روزنامه خراسان

در برزخ آب های ژرف

صادق غفوریان- ماجرای «آب های ژرف» در کشور آن قدر کند و کم خبر پیش می رود که گاهی از جریان رسانه ای و پیگیری هم عقب می ماند. به هر روی پرونده آب های ژرف در کشور از اوایل دهه 90 باز شده و در این سال ها گاهی برنامه های بهره برداری از آن و بعضا حرف و حدیث هایی هم از آینده و طرح و هدف گذاری های پیش روی آن دیده و شنیده ایم، اما به نظر می رسد، بخش آب کشور آن طور که باید نگاهی جدی به آن ندارد یا اگر دارد، هنوز مسیر وصول به آن طولانی است و شاید تکلیف این آب ها هنوز در نوعی برزخ مانده است.    چرا به منابع جدید نیازمندیم؟ امروز همه می دانیم که انبوه اقدامات نادرست و بدمصرفی در امر بهره برداری از آب، شرایط امروز کشور را با توجه به پدیده تغییر اقلیم، در شرایط نیمه بحرانی و بحرانی قرار داده است، به طوری که در پی کم بارشی های سال های اخیر و بروز خشکسالی، حتی تامین آب شرب در برخی مناطق دچار مشکلات و نارسایی های جدی شده است. طبق تازه ترین گزارش تا 25 دی« با وجود بارش‌های اخیر در کشور، همچنان وضعیت سدها مطلوب نیست، به‌طوری که میزان پرشدگی سدها ۴۱ درصد بوده و ورودی آب نیز همچنان منفی است.»   یک سوم آب ها را به فنا دادیم و البته یک دلیل مهم دیگر که کشور نیازمند رویکردها و منابع جدید آبی است، آمار هولناک دکتر بنفشه زهرایی، دبیر کارگروه ملی سازگاری با کم آبی است که از شنیدنش باید نگران شویم: «ما از آب های تجدیدپذیر زیرزمینی به طور کامل هر ساله بهره برداری می‌کنیم و ذخایر غیر تجدیدپذیر زیرزمینی را که در اعماق کمتری هستند، نسبت به آب‌های ژرف تقریباً در چهار دهه گذشته حدود ۳۰ درصد آن  مصرف کردیم، یعنی یک سوم آب تجدید ناپذیر زیرزمینی کشور را مصرف کردیم و همه شاهدیم که هر روز تنش‌های آبی در حال افزایش است، بنابراین کارنامه خیلی مثبتی در بحث مدیریت منابع آب زیرزمینی نداریم.»   آب های ژرف؛ یک راهکار مهم حالا که این گونه منابع آب های آبرفتی و چاه های آب را به فنا داده ایم و اگر با همین دست فرمان پیش رویم و تبعات تغییر اقلیم و کم بارشی ها هم تداوم یابد و تشدید شود، کاملا می توانیم حدس بزنیم منابع زیرزمینی تا چه زمانی وجود خواهند داشت، پس باید در اندیشه منابع جدید باشیم. ضمن این که نشان هم داده ایم مرد میدان افزایش بهره‌وری آبی و اصلاح فرایندهای بهره وری، نیستیم. در عین حال، کارشناسان انگشت خود را در دسترسی به منابع جدید آبی به سمت و سوی آب های ژرف نشانه گرفته اند.   1000 چاه آب ژرف در استرالیا برای مرور یک مصداق مهم درباره بهره وری از آب های ژرف، توضیحات فرود شریف، رئیس انجمن سازگاری با خشکی و خشکسالی است که این طور می گوید: «در استرالیا از قرن 18 از آب ژرف استفاده می‌کنند و بیش از 1000 چاه ژرف نصب شده که این چاه‌ها نیز پایدار است و سطح آب نیز پایین نیامده و به مشکل هم نخورده است. در آفریقا هم اکتشاف بیش از 373 هزار میلیارد مترمکعب انجام شده است و چند کشور از آن استفاده می‌کنند و بیش از 100 میلیارد دلار در این حوزه سرمایه‌گذاری کردند که بخشی از سرمایه‌گذاری بابت شناخت این آب‌ها و