عملکرد مسوولان و عاقبت توافق هسته ای

ضیاء مصباح- در پی خروج آمریکا از توافق اتمی با کشورمان، همچنان که پیش از آن بسیاری از تحلیلگران پیش‌بینی کرده بودند، ترامپ به درخواست‌ کشورهای اروپایی نقش‌آفرین در این تفاهم یعنی ‌آلمان، بریتانیا و فرانسه‌ برای ماندن در برجام توجهی نکرد و تحقق یکی از وعده‌های انتخاباتی‌اش را برای جلب رضایت افکار عمومی و موفقیت در دور دوم ریاست خود بر این کشور مقتدر و تصمیم‌گیر اصلی، مقدم دانست تا آنجا که سفیر آمریکا در برلین، در توئیتی شرکت‌های آلمانی آمده به ایران را به توقف فعالیت‌های خود فرا خواند و این موضع‌گیری واکنش تند و انتقادی سیاستمداران این کشور را به همراه آورد و نماینده آمریکا در کشورشان را به شناختن مرزها دعوت کردند.
در این میان صاحبان صنایع آلمان با توجه به برنامه‌ریزی‌ها برای مشارکت در طرح‌های اقتصادی ایران که از دیدگاه‌های متفاوت به نفع هر دو کشور است، از خروج آمریکا از برجام ابراز ناراحتی کردند. دیترکمپف از اتحادیه اروپا خواست که به کمک روسیه و چین به اصول برجام پایبند بمانند. فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفت که با وجود تصمیم آمریکا، اروپا به توافق اتمی پایبند می‌ماند.نا‌گفته پیداست که خروج آمریکا از برجام وضعیت جدیدی را برای ایران به وجود خواهد آورد که به تازگی با همه تفاوت سلیقه‌ها، درهای خود را به روی برخی شرکت‌های اروپایی گشوده بود‌. وضعیت مجهول فعلی، شرکت‌های خارجی را در برابر شرایطی تازه قرار می‌دهد که می‌تواند به از دست دادن سرمایه و جریمه‌های مالی منتهی شود.
کارشناسان مسایل اقتصادی‌ می‌گویند قابل انتظار است که در کوتاه‌مدت حالتی شبیه «نیمه‌انجماد» در فعالیت‌های تمامی شرکت‌هایی دیده شود که با ایران توافق کرده و در ایران دفتری گشوده و فعالیت اصلی پروژه‌شان برای سرمایه‌گذاری هنوز شروع نشده است .
طبعا شرکت‌هایی که برای انجام پروژه‌هایی با ایران به توافق رسیده‌اند دامنه پروژه‌هایشان در پی این تصمیم آمریکا، به دلایل روشنی کوچک می‌شود و شرکت‌هایی که هنوز به توافق نرسیده‌اند در اتخاذ تصمیم تامل می‌کنند زیرا حساسیت سرمایه‌گذاری به ریسک‌های غیرقابل برآورد و تشخیص آن هم در آینده نزدیک بیشتر خواهد شد.


بزرگ‌ترین آسیب اقتصادی به دلیل خروج آمریکا از برجام به خاطر روابط اقتصادی ایران با سه کشور اروپایی ‌آلمان، فرانسه و اتریش‌ است که نقش مهمی در انجام پروژه‌های زیرساختی میهن‌مان داشته ‌و در شرایط کنونی نیز به فعالیت خود که با منافع ملی وطن‌مان هماهنگ است، ادامه می‌دهند . طبعا بر اثر تحریم‌هایی که آمریکا برای شرکت‌های معامله‌کننده با ایران در پی خروج از برجام مقرر می‌کند، از وسعت چنین پروژه‌هایی که افزایش درآمد ملی، توسعه زیر‌بناها و اشتغال افرینی از جمله دستاوردهای آن است، به یقین کاسته خواهد شد.
در نبود شرکت‌های اروپایی در ایران کشورهایی چون روسیه و چین نقش اقتصادی مهمی با همه ویژگی‌های منفی از لحاظ کم و کیف‌ ایفا خواهند کرد و برندگان اصلی خروج آمریکا از برجام، خواهند بود.
پیش‌بینی می‌شود اقتصاد دلالی و پولشویی مجدد توسعه یابد و در این وادی همه کوشش مجلسیان با همین کم و کیف در جهت روشنگری فعالیت‌های رانتی باتصویب لوایح سه‌گانه و مقاومت‌هایی که اخیرا با هدایت گروه تند‌رو و رانت‌جو بروز کرد خنثی شود‌ و دفترهای مجازی از جمله در قبرس و امارات و هند بیشتر فعال شوند .
در میان‌مدت بزرگ‌ترین بازنده انجام نشدن توافق اتمی، مردم ایران خواهند بود زیرا بیش از دو سال ‌پنجره‌ای که رو به اروپا باز شد با ضعف تیم اقتصادی دولت و کارشکنی‌های گروه‌های مخالف پیشرفت کشور از آن استفاده نکردیم که می‌توانست روی زندگی مردم تاثیر بگذارد و اشتغال‌آفرینی و توسعه صنعت را همراه با روابط بین‌المللی اصولی با توسعه گردشگری با این همه امکانات، فراهم سازد.
در نبود پروژه‌هایی که اشتغال و افزایش تولید ملی ایجاد کنند، اقتصاد ایران وابسته به واردات کالاهای ارزان چینی و کالاهای صنعتی با کیفیت پایین از روسیه خواهد بود که دلالی‌هایی هم در آن میان نصیب افراد و باندهایی در داخل ایران خواهد شد. اگر اتحادیه اروپا از شرکت‌های اروپایی خواستار شرکت در پروژه‌های زیرساختی در ایران حمایت کند، می‌توان امیدوار بود که خروج آمریکا از برجام موجب بر هم خوردن توافق اتمی با ایران نشود و گشایش اقتصادی در ایران ادامه یابد .
چنانچه اتحادیه اروپا متفقا اجازه ندهد خزانه‌داری آمریکا عرض اندامی را که با چند بانک در گذشته کرد انجام دهد، اعتماد به نفس زیادی به شرکت‌های خودروسازی، انرژی و...‌ می‌دهد که خزانه‌داری آمریکا دیگر حاکم شهر نیست و در این وادی سازمان پرقدرت‌تر دیگری هست که مانع زور‌گویی است و این برای ایران اهمیت بسیار زیادی دارد.
البته به شرطی که در این وانفسای بی‌سیاستی جماعت غیر‌پاسخگو و پایدار براحساسات عوام نیازمند معیشت، عمل سوزاندن نمادین پرچم و پاره کردن کاغذی «در حکم برجام» که در واقع یک خطای راهبردی است با روش غیر‌سازنده شعارهای تکراری خصمانه ادامه نیابد و از طرفی منافع ملی کشور بیش از هر عاملی مورد توجه‌ برجام فقط آمریکا نیست.
Z.Mesbah1944i@gmail.com