منتخبان مجلس یازدهم برای انجام وظیفه نمایندگی به چه آموزش‌های نیاز دارند؟ یازدهمی‌ها در مدرسه بهارستان!

الهام برخوردار
هرچه به خردادماه و آغاز فعالیت مجلس یازدهم نزدیک می‌شویم گمانه‌زنی‌ها و تحلیل‌ها درباره چگونگی عملکرد این مجلس بیشتر می‌شود. برخی از رویارویی یازدهمی‌ها با دولت روحانی سخن می‌‌گویند. عده‌ای دیگر بر این باورند با وجود اینکه بسیاری از منتخبان مجلس یازدهم سابقه نمایندگی نداشته و اولین دوره حضورشان در پارلمان است، کارکرد قابل قبولی نخواهند داشت و خیلی نسبت به مجلس هفتم تفاوت چندانی نخواهد داشت. بنابراین اصولگرایان علاوه بر مشکلات درونی و دعواهایی که بر سر رئیس آینده هیئت رئیسه و چینش فراکسیونی دارند، حالا باید منتخبان این دوره را نیز برای آشنایی بیشتر با روند قانونگذاری و نحوه کارکرد مجلس آماده کنند. مرتضی آقاتهرانی، منتخب مجلس یازدهم و دبیرکل جبهه پایداری، در رابطه با ضرورت تشکیل جلساتی که از سوی برخی منتخبان و پیش از آغاز به کار مجلس گفته است: یکسری جلسات حضوری در تهران برای اینکه دوره کارآموزی را بگذرانند، از طرف مجلس برگزار می‌شود چرا که نمایندگان جدید زودتر یاد می‌گیرند که برای آینده چه اقداماتی باید انجام بدهند.
بنابراین خود نمایندگان نیز اذعان دارند که ورودی‌های جدید به مجلس نیازمند یکسری آموزش‌ها و آشنایی با قانونگذاری در مجلس هستند. نداشتن تجربه چقدر در کارکرد مجلس تاثیرگذار است و چه سازوکاری برای آموزش منتخبان جدید چیده شده است؟
یدالله طاهرنژاد، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی در واکنش به این سخنان دبیرکل جبهه پایداری مبنی بر جلسات آموزشی منتخبان جدید مجلس گفت: آقای مرتضی آقاتهرانی در مصاحبه‌ای گفتند در حال آموزش مجلس اولی‌ها هستیم، خیلی از این منتخبان با قانونگذاری، فراکسیون، کمیسیون و دیگر مفاهیم تقنینی هیچ گونه آشنایی ندارند. بنابراین به نظر می‌رسد مجلس یازدهم عملکردی بهتر از مجلس هفتم نخواهد داشت.

طاهرنژاد افزود: به دو دلیل بعید است مجلس یازدهم اثرگذاری مشخص و جدی در عرصه سیاسی کشور داشته باشد. یکی به دلیل مشارکت پایین مردم و آرا کم نمایندگان منتخب، پشتوانه افکار عمومی برای این مجلس وجود ندارد و دوم اینکه طیف وسیعی از افرادی که انتخاب شده‌اند فاقد تجربه نمایندگی و امور پارلمانی هستند.
آیا منتخبان باید با قوانین مجلس آشنا باشند؟
نمایندگان مجلس شورای اسلامی برای ایفای نقش خود دو ابزار قانونگذاری و نظارت را در اختیار دارند. بنابراین موفقیت کامل مجلس در گرو توجه همزمان و متوازن به هر دو رکن از مسئولیت منتخبان آن است. به عبارت دیگر کمرنگ شدن هر یک از تقنین و نظارت و پررنگ شدن دیگری، خسارت‌بار است. اما همه منتخبان مجلس شورای اسلامی در هر دوره‌ای با قوانین داخلی پارلمان و همچنین چگونگی قانونگذاری و نظارت آشنایی ندارند. فقط آن نمایندگانی که پیش‌تر سابقه حضور در مجلس را داشته‌اند با وظیفه نظارتی و قانونگذاری خود آشنایی دارند. بنابراین یکی از ملزومات ورودی‌های جدید به مجلس آشنایی با قانونگذاری، فراکسیون، کمیسیون و دیگر مفاهیم تقنینی است تا مجلس کاکرد و کارایی لازم را داشته باشد. اما با این حال باید به نکاتی دراین‌باره توجه کرد. با وجود چنین ملزوماتی نمی‌شود نمایندگی را در انحصار افرادی قرار داد که سابقه حضور در پارلمان را داشته باشند. همان‌طور که یکی از دلایل موافقان مصوبه مجلس دهم درباره ممنوعیت تعدد دوران نمایندگی در سال ۱۳۹۷ همین امر بود. موافقان این طرح دلایل‏شان یکی جوان‌گرایی و دیگری جلوگیری از انحصارگرایی در مجلس بود. هرچند این مصوبه رای نیارود اما درصورت تصویب آن ضربه بزرگی به حق انتخاب مردم و همچنین کارکرد مجلس زده می‌شد.