بخشی برای استفاده از آن ها بوده است.» رئیس انجمن مقابله با خشکی و خشکسالی به این موارد هم اشاره کرده است: - در گذشته گفته می‌شد که این آب خیلی شور است، اما زمانی که دیدند EC (شوری) آن 50 تا 60 هزار نیست و در حد 15 هزار، یعنی یک‌چهارم شوری دریاست، گفتند که «کیفیت آن آن‌قدر هم بد نیست». - آب ژرف از نظر پدافند غیرعامل نیز بسیار مهم است؛ چراکه اگر کشور در شرایط سختی باشد، می‌توان در ظرف یک ماه، چاه را حفر و آب را استخراج کرد. - از نظر اقتصادی هم حفر چاه آب ژرف یک‌سوم تا یک‌چهارم انتقال آب از دریا هزینه دارد و به‌صرفه است.   در آب ژرف کجاییم؟ اما با این توصیفات درباره اهمیت آب ژرف، ما یعنی جایگاه ایران در آن کجاست و تا چه میزان توانسته به آن برسد؟ این کارشناس حوزه آب پاسخ می دهد: « اگر آب ژرف 100 پله باشد، ما هنوز در پله یک و دو هستیم و اطلاعات ما فعلاً در 3 چاه اکتشافی در استان سیستان و بلوچستان متمرکز است و درباره آب‌های ژرف سایر استان‌ها اطلاعاتی نداریم. ما نمی‌توانیم یک نسخه کلی برای کل آب‌های ژرف کشور بدهیم؛ ممکن است آب در جایی شیرین و در جای دیگر لب‌شور باشد، لذا باید در این زمینه مطالعات بیشتری بشود.»   پیشتازی سیستان و بلوچستان سیستان و بلوچستان نخستین تجربه حفر چاه آب ژرف در کشور را دارد که طبق گزارش ایسنا، «اکنون ۳ چاه در این منطقه حفر شده است. اولین چاه حفر شده با ژرفای ۳ هزار متری و لوله گذاری مشبک در عمق زمین بوده است که روزانه ۱۵۰۰ مترمکعب آب از آن استخراج می‌شود. چاه سوم در شهرستان «نیمروز» استان سیستان و بلوچستان و حاصل مطالعات چاه‌های اول و دوم بوده که با حفر آن، به آب رسیده است. عمق این چاه ۱۷۹۰ متر است که بیش از هزار مترمکعب به صورت آرتزین (گونه‌ای چاه ساخته انسان است که یک جریان آب دایمی را تامین می‌کند) آب تامین می‌کند و با نصب پمپ درون چاهی این امکان به ۸ میلیون مترمکعب آب در روز ارتقا می‌یابد.»   هدف گذاری 10 چاه آب ژرف در همین حال به تازگی بزرگ‌زاده سخنگوی صنعت آب کشور از برنامه های امیدوارکننده درخصوص آب های ژرف گفته است: در هدف‌گذاری اولیه حفر ۱۰ چاه ژرف برنامه‌ریزی شده که معادل ۱۰۰۰ میلیارد تومان برای این موضوع و طرح‌های فناورانه در نظر گرفته شده است. طرح‌هایی در حال اجراست و اگر اثبات شود که منبع مطمئنی است، برداشت صورت می‌گیرد، در دولت سیزدهم اتفاق مهمی که در این حوزه افتاد، این بود که شورای عالی آب ژرف تشکیل شد.
لینک منبع خبر
سایر اخبار این روزنامه
«سه تفنگدار» دهه هشتادی گل کاشتند! امام رضا(ع) الگوی گفت وگوی بین ادیان سرمشق‌های «هفت‌سنگ» برای زندگی ماجراهای تکان دهنده عامل قتل های خانوادگی ! سکه پاشی، با چه هدفی؟! این که کشوری پهپاد ما را کپی کند به ما ارتباطی ندارد تاکید تهران – اسلام آباد بر همکاری های امنیتی چشم انداز دلار پس از ورود به کانال 53 هزار تومان نتانیاهو وجنگ غزه تا ۲۰۲۵ «ماه منیر » علیه انتقادها و حمله سردار به رکورد کریم لیله الرغائب؛ شب عطای پاداش به مؤمنان عوارض ستانی مبهم در آزادراه!  فردوسی در سایه سار«سرو باستانی کاشمر» در برزخ آب های ژرف