بلیط هواپیما

دلایل استمرار تورم بالا در اقتصاد


سجاد برخورداری
دانشیار دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران

در یک مدل کلان اقتصادی یک بخش تقاضا، یک بخش عرضه و یک بخش انتظارات وجود دارد هر کدام از این بخش ها دچار تحولات مختلف است که در خصوص تاثیر گذاری این بخش ها در تورم باید بررسی های دقیقی انجام شود.شاید در بخش شکل گیری انتظارات بیشترین تحولات اتفاق می افتد که ما داده های دقیقی در این زمینه نداریم. تورم پدیده ای است که از جانب مخارج دولت، حجم پول، شوک های سمت تقاضا و شوک سمت تولید، تغییرات در انتظارات قیمتی شکل می گیرد که این شش عامل، بازیگر اصلی در حوزه تورم هستند و مجموع این عوامل شرایط اقتصاد را تحت تاثیر قرار می دهند.
مخارج جاری دولت به صورت مستقیم بر تورم تاثیر می‌گذارد و رشد نقدینگی هم نسبت مستقیم روی تورم دارد. با این وجود موضوع انتظارات تورمی در کشور ما مورد توجه پژوهشگران نیست و متاسفانه اصلا دیتاهای لازم در این خصوص تولید نمی شود این در حالی است که انتظارات به شدت در شکل گیری تورم تاثیر گذار است؛ بنابراین با توجه به عدم وجود داده‌های قابل اتکا، قیمت طلا در کشور می تواند به عنوان یک نمودار از افزایش انتظارات تورمی مورد استفاده پژوهشگران باشد. نباید از یاد برد که در شکل گیری انتظارات تورمی، نظر آحاد مردم بسیار مهم است. لذا بر اساس نظر شخصی در نبود داده های دقیق آماری در خصوص شاخص انتظارات، قیمت سکه می تواند نمایانگر این شاخص در اقتصاد ما باشد.
بحث حباب بالای ارزش سهام و حجم بالای درآمدهای صوری که نتیجه این حباب بود در دو مقطع تاریخی به افزایش تورم در کشور ما منجر شد و این پدیده به دولت فشار زیادی وارد کرد.


واریز یارانه‌های نقدی چه در ابتدا و چه اکنون عامل دیگری در خصوص رشد تورم در کشور است این در حالی است که سومین شوک تاثیر گذار در پدیده تورم حباب بالای بازار سهام ۹۶-۹۷ بود و این پول های خارج شده از بازار سهام به صورت مستقیم در بازارهای دیگر تاثیرگذاری کرد.
از دیگر عوامل موثر در پدیده تورم وام های حمایت از بنگاه‌های زود بازده بود که به شوک تورمی منجر شد؛ همچنین رشد قابل توجه درآمد های نفتی در سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ به عنوان شوک سمت تقاضا در اقتصاد ایران عمل کرد و اتخاذ سیاست‌های انبساطی توسط دولت در پی افزایش بهای نفت به شدت در ظهور تورم بالا تاثیر گذار بود.
پدیده تحریم ها همواره بر اقتصاد ما تاثیر مستقیم داشته البته فراموش نکنیم تاثیرات شوک ها در کوتاه مدت تخلیه می شود. تحریم های بین‌الملل و چند برابر شدن نرخ ارز و در ادامه عدم رشد تولید ناخالص داخلی، در طول این بیست سال متوسط رشد ۲.۵ درصد را تجربه کردیم در صورتی که می بایست بالاتر از این رقم می بود.
رشد مخارج جاری دولت، رشد حجم پول و انتظارات قیمتی، سه رکن همیشگی در اقتصاد ایران است و اگر می خواهیم تورم را مهار کنیم باید برای کنترل این سه مسئله فکر و ایده دقیقی داشته باشیم.
سیاست های حمایتی دولت به صورت فزاینده در حال رشد است، افزایش دستمزدها نیز شیبی فزاینده را تجربه می کند و در این حال رشد حجم پولی امری طبیعی است که از رابطه غلط بین دولت و بانک ها به وقوع می پیوندد بنابراین باید رابطه دولت با نظام بانکی کاملا اصلاح شود در واقع بانک ها نباید نقش صندوق را برای دولت ایفا کنند؛ متاسفانه ما شاهد اتخاذ سیاست های پولی درستی نبوده‌ایم.
مدیریت شوک‌های اقتصادی خیلی مهم است. تورم نه در ایران بلکه در هیچ جای دنیا به صورت دستوری کاهش پیدا نمی‌کند؛ لذا نباید از یاد برد که تورم علت اقتصاد نیست بلکه معلول وضعیت اقتصادی است.