیا تنها ثبت جهانی سازهای ایرانی در فهرست جهانی یونسکو برای زندهماندنشان کافی است؟
بالارفتن سن ورود ناوگان برای ایرلاینهابررسی شد
بازسازی ناوگان با هواپیماهای دستدوم
آماده مذاکره با ایران هستیم
«ابتکار» از رویکرد جریانهای سیاسی کشور نسبت به استعفای رئیسجمهوری گزارش میدهد
رئیس قوه قضائیه:
دادستانها وضعیت بازداشتیهای اخیر را روشن کنند
در آستانه سفر روحانی به توکیو مطرح شد
ژاپن نمونه خوب گسترش روابط ایران با شرق
سردار جلالی:
هدف غائله آبان ایجاد هراس عمومی در کشور بود
جهانگیری:
نباید اجازه دهیم ملت احساس کند آیندهای وجود ندارد
علت مرگ دو دانشجوی دانشگاه جندیشاپور اهواز چه بود؟
دستور وزیر بهداشت برای بررسی خودکشی دانشجویان اهوازی