روزنامه مردم سالاری
1398/12/20
کرونا و اعتبار علم
شیوع اپیدمی در ایران و جهان موجب هراس و وحشت ملتها و دولتها شده است. پدیدهای که کل حیات بشری را به مخاطره انداخته است آغاز دوران جدیدی را هشدار میدهد. در این شرایط جدید، تهدیدات از حالت سختافزاری و قدرت فیزیکی به حالت حملات بیولوژیکی و نرمافزاری تغییر یافته و این پدیده توانسته کل مبادلات و پویایی حیات بشری را برای مدتی مختل کند. در واکنش به این رخداد، نظریات گوناگونی از تاکید بر پروسه جهانی شدن و اندیشه آخرالزمانی تا شکست سرمایهداری و برآمدن سوسیالیسم جدید ارائه میشود. در داخل ایران مواجهه با این پدیده و شروع آن از شهر قم و واکنش گروههای مختلف قابل توجه است. حکومت و عاقلان قوم با اجرای برنامههای پیشگیری و قرنطینه پذیرفتهاند که مدیریت در دنیای مدرن بر مبنای علم و دانش و یافتههای علمی قرار دارد و باید در مقابل تهدید علمی با سلاح علم و تجربه مقابله کرد. عدهای با موضعگیری در مقابل علمگرایی و علوم تجربی بر درمان این بیماری با تجویز عرقیجات و استعمال روغن و روش سنتی و طب اسلامی تاکید دارند. در مقابل عدهای در اعتراض به تعطیل شدن تجمعات بخصوص در اماکن مذهبی با اعمالی همچون لیسیدن ضریح ائمه و ناهنجاری سعی دارند با این پدیده برخوردی مقتدرانه و تلافیجویانه داشته باشند. در این میان شیوه مبارزه و مواجهه با این پدیده و هراس عمومی از معضلی فراگیر و عدم توانایی مقابله با آن تمامی جریانات فکری دینی و غیر دینی مخالف علمگرایی را به چالش کشیده است. لذا در خصوص مسئله علمگرایی و جایگاه و اعتبار علم در دنیای مدرن به چند نکته اشاره میشود.از عصر روشنگری اعتقاد به اسطورهها و رویکرد فلسفی باستان یا تاثیر عوامل متافیزیک جایگاه خود را به علوم تجربی و طبیعی که با روش مشاهده، اندازهگیری و استقرا بیان میشود واگذار کرده است. پیشرفت خیرهکننده تکنولوژی و صنعت و قابل اعتماد و اتکا بودن روشهای اثبات گرایانه آنچنان اعتمادی به بشر داده است که روشهای کمی و پوزیتیویستی را به علوم انسانی تسری داده و از دل آن علم اقتصاد و مدیریت و سیاست برآمده و با قطعیت به تحلیل و کنترل و پیشبینی رخدادها و پدیدههای اجتماعی میپردازد. لذا با وجود نقدهایی که از سوی جریانات فکری انتقادی و پست مدرن به اثباتگرایی میشود کماکان اعتبار و اعتماد جوامع و دولتها به علوم تجربی و اثباتی در بالاترین سطح قرار دارد و جریان اصلی در تعاملات امروز بشری است.
بهرهگیری از علم یا روشهای تجربی در برخی جوامع استانداردهای دوگانهای دارد؛ برخی از دولتها اگرچه در بخش علوم طبیعی و فیزیکی با قواعد و رویکرد علم گرایی و اثبات گرایانه موافقاند ولی در علوم انسانی از این رویه تبعیت نمیکنند. برتری یافتن نسبت به رقبا و افزایش سلطه داخلی به افزایش قدرت نظامی و قدرت تکنولوژیکی منجر میشود که این نظامها با بهرهگیری از دانشمندان رشتههای ریاضی و فنی تولید ابزارها و تسلیحات و هر آنچه موجب قدرت یافتن باشد را به طور جدی پیگیری میکنند ولی در علوم انسانی بدلیل تضاد علوم تجربی با سلایق و گرایشهای شخصی چندان تمایلی با استفاده علوم در اقتصاد و سیاست ندارند.
کشور ما در دوران گذار قرار دارد و در اداره و مدیریت جامعه از روشهای سنتی و مدرن به صورت توامان بهره میبرد. فرهنگ جامعه ایران پای در ارزشهای سنتی و مذهبی دارد و به راحتی از ارزشها و ایستارهای سنتی خود جدا نمیشود. استفاده از علوم و تجربیات بشر به معنای علمگرایی محض و نفی دین نیست. در اپیدمی جهانی اخیر و پرسشهای پیشرو ضرورت دارد با آگاهی دادن به جامعه مرزهای دانش و دین و معنویت شفاف شود تا اذهان جامعه از تردید و سردرگمی رها شود و بهرهگیری از علوم در مدیریت جامعه و خرافهزدایی بهخصوص در حوزه سیاست و اقتصاد مورد توجه نخبگان و حکومت قرارگیرد.
عکسالعملها در مواجهه با اپیدمی نشانه میزان باورها و آگاهی قشرهای جامعه از نحوه تعامل با پدیدهها و واقعیت جهان و زمانه کنونی است و هر چقدر نگرش جامعه نسبت به واقعیتهای موجود دورتر باشد به همان میزان درد و رنج بیشتر میبرد.
سایر اخبار این روزنامه
افغانستان با دو رئیس جمهوری
بزرگترین ریزش قیمت نفت از زمان جنگ خلیجفارس
لزوم تشکیل یک ستاد مشترک در سطح عالی اجرایی برای مقابله با کرونا
کرونا و اعتبار علم
دکتر راهچمنی همواره گرمابخش عرصه سیاست و تحزب بین اصلاحطلبان بود
تیشه به ریشه
محمدرضا راهچمنی درگذشت
غبار و فرونشست در کمین «نصف جهان»
کوه «سروش»، موش زایید!
مصوبات جدید شورای عالی امنیت ملی در حمایت از ستاد مقابله با کرونا
حاجیفیروز کجایی که یادت بخیر!