درواقع با وجود اینکه تعداد زیادی از منتخبان مجلس یازدهم ورودی جدید هستند و تا به حال سابقه حضور در مجلسی را نداشته‌اند، قطعا مدت زمانی طول می‌کشد تا آنها با قانونگذاری، فراکسیون، کمیسیون و دیگر مفاهیم تقنینی آشنا شوند و همین امر در عملکرد آنها و مجلس آتی تاثیرگذار خواهد بود. بر همین اساس ممکن است افراد صفرکیلومتر و افرادی که تجربه لازم و کافی را ندارند، سمت‌هایی را در مجلس بر عهده بگیرند که این ضربه‌ای به نظام و قوه مقننه است، چرا که تجربه و اطلاعات لازم و اشراف لازم نسبت به مسائل در نمایندگی بسیار موثر است.
اسدالله عباسی، منتخب مجلس یازدهم پیش از این گفته بود: نمایندگان مجلس یازدهم در سه مرحله آموزش لازم را برای آشنایی با امور مجلس فرا می‌گیرند. اقدامات مربوط به مجلس، وظایف نمایندگی و همچنین آشنایی با آیین‏نامه داخلی مجلس از جمله مواردی است که آموزش آن برای منتخبان مجلس یازدهم پیش‌بینی و برنامه‌ریزی شده است. از این ‌رو معاونت نظارت و قوانین مجلس درصدد است که برنامه‌های مذکور برای منتخبان مجلس یازدهم در نظر گرفته شود که البته بخشی از این برنامه‏ها در حال اجراست.
حال سوال اینجاست که آموزش منتخبان جدید برای ورود به بهارستان و شروع فعالیت قانونگذاری و نظارتی آنها کافی است یا نه حتما باید از افراد با تجربه در اینگونه نهادها استفاده کرد؟
مجلس شورای اسلامی نهادی است که حداقل یک سال زمان لازم است تا منتخبان بخواهند با آن آشنا شوند و نماینده‌ای که دو یا سه دوره در مجلس حضور داشته قطعا بر فضای مجلس مسلط است و بر مسائل اشراف دارد و می‌تواند از تجربیات خود استفاده کند. با این حال نمی‌شود از جوان‌گرایی و یا حق انتخاب آزاد مردم دراین‌باره چشم‌پوشی کرد. چرا که در آن صورت این نهاد مهم و قانونگذار در انحصار یک عده خاص قرار می‌گیرد. بنابراین به نظر می‌رسد گذراندن یک دوره آموزشی کامل و بلندمدت لازم است تا عملکردی قابل قبول از مجلس دیده شود. چرا که اگر غیر از این باشد منتخب تا بیاید با روند قانونگذاری و نحوه کارکرد مجلس آشنا شود دوره اول او به پایان رسیده است. شاید یکی از دلایل منتقدان مجلس آتی همین امر باشد. چرا که یازدهمی‌های اصولگرا علاوه بر چنین مشکلی، درگیر دعواها و سهم‌خواهی‌های درونی شده‌اند. همچنین با توجه به شیوع ویروس کرونا در کشور امکان برگزاری جلسات به صورت حضوری وجود ندارد. جلسات مجازی هم بیشتر حول محور تعیین تکلیف رئیس و هیئت رئیسه است که از دو ماه قبل لابی‌های اصولگرایان شروع شده است. بنابراین با توجه به چنین نقص‌هایی که در این مجلی دیده می‌شود نگرانی بابت عملکرد آن خیلی عجیب نیست و اگر گفته می‌شود عملکرد مجلس آتی خیلی با مجلس هفتم تفاوتی نخواهد داشت، عجیب نیست.