روکم‌کنی‌های شاهنامه از بیگانگان

ستاره منوچهری - کمتر کسی پیدا می‌شود که شاهنامه فردوسی را بخواند و علاقه‌اش به ایران بیشتر نشود. شاهنامه نماد هویت و ملیت ماست. یکی از بخش‌های مهم شاهنامه، شرح دلاوری‌ پهلوانانِ بزرگ ایرانی در دفاع از این مرزوبوم است. آن‌ها در بیش از 100 جنگ برابر دشمنان ایستاده‌اند که از این تعداد 84 جنگ با تورانی‌ها، یعنی نوادگان تور و 14 بار هم جنگ با رومی‌ها بوده است. در ادامه به چند نمونه از پاسخ‌های پهلوانان ایرانی در برابر حمله تورانی‌ها و رومی‌ها به خاک ایران اشاره می‌کنیم.
ایرانی‌ها در برابر تورانی‌ها
قصه جدال ایرانی‌ها با تورانی‌ها سر دراز دارد. از زمانی که فریدون قلمرویش را بین سه پسرش یعنی ایرج، سلم و تور تقسیم کرد، تا روزگار کیخسرو، تورانی‌ها (نوادگان تور) چشم دیدن ایرانی‌ها (نوادگان ایرج) را نداشتند. این کینه و دشمنی دیرینه از زمانی که افراسیاب به پادشاهی توران رسید، پررنگ‌تر شد؛ تا جایی که بین آن‌ها 84 جنگ درگرفت و سرانجام افراسیاب به دست کیخسرو کشته شد و به سزای اعمالش رسید. یکی از طولانی‌ترین جنگ‌های ایران و توران به قضیه کشته شدن سیاوش برمی‌گردد. ایرانی‌ها برای این که انتقام سیاوش، شاهزاده بی‌گناه ایرانی را که ناجوانمردانه به دستور افراسیاب کشته شد، بگیرند، وارد یک نبرد طولانی و طاقت‌فرسا شدند. رستم، پهلوان بزرگ ایرانی در چند نبرد شایستگی خودش را نشان داد؛ از جمله در نبرد با کاموش کُشانی، اشکبوس و خاقان چین. خود رستم هم به ارزش خودش واقف است و در جایی می‌گوید: «نگهدار ایران و شیران منم/ به هر جای پشت دلیران منم». نبرد دوازده رخ هم که یک نبرد تن‌به‌تن میان پهلوانان ایرانی و تورانی بود، از جمله نمونه‌های نبرد جانانه ایرانی‌هاست. در آغاز داستان رستم و سهراب هم یک نوع تجاوز به خاک ایران را از سوی سهراب می‌بینیم که از طرف افراسیاب به ایران لشکرکشی می‌کند. در این‌جا هم کیکاووس، پادشاه ایران از رستم درخواست کمک می‌کند تا با بیگانه‌ای که وارد خاک ایران شده، مقابله کند. رستم هم بی‌خبر از این که او پسرش سهراب است، وارد نبرد می‌شود و او را می‌کشد.
ایرانی‌ها در برابر رومی‌ها
یکی از نمونه‌های نبرد ایرانی‌ها با رومی‌ها به روزگار کسری برمی‌گردد. ماجرا از این قرار است که وقتی قیصر روم می‌میرد، کسری به فرزند و جانشین او نامه تسلیت می‌فرستد اما قیصر جوان به سفیر شاه ایران بی‌احترامی می‌کند و گستاخانه پاسخ می‌دهد. این می‌شود که کسری با سپاهی به روم حمله و 30 هزار نفر را اسیر می‌کند. سرانجام بزرگان روم از پادشاه ایران به خاطر رفتار قیصر عذرخواهی می‌کنند. یکی دیگر از جنگ‌های ایرانی‌ها با رومی‌ها مربوط به روزگار شاپور است. این پادشاه ایرانی به قیصر روم و یارانش که بی‌خبر از همه در تیسفون (در خاک ایران) به سر می‌برد، شبیخون می‌زند و او را اسیر می‌کند.